Suriya

Suriya Ərəb Respublikası

ərəb. الجمهورية العربية السورية
al-Jumhūrīyah al-ʻArabīyah as-Sūrīyah

Suriya
ərəb. سوريا
Suriya ərəb. سوريا bayrağı
Bayrağı
Suriya ərəb. سوريا gerbi
Gerbi
Himni: ərəb. حماة الديار
"Hümat əd-Diyar"
Suriya ərəb. سوريا xəritədə yeri
Paytaxtı
və ən böyük şəhəri
Dəməşq
Rəsmi dilləriƏrəb dili
Etnik qrupları
Ərəblər 90%
Digər 10%: KürdlərTürkmanlarAssuriyalılarÇərkəzlərErmənilərÇeçenlərYunanlar
Dini
İslam 87%
Xristianlıq 10%
Digər 3%
İdarəetmə formasıYarı prezident respublikası
Rəhbərlik
• Prezident
Bəşşar əl-Əsəd
Hüseyn Ərnus
Qanunverici orqanıSuriya Xalq Məclisi
Qurulması
Tarixi 
• Suriya Respublikası
14 may 1930
• Bəəs rejimi
8 mart 1963
27 fevral 2012
• Yaranması
8 mart 1920
Ərazisi
• Ümumi
185,180 (87-ci yer)
• Su (%)
1.1%
Əhalisi
• 2016 təxmini
20 mln (67-ci yer)
• 2019 siyahıya alma
17,070,035
• Sıxlıq
1,183/km2 (3,064.0/kv. mil) (70-ci yer)
ÜDM (AQP)2015 təxmini
• Ümumi
50.28 mln$
• Adam başına
2.900$
ÜDM (nominal)2014 təxmini
• Ümumi
24.6 mln$
• Adam başına
831$
İİİ (2018)0.549
aşağı · 157-ci yer
ValyutasıSuriya funtu (SYP)
Saat qurşağı+2
• Yay (DST)
+3
Telefon kodu+963
İnternet domeni.sy

Suriya (ərəb. سوريا) ya da rəsmi adıyla Suriya Ərəb Respublikası (ərəb. الجمهورية العربية السورية‎), tarixi mənbələrdə Şam adı ilə qeyd olunurdu — Orta Şərqdə Livan, İsrail, İordaniya, İraqTürkiyə ilə qonşu bir ölkədir. Aralıq dənizinə bir sahili var. Suriyanın paytaxtı və ən böyük şəhəri Dəməşqdir. Rəsmi məlumatlara görə Suriyanın ümumi əhalisi 2004-cü ildə 17 milyon 921 min idi.[1] Hələb, Hüms, Laziqiyyə isə digər böyük şəhərləridir.

1963-cü ildən bəri ölkə Bəəs partiyası tərəfindən idarə edilir. 1970-ci ildən bəri dövlətin başında Əsəd ailəsindən biri olmuşdur. Suriyadakı mövcud prezident 1970-ci ildən 2000-ci ilədək ölümə qədər ölkəni idarə edən Hafiz Əsədin oğlu Bəşşar əl-Əsəddir.[2] Mart 2011-ci ildə Yaxın Şərqdəki dalğalanmalardan ictimai mitinqlərlə başa çatdı. Hökumət 29 Mart 2011-ci ildə istefa verdi. İctimaiyyətin islahat istəməsi və onlarla insanın ölümü nəticəsində Məhəmməd Naci əl-Otari baş nazir oldu. Hökumət formalaşana qədər Məhəmməd Nacan əl-Otari müvəqqəti olaraq Bəşşar əl-Əsəd tərəfindən baş nazir vəzifəsinə təyin edildi. Eyni gündə bir çox şəhərlərdə, xüsusilə də paytaxt Şam şəhərində on minlərlə nümayiş keçirildi.[3][4][5]

Coğrafi mövqeyi və iqlimi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Aralıq dənizinin şərqində Suriyanın qərbində dağlıq bir kütlə vardır. K-G istiqamətində uzanan Ənsariyyə dağları Türkiyədəki Nur dağlarının bir davamı şəklində Antilivan dağları olaraq İsrailə qədər sahil boyunca uzanır. 1000 metr yüksəklikdə olan bu dağlar, Suriyanın sahillərinə paralel olaraq dağların uzanması səbəbindən Suriyanın içərisinə dənizin daxil olmasına maneə törədir. Çöl şəraiti Suriyanın mərkəzində təsirli olur. Suriyanın cənubunda, Suriya səhrası yerləşir. Suriyanın 2/3 hissəsi səhralıqla örtülüdür. Aralıq dənizinin iqlimi Aralıq dənizi sahillərində üstünlük təşkil edir. Kənd təsərrüfatı və heyvandarlıq xalqın əsas məşğuliyyətidir. Suriyanın yeraltı qaynaqları arasında neft və fosfat çox vacibdir.

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Gnome-searchtool.svg Əsas məqalə: Suriya tarixi

Əhali[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Suriya Mərkəzi Statistika Bürosunun son rəsmi məlumatına əsasən 31.12.2011 tarixinə ölkənin daimi əhalisinin sayı 21,377,000[8] nəfərdir.

Etnik tərkib[redaktə | mənbəni redaktə et]

Suriyada təxminən 22 milyon əhali yaşayır. Suriyalılardan başqa livanlılar, fələstinlilər, iordaniyalılar, az sayda isə maltalılar bu ölkənin vətandaşlarıdır.

İqtisadiyyat[redaktə | mənbəni redaktə et]

Gnome-searchtool.svg Əsas məqalə: Suriya iqtisadiyyatı

İqtisadiyyatın aparıcı sahələrini ələ keçirən Suriya hökuməti planlı inkişaf yolunda ilk addımlarını atmağa başladı. İlk beşillik planın (1961–1965) yerinə yetirilməsi üçün iqtisadiyyata 2,7 mlrd. Suriya funtu məbləğində kapital qoyulmuşdu. Bu plana görə ölkənin ümumi sənaye artımı hər il 7 faizdən az olmamalı idi.[9].

Danışılan dillər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Rəsmi dil ərəb dilidir. Müasir ərəb dialektindən istifadə olunur. Ölkənin şimal qərbində kürd və türk dillərindən istifadə olunur.

Dini vəziyyət[redaktə | mənbəni redaktə et]

Suriyada əhalinin əksər hissəsini (90%-dən çox) müsəlmanlar təşkil edir, ölkədə xristianlar (7%) da vardır. İslam ardıcıllarının çoxu hənəfi və digər məzhəbli sünnilərdir (74%). Onlardan başqa əsasən Laziqiyyədə yaşayan nüseyrilər (12%), Əs-Süveyda yaşayan dərzilər (3%) — hər iki vilayətdə sünnilər azdır – , Sələmiyyədə rast gəlinən ismaililər (38 min), ortodoksal şiə-imamlar (15 min) da mövcuddur. Sünnülər əsasən ərəblərin böyük hissəsi və kürdlər, türkman, çərkəzlər və çeçendir. Şiələr isə ərəblərin bir hissəsi və farslardır.

Xristianlar arasında rumi ortodokslar (300 min nəfər) və katoliklər (205 min nəfər, rumi katoliklər, süryani katoliklər, erməni-katoliklər, marunilar, xaldo-katoliklər, latın ənənəli katoliklər). Bunlardan başqa, erməni-qriqoryanlar (150 min nəfər), süryani ortodokslar (125 min nəfər), nəsturilər (20 min nəfər), protestantlar (20 min nəfər, presvitreianlar, Yaxın Şərqdə erməni Yevanqelist kilsələri Birliyinin ardıcılları, anqlikanlar, yeddinci günün adventistləri və s.) da yaşayırlar. Xristianlıq əsasən ərəblər arasında yayılıb, eyni zamanda assuriyalılar və ermənilər arasında da mövcuddur. Digər dinlərin ardıcıllarından yezidilər (10 min nəfər, kürdlərin bir hissəsi) və iudaistlər (4,5 min nəfər) vardır.

İnzibati bölgü[redaktə | mənbəni redaktə et]

Suriya inzibati cəhətdən 14 muhafazlığa , muhafazlıqlar 60 məntəqəyə , məntəqələr isə öz növbəsində 206 nahiyyəyə bölünür .

Suriya Ərəb Respublikasının muhafazlıqları :

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Arxivlənmiş surət". 2020-03-03 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-03-16.
  2. Baath Party Arxivləşdirilib 2008-04-21 at the Wayback Machine The Columbia Encyclopedia Sixth Edition 2001–05. Retrieved 2007, 06–13.
  3. "Arxivlənmiş surət". 2014-12-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-25.
  4. http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/ShowNew.aspx?id=17405752
  5. "Arxivlənmiş surət". 2014-12-10 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-03-25.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 World Bank Open DataDünya Bankı.
  7. World Bank Open DataDünya Bankı.
  8. Syrian Arab Republic Office Of Prime Minister — Central Bureau Of Statistics :Estimates of Population actually living in Syria by governorate and sex (000) * on 31/12/2011, Table 3/2---or---تقدير عدد السكان المتواجدين في سورية حسب المحافظة والجنس (بالألف)* في31 / 12 / 2011 Arxivləşdirilib 2012-07-12 at Archive.today: The number doesn’t include syrian population abroad
  9. "Рейтинг стран мира по уровню валового национального дохода на душу населения". 2018-12-29 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-11-22.

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]