Kazakistan

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Koordinatlar: 43°21′1.16″K 79°4′49.28″D / 43.3503222°K 79.0803556°D / 43.3503222; 79.0803556

Kazakistan
KazakçaҚазақстан Республикасы
Qazaqstan Respwblïkası

Kazakistan Cumhuriyeti
Millî marş

Менің Қазақстаным (Kazakça)
KazakçaMeniñ Qazaqstanım (Transkripsiyon)
"Benim Kazakistan'ım"
Kazakistan haritadaki konumu
Başkent Nur-Sultan
En büyük şehir Almatı
Resmî diller Kazakça (1. resmî dil)
Rusça (2. resmî dil)
Etnik gruplar
(2020 nüfus sayımı)
%68,5 Kazaklar
%18,8 Ruslar
%3 Özbekler
%1,4 Ukraynalılar
%1,4 Uygurlar
%1,3 Tatarlar
%1,1 Almanlar
%4,5 diğer[1]
Hükûmet Üniter anayasal başkanlık cumhuriyeti
Nursultan Nazarbayev
Kasım Cömert Tokayev
• Başbakan
Askar Mamin
Maulen Aşimbayev
Nurlan Nigmatulin
1465
13 Aralık 1917
5 Aralık 1936
16 Aralık 1991
• İlanı
25 Aralık 1991
Yüzölçümü
• Toplam
2.724.900 km2 (1.052.100 sq mi) (9.)
• Su (%)
1.7
Nüfus
• 2009 sayımı
18.690.115[2]
GSYİH (SAGP) 2014 tahminî
• Toplam
420.629 milyar $[3] (43.)
• Kişi başına
24,143 $[3]
GSYİH (nominal) 2014 tahminî
• Toplam
225.619 milyar $[3] (54.)
• Kişi başına
$12,950[3]
Gini (2013) 26.4[4]
düşük
İGE (2018) artış 0.817
çok yüksek · 50.
Para birimi Tenge (Tenge symbol.svg) (KZT)
Zaman dilimi UTC+5/+6 (Batı/Doğu)
Trafik akışı sağ
Telefon kodu +7-6xx, +7-7xx
İnternet alan adı .kz, .қаз

Kazakistan (Kazakça: Қазақстан, Qazaqstan, [qɑzɑqstɑ́n]), resmî adıyla Kazakistan Cumhuriyeti (Kazakça: Қазақстан Республикасы, Qazaqstan Respwblikası), Orta Asya ve Doğu Avrupa’daki bağımsız devlettir. Kazakistan, (Azerbaycan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Kırgızistan, Özbekistan, Türkiye, ve Türkmenistan ile birlikte) günümüzdeki yedi bağımsız Türk devletinden biri olup Türk Keneşi ve TÜRKSOY'un üyesidir. 2.724.900 km² yüzölçümü ile (Batı Avrupa'nın yüzölçümü kadar) dünyanın en büyük dokuzuncu ülkesidir.[6] Müslüman ülkelerin ve Türk devletlerinin yüzölçümü bakımından en büyüğü, doğal kaynaklar bakımından da en zenginidir. Kazakistan Türk tarihinin önemli devletlerinden olan Saka, Hun, Göktürk, Kıpçak, Karahanlı, Altın Ordu gibi devletlerin merkezüssü, Kıpçak, Oğuz, Karluk gibi Türk boylarının beşiği olmuştur.

Komşuları olarak kuzeyde Rusya, güneyde Türkmenistan, Özbekistan ve Kırgızistan, doğuda Çin bulunur. Ülkenin ayrıca Hazar Denizi ve Aral Gölü'ne kıyısı vardır.

Bağımsızlığın kazanılmasına doğru 1989 yılında 16.464.464 kişi olan ülke nüfusu, 1999 yılına gelindiğinde Slav ve Almanların ülkeden göç etmeleriyle 14.900.000'e kadar düşmüştür. 2010'da bu sayı 16.500.000'e yükselmiştir. Ülke bugün nüfus bakımından dünyanın 60. büyük ülkesi olmakla birlikte, kilometrekare başına 5,5 insan ile 210.'dur.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

"Kazak" adı Kazakların göçebe kültürünü yansıtan bir Eski Türkçe kelime olan "gezinmek" anlamına gelir.[7] Farsça olan son eki -stan ise, "arazi" veya "yer" anlamına gelir, böylece Kazakistan kelimenin tam anlamıyla "gezginlerin ülkesi" olarak tercüme edilebilir.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Paleolitik dönemden bu yana Kazakistan'da yerleşim vardır.[8] Kazak bölgesi, karasal İpek Yolları'nın atası olan Avrasya ticareti Bozkır Rotası'nın önemli bir parçasıdır. Arkeologlar, insanların bölgenin büyük bozkırlarında ilk önce atı evcilleştirdiklerine inanmaktadırlar. Yakın tarih öncesi dönemlerde, Orta Asya'da muhtemelen Proto-Hint-Avrupa Afanasiyevo kültürü,[9] daha sonra Andronovo kültürü[10] gibi erken Hint-İran kültürleri ve daha sonra Saka ve Massagetler gibi çeşitli kültürlere sahip halklar yaşamışlardır.[11][12] Diğer gruplar arasında ülkenin güney bölgesinde, göçebe İskitler ve Pers İmparatorluğu vardı.

Kazak Hanlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Abılay Han, 1771'den 1781'de kadar Kazak Cüzleri'nin hanı

Kumanlar, 11. yüzyılın başlarında modern Kazakistan'ın bozkırlarına geldiler, daha sonra Kıpçaklar ile birleştiler ve geniş Kuman-Kıpçak Hanlığı'nı kurdular. Antik şehirler Taraz (Aulie-Ata) ve Hazrat-e Turkestan, İpek Yolu boyunca Asya ve Avrupa'yı birbirine bağlayan önemli yol olarak hizmet verirken, gerçek siyasi konsolidasyon sadece 13. yüzyılın başlarında Moğol yönetimi ile başladı. Dünya tarihinin en büyük imparatorluğu olan Moğol İmparatorluğu'na bağlı olarak idari bölgeler kuruldu. Bu idari bölgeler Kazak Hanlığı altında toplandı.

Sovyetler Birliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Kasım 1917'de Petrograd'da merkezi hükûmetin çöküşünün ardından, Kazaklar (daha sonra resmen "Kırgız" olarak anılacaktır), kısa bir özerklik dönemi (Alaş Otonomu) yaşadı. 26 Ağustos 1920'de Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti içinde Kırgız Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. Kırgız ÖSSC bugünkü Kazakistan bölgesini içeriyordu, ancak idari merkezi çoğunlukla Rus nüfuslu bir Orenburg kasabasıydı. Haziran 1925'te Kırgız ÖSSC, Kazak Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti olarak yeniden adlandırıldı ve idari merkezi Kızılorda kasabasına, Nisan 1927'de ise Almatı'ya taşındı.

1920'lerin ve 1930'ların sonlarında zorunlu kolektivizasyonun yanı sıra geleneksel elitlerin Sovyet baskısı, kıtlık yüksek ölümlere ve huzursuzluğa yol açtı (Ayrıca bakınız: Kazakistan'da 1932-1933 yıllarında yaşanan kıtlık).[13][14] 1930'larda, Bazı Kazaklar, Moskova'daki Sovyet hükûmetinin izlediği siyasi misilleme politikalarının bir parçası olarak idam edildi.

5 Aralık 1936'da Kazak Otonom Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'nden (RSFSR) ayrıldı ve Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu.

Bağımsızlık[değiştir | kaynağı değiştir]

25 Ekim 1990'da Kazakistan, Sovyetler Birliği içinde bulunan bir cumhuriyet olarak kendi topraklarındaki egemenliğini ilan etti. Ağustos 1991'de Moskova'da yapılan darbe girişiminin ardından Kazakistan, 16 Aralık 1991'de bağımsızlığını ilan ederek bağımsızlığını ilan eden son Sovyet cumhuriyeti oldu. On gün sonra ise Sovyetler Birliği dağıldı.

Kazakistan'ın komünist dönemindeki lideri Nursultan Nazarbayev, ülkenin ilk Cumhurbaşkanı oldu. 2006 yılına bakıldığında Kazakistan, Orta Asya GSYİH'sının %60'ını, öncelikle petrol endüstrisi yoluyla üretti.[15]

1997'de hükûmet, Kazakistan'ın başkentini Almatı'dan başkent Astana'ya (23 Mart 2019'da Nur-Sultan olarak yeniden adlandırıldı) taşıdı.

Siyaset[değiştir | kaynağı değiştir]

Siyasi sistem[değiştir | kaynağı değiştir]

Kazakistan başbakanıKazakistan, Kazakistan Anayasası'nda belirtildiği gibi demokratik, laik, anayasal bir üniter cumhuriyettir. İlk cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev, 1991'den 2019'a kadar başkanlık görevini yürütmüştür.[16][17] Şu anda cumhurbaşkanı ise Kasım Cömert Tokayev'dir.[18] Cumhurbaşkanı, meclis tarafından kabul edilen ve Silahlı Kuvvetler başkomutanı olarak yasayı veto edebilir. Başbakan ise bakanlar kabinesine başkanlık eder ve Kazakistan hükûmet başkanı olarak görev yapar. Kabinede üç başbakan yardımcısı ve on altı bakan vardır.

Kazakistan, Meclis (alt meclis) ve Senato (üst meclis) olmak üzere iki meclisli bir parlamentoya sahiptir.[19]

Siyasi reformlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Reformlar Haziran 2019'da Kasım Cömert Tokayev'in seçilmesinden sonra uygulanmaya başlandı. Tokayev, siyasi partilerin kurulmasına yönelik bir muhalefet, kamu meclisi ve gevşeme kurallarını desteklemektedir.[20] Bunlardan bazıları:

Temmuz 2019'da Kazakistan Cumhurbaşkanı, ülke vatandaşlarının tüm yapıcı taleplerine hızlı ve verimli bir şekilde cevap veren bir "dinleme durumu" kavramını açıkladı.[21]

Diğer partilerin temsilcilerinin, bazı parlamento komitelerinde başkanlık pozisyonlarına sahip olmalarına, alternatif görüş ve görüşleri geliştirmelerine izin veren bir yasa çıkarılacaktır. Bir siyasi partiyi kaydetmek için gereken minimum üyelik eşiği 40.000'den 20.000 üyeye düşürülecek.

Merkezi alanlarda barışçıl mitingler için özel yerler tahsis edilecek ve organizatörlerin, katılımcıların ve gözlemcilerin hak ve yükümlülüklerini özetleyen yeni bir yasa tasarısı çıkarılacaktır.


Kamu güvenliğini artırmak amacıyla Cumhurbaşkanı Tokayev, bireylere karşı suç işleyenlerin cezalarını güçlendirdi.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Kazakistan'ın Türkiye'den yaklaşık 3,5 katı kadar büyük olan toprakları Batı'da Volga (İdil) nehrinin aşağı bölümlerinden Doğu'da Altay eteklerine kadar 3000 kilometre boyunca uzanır. Kuzeyde 55 26 Kuzey enlemine kadar uzanan en uç noktadan, güneyde İstanbul'un da bulunduğu enlem olan 40 56 kuzey noktasına kadar iner. Kuzey Güney totaklarının uzunluğu yaklaşık 2000 kilometre kadardır. Rusya Fedrasyonu ile 7591 , Özbekistan ile 2354 , Çin'le 1782, Kırgısiztan'la 1241, Türkmenistanla ise 426 kilometre sınırı vardır. 600 kilometre Hazar Denizinde bulunan sınırıyla birlikte toplam sınır uzunluğu 14.000 kilometreyi bulur. %44'ü çöl veye yarı çöl olan tepelerle kaplı ülkenini %14'ü ağaçlıktır.

155 tür memeli, 480 tür kuş, 150 tür balık, 250 tür tıbbi bitki bulunduran bitki örtüsü ve faunaya sahiptir.[22]

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kazakistan’ın okyanuslardan uzak kalması ve deniz tesirini iç kısımlara girmesini engelleyen büyük dağların olması, Kazakistan iklimini kıtalık kara iklim yapmaktadır. Ülke genelinde yaz ve kış ayları arasında sıcaklık farkı çok büyüktür. Ocak ayında ortalama -19 dereceden -4 dereceye kadar; Temmuz ayında ise +19 dereceden +26 dereceye kadar farklılık göstermektedir.

Nehirler ve Göller[değiştir | kaynağı değiştir]

Kazakistan’da 8500[22] akarsu bulunmaktadır. Bunların büyük bir kısmı, Hazar Denizi (sahası 374 bin kilometrekare, dünyanın en büyük gölüdür), Aral Denizi (sahası 46,64 bin kilometrekare) ve Balkaş Gölü (sahası 18,2 bin kilometrekaredir) su toplama havzalarında yer almaktadır. Ayrıca Kazakistan 48.000 civarında büyük ve küçük göllere iyedir. Ülkeyi boydan boya geçen başlıca akarsular Ertis (Kazakistan toprakları dahilinde uzunluğu 1700 km.), Esil (1400 km.), Sırderya (1400 km.) ve Ural /Jayık/ - 1082 kilometredir. 

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kazakistan'ın eyaletleri
Ülkedeki en kalabalık azınlık olan Rusların dağılımı

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

1926'da 3.713.000 olan nüfus 1959 yılında 1 milyon azalmıştır. 2006 verilerine göre 15.300.000 nüfusa sahiptir. 1989'da 16,464,000 olan nüfus 1999 nüfus sayımına kadar yıllık ortalama %1’lik bir azalma ile 14.953.000'a düştü. 2000-2001 döneminde de düşme devam etmesine karşın 2003-2004 arasında azalış trendi durarak % 0,7 oranında artışla 14.951.000'a ulaştı. 2016 itibarıyla nüfusun 17.794,055. 2018 yılı itibarıyla nüfus 18 .276,452[23] olduğu tahmin edilmektedir. 2020 yılı sayımında etnik grupların dağılımı şöyledir:

Kazakistan'ın etnik gruba göre nüfusu 1897-2009
Etnik
gruplar
1897 sayımı1 1926 sayımı2 1939 sayımı3 1959 sayımı4 1970 sayımı5 1979 sayımı6 1989 sayımı7 1999 sayımı8 2009 sayımı9
Nüfus % Nüfus % Nüfus % Nüfus % Nüfus % Nüfus % Nüfus % Nüfus % Nüfus %
Kazaklar 3,392,751 73.9 3,627,612 58.5 2,327,625 37.8 2,794,966 30.0 4,161,164 32.4 5,289,349 36.0 6,534,616 39.7 8,011,452 53.5 10,096,763 63.1
Ruslar 454,402 8.8 1,275,055 20.6 2,458,687 40.0 3,974,229 42.7 5,499,826 42.8 5,991,205 40.8 6,227,549 37.8 4,480,675 29.9 3,793,764 23.7
Özbekler 29,564 1.3 129,407 2.1 120,655 2.0 136,570 1.5 207,514 1.6 263,295 1.8 332,017 2.0 370,765 2.5 456,997 2.9
Ukraynalılar 860,201 13.9 860,201 13.9 658,319 10.7 762,131 8.2 930,158 7.2 897,964 6.1 896,240 5.4 547,065 3.7 333,031 2.1
Uygurlar 11,631 0.2 35,409 0.6 59,840 0.6 120,784 0.9 147,943 1.0 185,301 1.1 210,377 1.4 224,713 1.4
Tatarlar 55,984 1.1 79,758 1.3 108,127 1.8 191,802 2.1 281,849 2.2 312,626 2.1 327,982 2.0 249,052 1.7 204,229 1.3
Almanlar 51,094 0.8 92,571 1.5 659,800 7.1 839,649 6.5 900,207 6.1 957,518 5.8 353,462 2.4 178,409 1.1
Koreliler 42 0.0 96,453 1.6 74,019 0.8 78,078 0.6 91,984 0.6 103,315 0.6 99,944 0.7 100,385 0.6
Türkler 46 0.0 523 0.0 9,916 0.1 18,397 0.1 25,820 0.2 49,567 0.3 75,950 0.5 97,015 0.6
Azeriler 20 0.0 12,996 0.2 38,362 0.4 56,166 0.4 73,345 0.5 90,083 0.5 78,325 0.5 85,292 0.5
Beyaz Ruslar 25,584 0.4 31,614 0.5 107,463 1.2 197,592 1.5 181,491 1.2 182,601 1.1 111,924 0.7 66,476 0.4
Dunganlar 8,455 0.1 7,415 0.1 9,980 0.1 17,283 0.1 22,491 0.2 30,165 0.2 36,945 0.2 51,944 0.3
Kürtler 2,387 0.0 6,109 0.1 12,299 0.1 17,692 0.1 25,425 0.2 32,764 0.2 38,325 0.2
Tacikler 7,599 0.1 11,229 0.2 8,075 0.1 7,166 0.1 19,293 0.1 25,514 0.2 25,673 0.2 36,277 0.2
Polonyalılar 3,742 0.1 54,809 0.9 53,102 0.6 61,355 0.5 61,136 0.4 59,956 0.4 47,302 0.3 34,057 0.2
Çeçenler 3 0.0 2,639 0.0 130,232 1.4 34,492 0.3 38,256 0.3 49,507 0.3 31,802 0.2 31,431 0.2
Kırgızlar 10,200 0.2 5,033 0.1 6,810 0.1 9,474 0.1 9,352 0.1 14,112 0.1 10,925 0.1 23,274 0.2
Diğerleri 108,016 1.7 124,611 2.0 286,441 3.1 315,347 2.5 340,834 2.3 372,996 2.3 206,879 1.4 157,215 1.0
Toplam 6,198,465 6,151,102 9,309,847 12,848,573 14,684,283 16,464,464 14,981,281 16,009,597
1 Karakalpaklar hariç; Kaynak:.[24] 2 Kaynak:.[25] 3 Kaynak:.[26] 4 Kaynak:.[27] 5 Kaynak:.[28] 6 Kaynak:.[29] 7 Kaynak:[30]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Almatı’nın yeni kısmı

Bağımsızlığın ardından siyasî ve ekonomik istikrara kavuşan Kazakistan'da büyük petrol, uranyum, demir, altın ve kurşun rezervleri bulunmaktadır. Kazakistan doğal kaynakları ve toprakları itibarıyla önemli bir ülkedir. Hacim ve çeşit bakımından mineral ve hammadde yatakları ile dünyanın sayılı ülkelerinden biridir.

Kazakistan'da 1225 tür mineral ihtiva eden 493 yatak bulunmaktadır. Uranyum, krom, kurşun ve çinko yataklarının zenginliği itibarıyla dünya ikincisi, mangan itibarıyla dünya üçüncüsü, bakır itibarıyla de beşincisidir. Kömür, demir ve altın rezervleri itibarıyla Kazakistan dünya sıralamasında ilk on ülke arasında, doğalgaz, petrol ve aluminyum rezervleri itibarıyla da, sırası ile ilk on iki, ilk on üç ve ilk on yedi ülke arasında yer almaktadır. Kazakistan'da 1996 yılında dünyanın en büyük üçüncü altın madeni bulunmuştur. Dünyadaki kromun %26'sı, altının %20'si, uranyumun %17'si Kazakistan'dadır.

Ülkenin mineral ve hammadde üretimi ise, kendi ihtiyacının çok üstündedir. Bu nedenle metalik bizmut, süngersi titanyum, kil ve rafine bakır, mangan ve konsantreleri üretiminin yüzde 90'ı, petrol, metalik kurşun ve çinko üretiminin yüzde 80'i ile doğalgaz, kömür, demir cevheri ve krom üretiminin de yüzde 50'den fazlası ihraç edilmektedir. Kazakistan toprakları altında keşfedilmiş maddi zenginlik 2 trilyon Amerikan dolarından fazladır.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ https://www.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT355258
  2. ^ (Kazakistan Cumhuriyeti 2020 Nüfus Sayımı - Özet) 23 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Rusça)
  3. ^ a b c d "Kazakhstan". International Monetary Fund. 3 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2014. 
  4. ^ "Gini index". World Bank. 19 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Kasım 2015. 
  5. ^ "Негізгі". 24 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2016. 
  6. ^ "Kazakistan - Genel Bilgiler - Coğrafi Konum". Türkiye Cumhriyeti Ekonomi Bakanlığı. 8 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2017. 
  7. ^ "cossack | Origin and meaning of the name cossack by Online Etymology Dictionary". www.etymonline.com (İngilizce). 14 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2020. 
  8. ^ Early Paleolithic in South and East Asia. Ikawa-Smith, Fumiko, 1930-, International Congress of Anthropological and Ethnological Sciences (9th : 1973 : Chicago, Ill.). The Hague (Noordeinde 41): Mouton. 1978. ISBN 978-3-11-081003-5. OCLC 555831062. 
  9. ^ According to Allentoft et al. (2015) and Haak et al. (2015),
  10. ^ Beckwith 2009, p. 49: "Archaeologists are now generally agreed that the Andronovo culture of the Central Steppe region in the second millennium BC is to be equated with the Indo-Iranians."
  11. ^ Beckwith 2009, p. 68 "Modern scholars have mostly used the name Saka to refer to Iranians of the Eastern Steppe and Tarim Basin"
  12. ^ Dandamayev 1994, p. 37 "In modern scholarship the name 'Sakas' is reserved for the ancient tribes of northern and eastern Central Asia and Eastern Turkestan to distinguish them from the related Massagetae of the Aral region and the Scythians of the Pontic steppes. These tribes spoke Iranian languages, and their chief occupation was nomadic pastoralism."
  13. ^ "The Kazakh Catastrophe" (PDF). Simon Ertz. 3 Eylül 2006 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2020. 
  14. ^ Niccolò Pianciola. Famine in the Steppe (İngilizce). 16 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  15. ^ ASTANA, YURI ZARAKHOVICH | (27 Eylül 2006). "Breaking News, Analysis, Politics, Blogs, News Photos, Video, Tech Reviews". Time (İngilizce). ISSN 0040-781X. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2020. 
  16. ^ Fisher, Max. "Yes, Kazakhstan should change its name. This map shows why". Washington Post (İngilizce). 29 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2020. 
  17. ^ "Kazakh leader resigns after three decades". BBC News (İngilizce). 19 Mart 2019. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2020. 
  18. ^ "Kazakistan'da seçimi Tokayev kazandı". www.sozcu.com.tr. 9 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2020. 
  19. ^ "The Republic of Kazakhstan — Official site of the President of the Republic of Kazakhstan". Akorda.kz. 9 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2020. 
  20. ^ "Kazakhstan to Liberalize Rules on Protests and Political Parties". usnews.com. 20 Aralık 2019. Erişim tarihi: 31 Temmuz 2020. 
  21. ^ "First glimpses of Tokayev's Kazakhstan: The listening state?". Atlantic Council (İngilizce). 17 Eylül 2019. 20 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2020. 
  22. ^ a b "Republic of Kazakhstan Geographical location, natural conditions" (İngilizce). Kazakistan Cumhuriyeti Parlamentosu. 5 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2017. 
  23. ^ http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT250955
  24. ^ "Äåìîñêîï Weekly - Ïðèëîæåíèå. Ñïðàâî÷íèê ñòàòèñòè÷åñêèõ ïîêàçàòåëåé". 28 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2015. 
  25. ^ "Äåìîñêîï Weekly - Ïðèëîæåíèå. Ñïðàâî÷íèê ñòàòèñòè÷åñêèõ ïîêàçàòåëåé". 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2015. 
  26. ^ "Äåìîñêîï Weekly - Ïðèëîæåíèå. Ñïðàâî÷íèê ñòàòèñòè÷åñêèõ ïîêàçàòåëåé". 14 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2015. 
  27. ^ "Äåìîñêîï Weekly - Ïðèëîæåíèå. Ñïðàâî÷íèê ñòàòèñòè÷åñêèõ ïîêàçàòåëåé". 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2015. 
  28. ^ "Äåìîñêîï Weekly - Ïðèëîæåíèå. Ñïðàâî÷íèê ñòàòèñòè÷åñêèõ ïîêàçàòåëåé". 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2015. 
  29. ^ "Äåìîñêîï Weekly - Ïðèëîæåíèå. Ñïðàâî÷íèê ñòàòèñòè÷åñêèõ ïîêàçàòåëåé". 26 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mart 2015. 
  30. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 23 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2011. 
  • Aleksandrov, Mihail (1999). Uneasy Alliance: Relations Between Russia and Kazakhstan in the Post-Soviet Era, 1992–1997. Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0313309655. .
  • Clammer, Paul; Kohn, Michael; Mayhew, Bradley (2004). Lonely Planet Guide: Central Asia. Oakland, CA: Lonely Planet. ISBN 1864502967. .
  • Cummings, Sally (2002). Kazakhstan: Power and the Elite. Londra: Tauris. ISBN 1860648541. .
  • Demko, George (1997). The Russian Colonization of Kazakhstan. New York: Routledge. ISBN 0700703802. .
  • Fergus, Michael; Jandosova, Janar (2003). Kazakhstan: Coming of Age. London: Stacey International. ISBN 1900988615. .
  • George, Alexandra (2001). Journey into Kazakhstan: The True Face of the Nazarbayev Regime. Lanham: University Press of America. ISBN 0761819649. .
  • Martin, Virginia (2000). Law and Custom in the Steppe. Richmond: Curzon. ISBN 0700714057. .
  • Nazarbayev, Nursultan (2001). Epicenter of Peace. Hollis, NH: Puritan Press. ISBN 1884186130. .
  • Nazpary, Joma (2002). Post-Soviet Chaos: Violence and Dispossession in Kazakhstan. Londro: Pluto Press. ISBN 0745315038. .
  • Olcott, Martha Brill (2002). Kazakhstan: Unfulfilled Promise. Washington, DC: Brookings Institution Press. ISBN 0870031899. .
  • Rall, Ted (2006). Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East?. New York: NBM. ISBN 1561634549. .
  • Robbins, Christopher (2007). In Search of Kazakhstan: The Land That Disappeared. Londra: Profile Books. ISBN 9781861978684. .
  • Rosten, Keith (2005). Once in Kazakhstan: The Snow Leopard Emerges. New York: iUniverse. ISBN 0595327826. .
  • Thubron, Colin (1994). The Lost Heart of Asia. New York: HarperCollins. ISBN 0060182261. .

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel bilgiler