Nursultan Nazarbayev

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Elbasy (Elbaşı)
Nursultan Nazarbayev
Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев
1. Kazakistan Devlet Başkanı
Görev süresi
1 Aralık 1991 - 19 Mart 2019
Yerine geldiği Makam oluşturuldu
Yerine gelen Kasım Cömert Tokayev
Nur Otan Partisi Genel Başkanı
Görevde
Makama geliş
4 Temmuz 2007
Yerine geldiği Bakhytzhan Zhumagulov
Kazakistan Güvenlik Konseyi Başkanı
Görevde
Makama geliş
21 Ağustos 1991
Başkan Kasım Cömert Tokayev
Yerine geldiği Makam oluşturuldu
Kazakistan SSC Yüksek Sovyeti Başkanı
Görev süresi
22 Şubat 1990 - 24 Nisan 1990
Başbakan Uzakbay Karamanov
Yerine geldiği Kilibay Medeubekov
Yerine gelen Yerik Asanbayev
Kazakistan SSC Komünist Partisi Merkez Komitesi Birinci Sekreteri
Görev süresi
22 Haziran 1989 - 14 Aralık 1991
Yerine geldiği Gennady Kolbin
Yerine gelen Makam kaldırıldı
Kazakistan SSC Başbakanı
Görev süresi
22 Mart 1984 - 27 Temmuz 1989
Yerine geldiği Bayken Ashimov
Yerine gelen Uzakbay Karamanov
Kişisel bilgiler
Doğum Nursultan Äbişulı Nazarbayev
6 Temmuz 1940 (1940-07-06) (80 yaşında)
Almatı, Kazakistan SSC
Vatandaşlığı Kazakistan
Milliyeti Kazak
Partisi Sovyetler Birliği Komünist Partisi (1962-1991)
Bağımsız (1991-1999)
Nur Otan (1999-günümüz)
Evlilik(ler) Sara Nazarbayeva (e.1962)
Çocukları Dariga (d. 1962)
Dinara (d. 1966)
Aliya (d. 1977)
Mesleği Mühendis, siyasetçi, yazar
Dini İslam
İmzası
Resmî site www.elbasy.kz
Askerî hizmeti
Bağlılığı  Sovyetler Birliği
 Kazakistan
Branşı Kazakistan Silahlı Kuvvetleri
Hizmet yılları 1991-2019
Rütbesi Погон верховного главнокомандующего Казахстана.png Başkomutan
George W. Bush ile birlikte Beyaz Saray'da, Eylül 2006

Nursultan Äbişulı Nazarbayev (KazakçaНұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Kazakça telaffuz: [nʊrsʊlˈtɑn æbəʃʊˈlɯ nɑzɑrˈbɑ.jɪf]; RusçaНурсултан Абишевич Назарбаев Rusça telaffuz: [nur.suɫˈtan ɐˈbʲi.ʂɨ.vʲɪt͡ɕ nə.zɐrˈba.jɪf]); (d. 6 Temmuz 1940, Almatı), Kazak siyasetçi, Kazakistan Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı. 24 Aralık 1990'da başladığı cumhurbaşkanlığı görevinden 19 Mart 2019'da istifa etti.[1] Günümüzde Türk Keneşi ömür boyu onursal,[2] Kazakistan Güvenlik Konseyi ve Nur Otan partisi başkanıdır.

1989 yılında Kazakistan Komünist Partisi Birinci Sekreteri seçildi ve Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrası bağımsızlığını ilan eden Kazakistan'ın ilk cumhurbaşkanı oldu. Ayrıca "Ulusun Lideri" (Elbaşı) unvanına sahiptir.[3]

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev, 6 Temmuz 1940'ta Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin başkenti Almatı yakınlarındaki kırsal bir kasaba olan Çemolgan'da doğdu.[4] Babası, 1930'larda Josef Stalin'in kollektifleştirme politikası sırasında ailenin tarım arazisine el konana kadar zengin bir aile için çalışan fakir bir işçiydi.[5] Aile İslam dininin Sünnilik mezhebine mensuptu.[kaynak belirtilmeli]

II. Dünya Savaşı sonunda aile Çemolgan'a döndü ve Nazarbayev Rusça öğrenmeye başladı. Okuldaki başarıları nedeniyle Kaskelen'deki yatılı bir okula gönderildi.[6] Okuldan ayrıldıktan sonra Nazarbayev, Temirtau'daki Karağandı Çelik Fabrikası'nda devlet tarafından finanse edilen bir yıllık burs aldı. Yirmi yaşına geldiğinde, yüksek fırında "inanılmaz derecede ağır ve tehlikeli işler" yaparak nispeten iyi bir ücret kazanıyordu.[7]

Nazarbayev Sovyetler Birliği Komünist Partisi'ne 1962'de katıldı ve Genç Komünist Ligi'nin (Komsomol) önde gelen bir üyesi oldu.[7] 1972 yılında Karaganda Metalurji Kombinat Komünist Parti Komitesi sekreterliğine atandı ve dört yıl sonra Karaganda Bölgesel Parti Komitesi İkinci Sekreteri oldu.[8]

Bürokrat olarak Nazarbayev, yasal meseleleri, lojistik sorunları ve endüstriyel anlaşmazlıkları ele alıp bireysel sorunları çözmek için işçilerle görüştü. Daha sonra "sermaye yatırımının merkezi tahsisi ve fonların dağıtımı" altyapısının zayıf olduğu, işçilerin moralsizleştirildiği, çok çalıştıkları ve merkezi olarak belirlenen hedeflerin gerçekçi olmadığı anlamına geldiğini yazdı; demir-çelik tesisinin sorunlarını bir bütün olarak Sovyetler Birliği için bir mikro kozmos olarak gördü.

Kişisel hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev, Sara Nazarbayeva ile evlidir. Dariga, Dinara ve Aliya adlarında üç kızları var. SSCB'de yetişen Nazarbayev, Kazakça olduğu kadar akıcı bir şekilde Rusça ve İngilizce'de biliyor.[9] Ayrıca iki erkek kardeşi bulunmaktadır.[10]

Haziran 2020'de kurucu cumhurbaşkanının internet sitesinden Nazarbayev'in COVID-19 testinin pozitif çıktığı ve "Endişeye gerek yok. Nursultan Nazarbayev, uzaktan çalışmaya devam ediyor." açıklaması yapıldı.[11][12][13] 3 Temmuz 2020'de ise Nazarbayev iyileşti ve pozitif testten üç hafta sonra "ayağa kalktı".[14]

İktidara yükseliş[değiştir | kaynağı değiştir]

Almatı Anlaşması'nın imzalanmasında Nazarbayev, Aralık 1991

1984 yılında Nazarbayev, Kazakistan Komünist Partisi Birinci Sekreteri Dinmuhammed Kunayev yönetiminde Kazakistan SSC Başbakanı oldu.[15] Ocak 1986'da Kazakistan Komünist Partisi'nin on altıncı oturumunda Nazarbayev, Bilimler Akademisi başkanı Askar Kunayev'i bölümünde reform gerçekleştirmediği için eleştirdi. Buna öfkelenen Kunayev Moskova'ya gitti ve Nazarbayev'in görevden alınmasını talep ederken, Nazarbayev'in destekçileri Kunayev'in görevden alınması ve Nazarbayev'i desteklemek için kampanya yürüttüler.

Kunayev 1986 yılında görevden alındı ​​ve yerine, Kazakistan'da çok az yetkisi olan bir Rus, Gennady Kolbin geçti. Nazarbayev 22 Haziran 1989'da parti lideri seçildi ve Kunayev'den sonra bu makama gelen ikinci Kazak oldu.[15] 22 Şubat - 24 Nisan 1990 tarihleri ​​arasında ise Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Yüksek Sovyeti (devlet başkanı) oldu.[kaynak belirtilmeli]

24 Nisan 1990'da Nazarbayev, Yüksek Sovyet tarafından Kazakistan'ın ilk cumhurbaşkanı seçildi. Rus Cumhurbaşkanı Boris Yeltsin'i 1991 Sovyetler Birliği darbe girişimine karşı destekledi.[7] SSCB Devlet başkanı Mihail Gorbaçov kendisini Sovyetler Birliği Başkan Yardımcısı görevinde görecek kadar yakındı; ancak Nazarbayev bu teklifi reddetti.[16]

Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrasında bağımsızlığını kazanan Kazakistan'da1 Aralık'ta yapılan ilk cumhurbaşkanlığı seçiminde, tek adaydı ve oyların %95'ini alarak ilk cumhurbaşkanı seçildi.[17] 21 Aralık'ta Kazakistan Bağımsız Devletler Topluluğu üyesi olarak Almatı Protokolünü imzaladı.[7]

Cumhurbaşkanlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev, eski Devlet Savunma Komitelerini Savunma Bakanlığı olarak yeniden adlandırdı ve 7 Mayıs 1992'de Sagadat Nurmagambetov'u Savunma Bakanı olarak atadı. Yüksek Kurul Başkanı, Konuşmacı Serikbolsyn Abdilin önderliğinde, Haziran 1992'de bir anayasa taslağı üzerinde çalışmaya başladı. Anayasa, yürütme gücü üzerinde sınırlı kontrolleri olan güçlü bir yürütme dalı oluşturdu.[18]

Muhalefetteki siyasi partiler Azat, Zheltoqsan ve Cumhuriyetçi Parti, 10-17 Haziran tarihleri arasında Almatı'da bir koalisyon hükûmeti kurulmasını, Başbakan Sergey Tereshchenko ve Yüksek Konsey hükûmetinin istifasını isteyen gösteriler düzenledi. Ülke bağımsızlığını kazanmasından bu yana henüz seçimde bulunmayan Komünist Parti meclis üyelerinden oluşan Kazakistan Parlamentosu, 28 Ocak 1993 tarihinde anayasayı kabul etti.[18]

Nisan 1995 referandumuyla beraber Nazarbayev'in görev süresi 2000 yılına kadar uzatıldı. 1999 yılının Ocak ayında ve Aralık 2005'te tekrar seçildi.[19] Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı son cumhurbaşkanlığı seçimini uluslararası demokratik standartların altında kaldığı için eleştirdi.[19]

Nazarbayev, 4 Mayıs 2001'de Marat Tazhin yerine Kazakistan Güvenlik Konseyi Sekreteri Kültür, Enformasyon ve Concord Bakanı olarak görev yapan Altynbek Sarsenbayev'i atadı. Musayev Cumhurbaşkanlığı Güvenlik Hizmetinin başına getirildi.[20]

Nazarbayev yönetimindeki Kazakistan İslam İşbirliği Teşkilatı üyesi olmasında rağmen, İsrail ile iyi ilişkilere sahipti. 1992 yılında diplomatik ilişkiler kuruldu ve Başkan Nazarbayev 1995 ve 2000 yıllarında İsrail'e resmi ziyaretlerde bulundu.[21] 1994'te başkentin Almatı'dan Astana'ya (günümüzdeki adı Nur-Sultan) taşınmasını önerdi ve resmi değişim 10 Aralık 1997'de gerçekleşti.[22]

4 Aralık 2005'te yeni Kazakistan cumhurbaşkanlığı seçimi yapıldı ve Nazarbayev %91,15'lik bir oranla seçimleri tekrar kazandı.[23] 2009 yılında İngiltere eski Bakanı Jonathan Aitken, Kazakistan'ın Efsanevi Lideri Nazarbayev adlı biyografi kitabını yayınladı. Kitap genel olarak Nursultan Nazarbayev'in gençliğinden itibaren siyaset sahnesinde yaşadıklarını ve modern Kazakistan'ın kurulmasındaki rolünü anlatmaktadır.[24]

Nazarbayev, eğitimin ulusun sosyal gelişimindeki rolünü her zaman vurgulamıştır. Eğitimi uygun hale getirmek için 13 Ocak 2009'da Kazakistan'ın yetenekli gençleri için "Orken" eğitim bursunu tanıttı. Bu karar 23 Eylül 2016 tarihinde değiştirilmiştir.[25]

Aralık 2011'de Nazarbayev muhalifleri, BBC tarafından iktidardaki zamanının en büyük muhalefet hareketi olarak tanımlanan Mangistav'da ayaklandı. 16 Aralık 2011'de petrol şehri olan Zhanaozen'deki göstericiler ülkenin Bağımsızlık Günü'nde polisle çatıştı. On beş kişi güvenlik güçleri tarafından vurularak öldürüldü ve yaklaşık 100 kişi yaralandı.[26] Protestolar hızla diğer şehirlere yayıldı, ancak bir süre sonra sona erdi.

Avrasya Vakfı Başkan Yardımcısı Daniel Witt, 11 Haziran 2011'de Nazarbayev'in rolünü ve siyasi reformlarını kabul etti:

"Başkan Nazarbayev Kazakistan'ı zor zamanlar geçirerek refah ve büyüme çağına sürükledi. ABD ve Batı ittifaklarına değer verdiğini ve demokratik yönetişim sağlamaya kendini adadığını gösterdi."[27]

Aralık 2012'de Nazarbayev, Kazakistan 2050 Stratejisi adı verilen ileriye dönük bir ulusal strateji belirledi.[28] 2014 yılında, Kazakistan'ın adının "Kazakistan Eli" ("Kazakların Ülkesi") olarak değiştirilmesi gerektiğini, ülkenin daha iyi ve daha fazla yabancı yatırım çekmesini önerdi. -stan ekinin turistlere ve yatırımcılara itici geldiğini belirtti.[29] Nazarbayev, Moğolistan'ın Kazakistan'dan daha fazla yatırım aldığını, çünkü aynı coğrafyada olmasına ve Kazakistan kadar istikrarlı olmamasına rağmen bir "devlet" ülkesi olmadığına dikkat çekti. Ancak ülkenin adının değiştirilmesini halkın oylamasına sunmayı tercih etti.[kaynak belirtilmeli]

Yolsuzluk iddiaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Başkanlığı boyunca kendisine ve çevresine karşı yolsuzluk ve kayırmacılık suçlamaları yöneltildi. Eleştirmenler, ülke hükûmetinin bir klan sistemine benzediğini söylüyor.[30]

New Yorker'a göre, 1999 yılında İsviçreli bankacılık yetkilileri Nazarbayev'e ait bir hesapta 85.000.000 dolar keşfetti; Kazakistan hazinesine yönelik olan para kısmen James Giffen'e bağlı hesaplardan aktarılmıştı.[31] Kazak muhalefet gazetesi Respublika, 2002'de Nazarbayev'in 1990'ların ortalarında İsviçre banka hesaplarında gizlice 1.000.000.000 dolarlık devlet petrol gelirini gizlediğini bildirdiğinde, bir karkas, gazete ofisinin önüne bırakıldı. daha sonra karkas, editör Irina Petrushova'nın evinin önüne, "Son kez olmayacak" yazısıyla bırakıldı.[32] Mayıs 2007'de Kazakistan Parlamentosu, Nazarbayev'in istediği kadar yeniden seçilmesini sağlayacak anayasa değişikliğini onayladı. Bu değişiklik özel olarak ve sadece Nazarbayev için geçerlidir, çünkü ilk cumhurbaşkanının göreve kaç kez aday olabileceği konusunda hiçbir sınırlaması olmayacağını belirtmektedir, ancak sonraki başkanlar beş yıllık bir dönemle sınırlandırılacaktır.[33]

Mayıs 2018'de Kazakistan Parlamentosu, Nazarbayev'in Güvenlik Konseyi Başkanı olmasına izin veren anayasa değişikliğini kabul etti. 28 Haziran'da Anayasa Konseyi tarafından onaylanan bu reformlar, Güvenlik Konseyi'nin yetkilerini genişleterek anayasa organı statüsünü de verdi.[34]

Ekonomik meseleler[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrasya Ekonomi Birliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Kazakistan 2050'nin logosu

1994 yılında Nazarbayev, Moskova Devlet Üniversitesi'nde bir konuşma sırasında bir "Avrasya Birliği" oluşturma fikrini önerdi.[35] 29 Mayıs 2014'te Rusya, Beyaz Rusya ve Kazakistan, 170.000.000 kişilik tek bir ekonomik alan yaratan ve Ocak 2015'te yürürlüğe giren bir Avrasya Ekonomik Birliği oluşturmak için bir anlaşma imzaladılar.[36] Nazarbayev, anlaşmanın imzalanmasından kısa bir süre sonra, "Bunu açık bir alan ve Avrupa ve Asya'nın büyüyen ekonomileri arasında yeni bir köprü olarak görüyoruz" dedi.[36] Nazarbayev, Mayıs 2019'da Yüksek Avrasya Ekonomi Konseyi Onursal Başkanı seçildi.[37]

Kazakistan 2050 Stratejisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev, Kazakistan'ın gelecekteki büyüme beklentilerini sağlamak için uzun vadeli bir strateji olan Kazakistan 2050 Stratejisi'ni tanıttı ve Kazakistan'ı dünyanın en gelişmiş 30 ülkesinden biri olarak konumlandırdı.[38]

Nurly Zhol (Nurlu Yol)[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhurbaşkanı Nazarbayev, 2014 yılında Nurly Zhol - Geleceğe Giden Yol olarak adlandırılan milyar dolarlık yerel bir modernizasyon ve reform planını açıkladı.[39]

Dijital Kazakistan[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev, dijital ekosistem gelişimi yoluyla Kazakistan'ın ekonomik rekabet gücünü artırmak için bu teknolojik modernleşme girişimini açıkladı.[40]

Çevre sorunları[değiştir | kaynağı değiştir]

1998 otobiyografisinde Nazarbayev, “Aral Gölü'nün daralmasının, bugün gezegenimizin karşı karşıya kaldığı en ciddi ekolojik felaketlerden biri olduğunu yazdı. Özbekistan, Türkmenistan, Tacikistan, Kırgızistan ve daha geniş bir alanı Sovyetler Birliği döneminde meydana gelen çevresel zararı tersine çevirmek için daha fazlasını yapmaya çağırdı.[7]

Nükleer silahlara karşı tutumu[değiştir | kaynağı değiştir]

Kazakistan, Sovyetler Birliği'nden dünyanın dördüncü büyük nükleer silah stoğunu devraldı. Yeni hükûmetin ilk büyük kararlarından birisi de, Sovyet ordusu tarafından 456 nükleer testin yapıldığı Semey'de bulunan nükleer deneme sahasını kapatılması oldu.[41] Sovyet döneminde, Kazakistan bölgesindeki bilim adamları tarafından, çoğunlukla Semey test sahasında, radyasyon hastalığı ve doğum kusurlarına neden olan 500'den fazla askeri deney yapıldı.[7] "Proje Safir" olarak adlandırılan projede, Kazakistan ve Amerika Birleşik Devletleri, ülkedeki eski Sovyet silahlarını kaldırmak için birlikte çalıştılar ve Amerikalılar ulaşım ve tazminat maliyetlerinde $800.000.000'dan fazla fon sağlamayı kabul etti.[7]

Nazarbayev, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nu 29 Ağustos'u Uluslararası Nükleer Testlere Karşı Günü olarak belirlemeye teşvik etti. Makalesinde yeni bir Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nı "imzalayan hükümetler açısından net yükümlülükleri garanti edecek ve anlaşmanın şartlarına uymayanlar için gerçek yaptırımlar belirleyecek" önerisinde bulundu.[kaynak belirtilmeli] Dışişleri bakanı 8 Eylül 2006'da Orta Asya Nükleer Silah Serbest Bölgesine yetki veren bir anlaşma imzaladı.[42] The Washington Times'ta yer alan bir görüşte, Nazarbayev, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nın modernize edilmesini ve daha iyi dengelenmesini istedi.[43]

Mart 2016'da Nazarbayev "Manifesto: Dünya. 21. yüzyıl"ı yayınladı.[44] Bu manifestoda Kazakistan Cumhurbaşkanı, mevcut nükleer silahsız bölgelerin genişletilmesi ve çoğaltılması çağrısında bulundu ve mevcut uluslararası silahsızlanma anlaşmalarının modernize edilmesi gerektiğini vurguladı.[45]

27 Ağustos 2020'de ise Birleşmiş Milletler tarafından "Nükleer Denemeler Yapılmayan bir Dünyanın Savunucusu" statüsüne layık görüldü.[46][47][48]

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Aktöbe merkez camii ziyareti
Nazarbayev Vladimir Putin ve Şevket Mirziyoyev ile birlikte

Nazarbayev Nur-Sultan'da dünya ve geleneksel dinlerden oluşan bir forum düzenleme girişimini ortaya koydu. Daha önce benzer olayların organizatörleri sadece önde gelen dinlerin ve mezheplerin temsilcileriydi. Uluslararası diyalog kurmayı amaçlayan diğer benzer etkinliklerin yanı sıra, Ekim 1986 ve Ocak 2002'de İtalya'nın Assisi kentinde düzenlenen dünya dinleri ve mezheplerinin temsilcilerinin toplantıları da vardı.[49] 2003 yılında toplanan ilk Dünya ve Geleneksel Dinler Kongresi, tüm büyük dinlerin liderlerinin karşılıklı işbirliği beklentileri geliştirmesine olanak sağladı.[kaynak belirtilmeli]

Nazarbayev başlangıçta Sovyet döneminde din karşıtı görüşleri savundu;[50] Ancak daha sonra Hac görevini yerine getirdi ve camilerin yenilenmesini destekleyerek Müslüman mirasını korunmasına katkıda bulundu.[50]

Nazarbayev önderliğinde, Kazakistan vatandaşları arasında çeşitli etnik gruplardan ve hatta insan kaynaklarını koordine etmek için ülke ile işbirliği bağları geliştiren uluslardan yetenekleri korumak için bazı derecelerde çok kültürlülük yürürlüğe koydu. Kazak liderinin bu prensibi, ona "Bozkırların Singapur'u" adını kazandırdı.[51] Ancak 2012 yılında Nazarbayev, daha sonra parlamento tarafından çıkarılan ve dini uygulamalara sıkı kısıtlamalar getiren reformlar önerdi. Bu reformlar aşırılıkçılıkla mücadele girişimi olarak açıklandı. Yerel düzeyde var olabilmek için, bir grubun 50'den fazla üyesi olmalıdır: bölgesel düzeyde 500'den fazla ve ulusal düzeyde 5.000'den fazla üyesi bulunmalıdır.[kaynak belirtilmeli] Nazarbayev, Türk mirasına açık bir atıfta bulunarak "Biz Türküz, Arap değiliz" diyerek Türk geleneklerini İslam üzerinde vurgulamayı seçerek, perdeye karşı eleştirel açıklamalar yaptı.[kaynak belirtilmeli]

Milliyetçilik[değiştir | kaynağı değiştir]

2014 yılında Vladimir Putin'in Kazakistan'ın tarihselliği ile ilgili açıklamalarında, Nazarbayev'in "hiç devleti olmayan bir bölgede bir devlet yarattığını..."[52][53][54] sözleri Nazarbayev'den ciddi bir tepki aldı.[55][56]

İnsan hakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Bakü'de gerçekleşen 7. Türk Keneşi zirvesi

Nazarbayev yönetimindeki Kazakistan'ın insan hakları durumu, bağımsız gözlemciler tarafından eşit olarak yoksul olarak tanımlanmaktadır. İnsan Hakları İzleme Örgütü, "Kazakistan'ın toplanma, konuşma ve din özgürlüğünü büyük ölçüde kısıtladığını söylüyor. 2014 yılında yetkililer, barışçıl ama onaylanmamış protestolardan sonra gazeteleri kapattı, hapse attı veya para cezasına çarptırdı ve dini kontrolleri devlet kontrolleri dışında uyguladıkları için para cezasına çarptırdı veya gözaltına aldı. Muhalefet lideri Vladimir Kozlov da dahil olmak üzere hükûmet eleştirmenleri haksız yargılamalardan sonra tutuklu kaldı. 2014 yılının ortalarında, Kazakistan yeni ceza, ceza infaz, ceza muhakemesi usulleri ve idari kodları ve sendikalarla ilgili temel özgürlükleri kısıtlayan ve uluslararası standartlarla uyumlu olmayan yeni bir yasa kabul etti. Gözaltı yerlerinde işkence yaygın olmaya devam ediyor." şeklinde bir açıklama yaptı.[57]

Dış politika[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev başkanlığı sırasında Kazakistan'ın uluslararası ilişkilerinin ana ilkesi, yabancı ortaklarla dostane ilişkiler kurma girişimlerine dayanan çoklu vektör dış politikasıydı.[58] 2001 yılında Kazakistan Şanghay İşbirliği Örgütü'nün kurucu üyesi oldu.[59] ABD Başkanı Donald Trump, Nazabayev'in liderliğine övgüde bulundu ve Kazakistan'ın cumhurbaşkanlığı altındaki başarılarını 30 Kasım 2016'daki telefon görüşmeleri sırasında "mucize" olarak nitelendirdi.[60]

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Kazakistan'a ilk ziyaretini Aralık 2016 ortalarında Nazarbayev ile bir araya geldiğinde gerçekleştirdi. İki ülke araştırma ve geliştirme, havacılık, kamu hizmeti komisyonları ve tarımsal işbirliği konulu anlaşmaların yanı sıra tarımsal konsorsiyum kurulması hakkında bir anlaşma imzaladı.[61]

Ocak 2019'da Zimbabwe Cumhurbaşkanı Emmerson Mnangagwa, Afrikalı bir liderin ülkeye yaptığı ilk ziyarette Nazarbayev ile görüşmek üzere Nur-Sultan'a bir devlet ziyareti gerçekleştirdi.[62]

Nursultan Nazarbayev tarafından Recep Tayyip Erdoğan'a hediye edilmiş olan yurt
Ankara'da bulunan anıtı

Türk dünyası[değiştir | kaynağı değiştir]

1992'den itibaren Türkiye'nin girişimleriyle yapılan Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesinde ilk kez 2006'da Nazarbayev tarafından Türk devletleri arasında bir işbirliği örgütü kurulması önerildi. Önerisi üzerine Nahçıvan Anlaşmasıyla birlikte 3 Ekim 2009'da Türk Keneşi kuruldu. Günümüzde birçok yayın organında Nazarbayev'in Mustafa Kemal Atatürk'ü kendisine örnek aldığına[63] ve Türk devletlerinin Türk kültürünü yaşatmak adına birlik içinde hareket etmelerine sebep olduğu belirtilmektedir.[64]

İstanbul Topkapı'daki Topkapı Türk Dünyası Kültür Mahallesi'nde, Nursultan Nazarbayev tarafından dönemin Türkiye başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'a hediye edilmiş bir otağ bulunmaktadır.[65] Ayrıca Kazakistan'ın başkenti Nur-Sultan'da yaptırılmasını istediği Mustafa Kemal Atatürk anıtına karşılık olarak Ankara'da Nursultan Nazarbayev anıtı bulunmaktadır.[66]

İstifası[değiştir | kaynağı değiştir]

19 Mart 2019'da, Nazarbayev, Kazakistan Cumhurbaşkanı olarak istifa ettiğini ve "yeni nesil liderlere" ihtiyaç duyulduğunu açıkladı.[67][68] İstifa kanalı canlı olarak televizyonlarda yayınlandı ve ardından 20 Mart 2019 tarihinden itibaren yetkilerini sona erdiren bir kararname imzaladı.[68] Parlamentonun üst meclisinin başkanı Kasım Cömert Tokayev, cumhurbaşkanlığı döneminin sonuna kadar cumhurbaşkanı olarak atandı.

Cumhurbaşkanı olarak istifa etmesine rağmen, iktidardaki Nur Otan Partisi'nin genel başkanlığı, Anayasa Konseyi üyeliği ve ömür boyu görevini Güvenlik Konseyi başkanı olarak görevine devam etmektedir. Nazarbayev'in çeşitli meslektaşları duyuru saatlerinde tepki gösterdi, Özbekistan devlet başkanı Şevket Mirziyoyev, Nazarbayev ile telefon görüşmesi yaparak ona "büyük politikacı" dedi.[69] Nazarbayev'e mesaj gönderen diğer dünya liderleri arasında Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Beyaz Rusya Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'da bulunuyordu.[70]

İstifasının ardından Kazakistan cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, başkent Astana'nın adının Nur-Sultan olarak adlandırılmasını önerdi. Kazakistan parlamentosu resmi olarak başkentin adlandırılmasını oylayarak onayladı.[71]

Başkanlığı sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

9 Mayıs Zafer Günü günü kutlamaları sırasına Vladimir Putin ile birlikte, 2019

The Economist'e göre istifasına rağmen Nazarbayev, hala ülkenin liderliğinin arkasında.[72] İstifadan bu yana, Güney Kore Cumhurbaşkanı Moon Jae-in ve Macaristan Başbakanı Viktor Orbán ile Kazakistan'ı ziyaretleri sırasında bir araya geldi. Özellikle, Nazarbayev ile yaptıkları toplantılar, devlet başkanı Kasım Cömert Tokayev ile yaptıkları toplantılardan ayrı olarak gerçekleşti. Görevden ayrıldıktan iki gün sonra sivil nüfus tarafından karşılandığı Nevruz kutlamalarına katıldı.[73] İlk cumhurbaşkanı olarak konaklama konusunda, kişisel ofisinin başkanlık sarayından farklı bir yere taşındığı bilinmektedir. Nisan 2019'un sonlarında Nazarbayev'in resmi ve özel ziyaretler için özel bir jet tuttuğu da bildirildi.[74] Görevden ayrıldıktan sonra Pekin ve Moskova'ya iki yabancı ziyaret gerçekleştirdi. Mayıs ayı sonunda Mevlüt Çavuşoğlu, Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın önerisi üzerine Nazarbayev'in Türk Keneşi onursal Başkanı olduğunu duyurdu.[75] Azerbaycan'ın başkenti Bakü'ye yaptığı ziyarette ev sahibi Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'e babasının eski Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in başkentin gelişmesinden "çok memnun olacağını" söyledi.[76]

Ekim 2019'da, Savunma Bakanı, İçişleri Bakanı ve Dışişleri Bakanı hariç, tüm potansiyel bakan adaylarının Kasım Cömert Tokayev tarafından atanmadan önce Nazarbayev'in onayına ihtiyacı olduğu açıklandı.[77]

COVID-19[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev, Mart 2020'de "COVID-19 pandemisi ile etkin bir şekilde mücadele ederken ekonomiyi de destekleyen" Biz Birgemiz Fonu'nu oluşturdu.[78] Haziran 2020 itibarıyla fon, fonun üç yardım dalgasının bir parçası olarak 23 şehirde 470.000'den fazla aileye mali yardım sağlamak için 28 milyar tenge (69,3 milyon Amerikan doları) topladı.[78] Haziran ortasında Nazarbayev'e COVID-19 teşhisi konması üzerine, Rusya devlet başkanı Vladimir Putin, Ürdün kralı II. Abdullah,[79] Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Cumhuriyet Halk Partisi lideri Kemal Kılıçdaroğlu[80] ve eski Hırvatistan cumhurbaşkanı Stjepan Mesić dahil olmak üzere dünya liderlerinden telefon ve destek telgrafları aldı.

80. yaş günü[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev, COVID-19 hastalığını doğum günü olan 9 Temmuz'dan önce yendi.[81] Aynı zamanda 9 Temmuz, Kazakistan'da Başkent Günü olarak kutlanmaktadır. Tebrik veren liderler arasında Ermenistan cumhurbaşkanı Armen Sarkisyan,[82] Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, eski Tataristan cumhurbaşkanı Mintimer Şeymiyev,[83] Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve eski Cumhurbaşkanı Abdullah Gül de vardı.[84][85] Eski Rusya Federasyonu Dışişleri Bakan Yardımcısı Grigory Karasin, doğum gününü onurlandıran bir röportajı Nazarbayev'i "siyasi süreçler vizyonu olan birkaç dünya siyasetçisi" olarak nitelendirdi.[86] Ayrıca Ulusal Savunma Üniversitesi'nde askeri üniformalı bir Nazarbayev heykeli de açıldı.[87][88]

Nobel Adaylığı[değiştir | kaynağı değiştir]

2010'da Dünya Türkleri Asamblesi Genel Başkanı Ermentay Sultanmurat'ın yaptığı açıklama ile DTA tarafından Nursultan Nazarbayev Nobel Barış Ödülü'ne aday gösterildi.

Yazmış olduğu kitaplar[89][değiştir | kaynağı değiştir]

N. Nazarbayev'in dünya ekonomisi, Kazakistan ekonomisi, sosyal, siyasi ve tarih hakkında eserleri bulunmaktadır:

  • «Важнейшее условие интенсификации» (А., 1983), Rusça
  • «Стальной профиль Казахстана» (А., 1984), Rusça
  • «Экономика Казахстана: реальность и перспектива становления» (А., 1988), Rusça
  • «Без правых и левых» (М., 1991), «Стратегия развития Казахстана как суверенного государства» (А., 1992), Rusça
  • «Стратегия ресурсосбережения и переход к рынку» (М., 1992), Rusça
  • «Идейная консолидация общества как условие прогресса Казахстана» (А., 1993), Rusça
  • «Narık jane alevmettik-ekonomikalık damuv » (А., 1994), Kazakça
  • «Ğasırlar toğısında» (А., 1996), Kazakça
  • «Евразийский союз: идеи, практика, перспективы» (М., 1997), Rusça
  • «Tarih tolkınında» (А., 1997), Kazakça
  • «О времени, о судьбах, о себе...» (Лондон, 1997), Rusça
  • «Стратегия трансформации общества и возрождение евразийской цивилизации» (М., 2002), Rusça
  • «Beybitşilik kindigi» (А., 2002), Kazakça
  • «Sındarlı on Ýıl » (А., 2002), Kazakça
  • «Evraziya Ýüreginde» (А., 2005). Kazakça

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "SON DAKİKA: Kazakistan Cumhurbaşkanı Nazarbayev istifa etti". NTV. 19 Mart 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  2. ^ "Türk Keneşi'nin 10. yılı: Kazanımlar, sorunlar, beklentiler". Anadolu Ajansı. 17 Ekim 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  3. ^ "Kazakhstan election avoids question of Nazarbayev successor". The Guardian. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  4. ^ Nursultan Nazarbayev (1998). Nursultan Nazarbayev: My Life, My Times and My Future... Pilkington Press. s. 11. ISBN 1899044191. 
  5. ^ Nursultan Nazarbayev (1998). Nursultan Nazarbayev: My Life, My Times and My Future... Pilkington Press. s. 16. ISBN 1899044191. 
  6. ^ Nursultan Nazarbayev (1998). Nursultan Nazarbayev: My Life, My Times and My Future... Pilkington Press. s. 23. ISBN 1899044191. 
  7. ^ a b c d e f g Nursultan Nazarbayev (1998). Nursultan Nazarbayev: My Life, My Times and My Future... Pilkington Press. ISBN 1899044191. 
  8. ^ "PROFILE - Nursultan Nazarbayev: First president of Kazakhstan". Anadolu Ajansı. 19 Mart 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  9. ^ "Назарбаев показал свое знание английского. Это было забавно". Kaktus.media. 11 Mayıs 2017. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  10. ^ "Семья президента: Нурсултан Назарбаев". rambler.ru. 28 Ağustos 2018. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  11. ^ "Eski Kazakistan Cumhurbaşkanı Nazarbayev'in Koronavirüs testi pozitif çıktı". T24. 18 Haziran 2020. Erişim tarihi: 20 Haziran 2020. 
  12. ^ "Kazakistan eski lideri Nazarbayev'de corona çıktı". Sözcü. 18 Haziran 2020. Erişim tarihi: 20 Haziran 2020. 
  13. ^ "Kazakistan'ın eski Cumhurbaşkanı Nazarbayev'in koronavirüs testi pozitif çıktı". CNN Türk. 18 Haziran 2020. Erişim tarihi: 20 Haziran 2020. 
  14. ^ July 2020, Assel Satubaldina in Society on 3 (3 Temmuz 2020). "Nazarbayev Recovers From Coronavirus, Back On His Feet After Three Weeks". The Astana Times (İngilizce). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  15. ^ a b Sally N. Cummings (2002). Power and change in Central Asia (İngilizce). Psychology Press. ss. 59-61. ISBN 978-0-415-25585-1. 
  16. ^ Jonathan Aitken (2009). Nazarbayev and the Making of Kazakhstan (İngilizce). Bloomsbury Academic. s. 100. ISBN 9781441153814. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  17. ^ James Minahan (1998). Miniature EmpiresHistorical Dictionary of the Newly Independent States (İngilizce). Routledge. s. 136. ISBN 9781135940102. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  18. ^ a b Karen Dawisha; Bruce Parrott (1994). Russia and the new states of Eurasia: the politics of upheaval (İngilizce). Cambridge University Press. ss. 317-318. ISBN 978-0-521-45895-5. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  19. ^ a b "Kazakh President Re-elected; Voting Flawed, Observers Say". The New York Times. 6 Aralık 2005. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  20. ^ Robert D'A. Henderson (21 Temmuz 2003). Brassey's International Intelligence Yearbook 2003 (İngilizce). Potomac Books. s. 272. ISBN 9781574885507. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  21. ^ "About the Kazakhstan–Israeli relations". Embassy of Kazakhstan in Israel. Haziran 2006. 17 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  22. ^ "Astana - the capital of the Republic of Kazakhstan". Akorda. 4 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  23. ^ "January 11. Kazinform's timeline of major events". inform.kz. 11 Ocak 2018. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  24. ^ Jonathan Aitken (2009). Nazarbayev and the Making of Kazakhstan (İngilizce). Bloomsbury Academic. ISBN 9781441153814. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  25. ^ "Kazakh President amends decree on educational grant for talented youngsters". inform.kz. 23 Eylül 2016. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  26. ^ "The Stable State Of Nursultan Nazarbayev's Kazakhstan". Forbes. 17 Şubat 2017. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  27. ^ "Kazakhstan's Presidential Election Shows Progress". Huffpost. 11 Haziran 2011. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  28. ^ "Kazakhstan 2050 Strategy Leads to Government Restructuring". Carnegie Endowment for International Peace. 21 Şubat 2013. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  29. ^ "Nazarbayev: Kazakistan'ın adı Kazak Eli olsun". BBC. 7 Şubat 2014. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  30. ^ Martha Brill Olcott (1 Eylül 2010). Kazakhstan: Unfulfilled Promise. Carnegie Endowment. ss. 27-28. ISBN 978-0-87003-299-8. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  31. ^ "The Price of Oil". The New Yorker. 9 Temmuz 2001. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  32. ^ "Kazakhstan Goes After Opposition Media in New York Federal Court". The Diplomat. 7 Ağustos 2015. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  33. ^ "Kazakhstan lifts term limits on long-ruling leader". Los Angeles Times. 19 Mayıs 2007. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  34. ^ "Kazakh President given right to head National Security Council for life". The Astana Times. 13 Temmuz 2018. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  35. ^ Mikhail Alexandrov (1999). Uneasy Alliance: Relations Between Russia and Kazakhstan in the Post-Soviet Era, 1992-1997. Greenwood Press. s. 229. ISBN 978-0-313-30965-6. 
  36. ^ a b "Russia, Belarus, Kazakhstan sign 'epoch' Eurasian Economic Union". RT. 29 Mayıs 2014. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  37. ^ "Nazarbayev named Honorary Chairman of Supreme Eurasian Economic Council". kazinform.com. 29 Mayıs 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  38. ^ Sieff, Martin. "Strategy 2050: Kazakhstan's Road Map to Global Success". edge.kz. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  39. ^ Kushkumbayev, Sanat (22 Eylül 2015). "Kazakhstan's Nurly Zhol and China's Economic Belt of the Silk Road: Confluence of Goals". The Astana Times. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  40. ^ Shayakhmetova, Zhanna (10 Kasım 2017). "Digital Kazakhstan initiative presented at Web Summit 2017". The Astana Times. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  41. ^ Vladimir Socor, Richard Weitz, Daniel Witt (22 Nisan 2016). "Kazakhstan and US Renew Nonproliferation Partnership". The Diplomat. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  42. ^ "CENTRAL ASIA NUCLEAR-WEAPON-FREE-ZONE (CANWFZ)". nti.org. 8 Eylül 2006. 17 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  43. ^ "NAZARBAYEV: Kazakhstan president asks world leaders to advance nuclear security". The Washington Times. 24 Mart 2014. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  44. ^ Nursultan Nazarbayev (31 Mart 2016). "Manifesto: The World. The 21st century". Akorda. 1 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  45. ^ "Manifest by Kazakh President Calls for Global Nuclear Disarmament, Steps to End Global Conflicts". The Astana Times. 5 Nisan 2016. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  46. ^ August 2020, Staff Report in International on 27 (27 Ağustos 2020). "UNGA Recognizes Leading Role of Kazakhstan in Worldwide Anti-Nuke Testing Efforts". The Astana Times (İngilizce). 30 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  47. ^ "BM'den Nursultan Nazarbayev'e "Nükleer Denemeler Yapılmayan bir Dünyanın Savunucusu" statüsü". www.trtavaz.com.tr. 30 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  48. ^ "Nazarbayev, 'nükleer testlerin olmadığı bir dünya şampiyonu' statüsüne layık görüldü". Sabah. 30 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  49. ^ "About Congress of leaders of world and traditional religions". Congress of World Religions. 16 Mart 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  50. ^ a b Ideology and National Identity in Post-Communist Foreign Policies By Rick Fawn, p. 147
  51. ^ Pretson, Peter (19 Temmuz 2009). "How Nursultan became the most loved man on Earth". The Guardian. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  52. ^ Michel, Casey (3 Eylül 2014). "Putin's Chilling Kazakhstan Comments". The Diplomat. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  53. ^ Traynor, Ian (1 Eylül 2014). "Kazakhstan is latest Russian neighbour to feel Putin's chilly nationalist rhetoric". The Guardian. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  54. ^ Trilling, David (30 Ağustos 2014). "As Kazakhstan's Leader Asserts Independence, Did Putin Just Say, 'Not So Fast'?". Eurasia.net. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  55. ^ "Russian and Kazakh Leaders Exchange Worrying Statements". CACI Analyst. 17 Eylül 2014. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  56. ^ Najibullah, Farangis (3 Eylül 2014). "Putin Downplays Kazakh Independence, Sparks Angry Reaction". rferl.org. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  57. ^ "World Report 2015: Kazakhstan". İnsan Hakları İzleme Örgütü. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  58. ^ "Nazarbayev's trust-based relations with foreign partners help promote Kazakhstan's interests". kazinform.kz. 5 Temmuz 2016. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  59. ^ Gill (30 November 2001). "Shanghai Five: An Attempt to Counter U.S. Influence in Asia?". Brookings.
  60. ^ "Kazakhstan: Trump talked up leader's 'miracle' in call". The Hill. 1 Aralık 2016. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  61. ^ "PM Netanyahu meets with Kazakhstan President Nursultan Nazarbayev". Israel Ministry of Foreign Affairs. 14 Aralık 2016. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  62. ^ "Mnangagwa arrives in Kazakhstan". The Zimbabwe Mail. 19 Ocak 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  63. ^ "Nazarbayev, Atatürk'ü Kendisine Örnek Aldı (Özel)". Akşam. 1 Aralık 2012. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  64. ^ Erol, M. Seyfettin. "Türk Dünyasının Bütünleşmesinde Kazakistan ve "Aksakal Faktörü"". Milli Gazete. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  65. ^ "Başbakan'ın otağı Topkapı'ya taşındı". Yeni Şafak. 7 Temmuz 2011. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  66. ^ "Ankara'ya Nazarbayev heykeli yapıldı". Haber 7. 23 Haziran 2010. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  67. ^ "Kazakistan Cumhurbaşkanı Nazarbayev istifa etti". Anadolu Ajansı. 19 Mart 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  68. ^ a b Auyezov, Olzhas (19 Mart 2019). "Kazakhstan's leader Nazarbayev resigns after three decades in power". Reuters. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  69. ^ "Shavkat Mirziyoyev Talks with the First President of Kazakhstan on the Phone". Özbekistan Cumhurbaşkanlığı. 19 Mart 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  70. ^ "Erdoğan'dan görevi bırakan Kazak lider Nazarbayev'e telefon". NTV. 21 Mart 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  71. ^ "İşte Kazakistan'ın başkentinin yeni ismi!". Sözcü. 20 Mart 2020. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  72. ^ "The people of Kazakhstan wonder who their next president will be". The Economist. 11 Nisan 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  73. ^ "Nauryz celebrated throughout the country". The Astana Times. 26 Mart 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  74. ^ Auyezov, Olzhas (29 Nisan 2019). "Kazakhs, foreign investors puzzled by power-sharing leaders". Reuters. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  75. ^ "Türkiye'nin önerisiyle Nazarbayev 'Türk Konseyinin Ömür Boyu Onursal Başkanı' oldu". Anadolu Ajansı. 24 Mayıs 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  76. ^ https://en.president.az/articles/34439
  77. ^ "Kazakhstan's Nazarbayev to Confirm Ministers, Governors: Decree". US News. 21 Ekim 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  78. ^ a b June 2020, Assel Satubaldina in Nation on 27 (27 Haziran 2020). "Nazarbayev's Biz Birgemiz Fund Dedicates Funds to Help 80,000 Struggling Rural Families". The Astana Times (İngilizce). 27 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  79. ^ "Telegram addressed to Nursultan Nazarbayev from King of Jordan Abdullah II". Official website of the First President of the Republic of Kazakhstan - Elbasy Nursultan Nazarbayev (İngilizce). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  80. ^ "Kılıçdaroğlu, Kovid-19'a yakalanan Nazarbayev'e geçmiş olsun dileğinde bulundu". CNN Türk. 18 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  81. ^ INFORM.KZ (3 Temmuz 2020). "Nursultan Nazarbayev addresses people of Kazakhstan". www.inform.kz (İngilizce). 6 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  82. ^ INFORM.KZ (5 Temmuz 2020). "President of Armenia congratulates Nursultan Nazarbayev on his 80th birthday". www.inform.kz (İngilizce). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  83. ^ July 2020, Mintimer Shaimiev in Op-Ed on 2 (2 Temmuz 2020). "Nursultan Nazarbayev: Looking Back At a Legacy of Friendship and Cooperation With Tatarstan". The Astana Times (İngilizce). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  84. ^ AA. "Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'dan Nazarbayev'e doğum günü tebriği". www.hurriyet.com.tr. 9 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  85. ^ "Телефонный разговор с экс-Президентом Турецкой Республики Абдуллой Гюлем". Официальный сайт Первого Президента Республики Казахстан - Елбасы Нурсултана Назарбаева (Rusça). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  86. ^ Andrei Beloborodov in International on 4 July 2020 (4 Temmuz 2020). "Nazarbayev's Legacy: Forging a Path For an Independent Kazakhstan as a Leader in Central Asia". The Astana Times (İngilizce). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  87. ^ "В Нур-Султане открыли памятник Назарбаеву, облаченный в военную форму. Видео". Sputnik Кыргызстан (Rusça). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  88. ^ "Новый памятник Назарбаеву открыли в канун его 80-летия в столице". Радио Азаттык (Rusça). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  89. ^ http://personal.akorda.kz/kz/category/knigi

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]