Cumhuriyet

Wikipedia tasarımı üzerinden görüntüle.

Cumhuriyet, hükûmet başkanının, halk tarafından belli bir süre için ve belirli yetkilerle seçildiği yönetim biçimidir. Egemenlik hakkının belli bir kişi veya aileye ait olduğu monarşi ve oligarşi kavramlarının karşıtıdır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhuriyet kelimesi Arapça kökten 18. yüzyılda Osmanlı Türkçesinde türetilmiş bir isimdir. Arapça cumhur kökü "bir araya toplanma, topluluk oluşturma", bu kökten türeyen cumhūr ise "cemiyet, toplum, kamu" anlamına gelir. 18. yüzyıl Avrupa'sında monarşi ile yönetilmeyen Hollanda, İsviçre (ve 1789 Devrimi sonrasında Fransa) gibi ülkeleri tanımlayan Latince respublica ile Fransızca république sözcüğünün Türkçe çevirisi olarak benimsenmiştir.

Latince res publica klasik kullanımda "kamusal olan" anlamındadır. Bir topluluğa onların birleştirmek suretiyle halk olma özelliğini kazandıran, kamusal nesne anlamına gelir. Bu hal monarşiye karşı, devlet başkanının halk tarafından seçildiği ve halk iradesince meşrulaştırıldığı devlet şekli anlamında kullanılmıştır. Osmanlı Devletinde cumhuriyet fikri ilk kez 1870'li yıllarda Genç Osmanlılar ve Midhat Paşa tarafından tartışılmış ancak açıkça savunulmamıştır.

Europe 1815 monarchies versus republics.png Europe 1914 monarchies versus republics.png Europe 1930 monarchies versus republics.png Europe 1950 monarchies versus republics.png Europe 2015 monarchies versus republics.png
1815'te Avrupa ülkeleri.[1]
  Monarşiler (55)
  Cumhuriyetler (9)
1914'te Avrupa ülkeleri.[2]
  Monarşiler (22)
  Cumhuriyetler (4)
1930'da Avrupa ülkeleri.[3]
  Monarşiler (20)
  Cumhuriyetler (15)
1950'de Avrupa ülkeleri.[4]
  Monarşiler (13)
  Cumhuriyetler (21)
2015'te Avrupa ülkeleri.[5]
  Monarşiler (12)
  Cumhuriyetler (35)

Türleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhuriyet kavramı genel olarak temsili demokrasinin uygulanmasını ifade eder. Federasyonların da Cumhuriyet olarak anıldığı durumlara da rastlanır (Örneğin; Federal Almanya Cumhuriyeti). Federasyonlarda tercih edilen daha çok Başkanlık Sistemidir. Ancak bu da kesin bir kural değildir. Başkanlık Sistemi ayrı bir kategori olarak ele alındığında Cumhuriyetler genel olarak ikiye ayrılır.

  1. Sembolik Cumhurbaşkanlığı: Ülkeyi ve milleti temsil eden seçilmiş bir kişinin devletin başında bulunmasıdır. Sadece temsil yetkisi vardır. Çoğu zaman meclis tarafından seçilir (kesin bir kural değildir). Fiili idare görevi ve sorumluluğu yoktur. Tüm yetkiler başbakandadır.
  2. Etkin Cumhurbaşkanlığı (Yarı-Başkanlık): Geniş yetkileri vardır ve başbakan üzerinde bağlayıcıdır. Genellikle halk tarafından seçilir (kesin bir kural değildir).

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Osmanlı İmparatorluğu ve Rus İmparatorluğu Avrupa içinde sayılmıştır. İsviçre Konfederasyonu, Hamburg, Bremen, Lübeck, Frankfurt, San Marino, Kospaya ve İyonya Adaları Birleşik Devletleri gibi özgür imparatorluk şehirleri ve Alman Konfederasyonu ayrı olarak sayılmışlardır. (35 monarşi)
  2. ^ Osmanlı İmparatorluğu ve Rus İmparatorluğu Avrupa içinde sayılmıştır.
  3. ^ Türkiye Cumhuriyeti Avrupa içinde sayılmış, Sovyetler Birliği tek bir cumhuriyet, Özgür İrlanda Devleti bağımsız bir monarşi, Vatikan seçimli monarşi, Macaristan Krallığı nominal monarşi olarak sayılmıştır.
  4. ^ Türkiye Cumhuriyeti Avrupa içinde sayılmış, Sovyetler Birliği tek bir cumhuriyet, Trieste Serbest Bölgesi bağımsız bir cumhuriyet, Vatikan seçimli monarşi, Franco İspanyası nominal monarşi olarak sayılmıştır.
  5. ^ Türkiye Cumhuriyeti Avrupa içinde sayılmış, Rusya Federasyonu tek bir cumhuriyet, Kosova Cumhuriyeti (çoğu Avrupa ülkesi tarafından tanındı) bağımsız bir cumhuriyet, Vatikan seçimli monarşi olarak sayılmıştır. The Azerbaycan, Gürcistan, Ermenistan ve Kazakistan haritada gösterilmemiş ve sayılmamıştır. The Turkish Republic of Northern Cyprus (Türkiye tarafından tanınmaktadır) ve all other unrecognised states are excluded from the count.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]



This page is based on a Wikipedia article written by contributors (read/edit).
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.

Destek