Kamerun

Republic of Cameroon
République du Cameroun

Republika Kamerunu
Flaga Kamerunu
Herb Kamerunu
Flaga Kamerunu Herb Kamerunu
Dewiza: (fr.ang.) Paix, Travail, Patrie – Peace, Work, Fatherland
(Pokój, Praca, Ojczyzna)
Hymn:
Chant de Ralliement

(Pieśń zbiórki)
Położenie Kamerunu
Język urzędowy francuski, angielski
Stolica Jaunde
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Paul Biya
Szef rządu premier Joseph Ngute
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
54. na świecie
475 440 km²
1,3%
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
53. na świecie
24 277 000[1]
53 osób/km²
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

34 mld USD[1]
1401[1] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

88,9 mld[1] dolarów międzynar.[1]
3660[1] dolarów międzynar.
waluta frank CFA (XAF)
Niepodległość od Francji i Wielkiej Brytanii
1 stycznia 1960
Religia dominująca chrześcijaństwo (61%)
Strefa czasowa UTC +1
Kod ISO 3166 CM
Domena internetowa .cm
Kod samochodowy CAM
Kod samolotowy TJ
Kod telefoniczny +237
Mapa Kamerunu
Ten artykuł dotyczy kraju. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Kamerun, Republika Kamerunu (fr. Cameroun, République du Cameroun, ang. Cameroon, Republic of Cameroon) – państwo w środkowej Afryce, nad Zatoką Gwinejską. Graniczy z Nigerią, Czadem, Republiką Środkowoafrykańską, Kongiem, Gabonem i Gwineą Równikową. Kamerun jest członkiem ONZ, Unii Afrykańskiej i innych organizacji międzynarodowych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Kamerunu.

Pod koniec XVIII wieku koczowniczy muzułmański lud Fulbe, pochodzący z Sahelu, podbił tereny Kamerunu, wypierając lub wchłaniając miejscową ludność.

Portugalczycy dotarli do wybrzeży Kamerunu na początku XVI wieku. Ich nieliczne faktorie nadbrzeżne handlowały różnymi towarami, ale głównie niewolnikami. Dopiero w drugiej połowie XIX wieku powstały pierwsze misje chrześcijańskie.

W roku 1884 Kamerun stał się kolonią niemiecką ze stolicą w Buéa, przeniesioną później do Jaunde. Po I wojnie światowej Kamerun został terytorium mandatowym Ligi Narodów, podzielonym pomiędzy Wielką Brytanię i Francję.

Francuska część kraju uzyskała niepodległość w 1960 r. jako Republika Kamerunu. W lutym 1961 r. przeprowadzono plebiscyt, mający zdecydować o przyszłości części brytyjskiej. W jego wyniku 2/3 terytorium na północy (zamieszkane głównie przez ludność muzułmańską) przyłączono do Nigerii, zaś pozostała część południowa (przeważnie chrześcijańska) przyłączyła się do Republiki Kamerunu, która przekształcona została tym samym w Federacyjną Republikę Kamerunu. Obie części nowej republiki, francuska i brytyjska, uzyskały autonomię. Ahmadou Ahidjo został pierwszym prezydentem kraju. W roku 1966 Ahidjo, działając w oparciu o resorty siłowe, zdelegalizował wszystkie partie polityczne. W 1970 r. stłumił rebelię organizacji UPC (Union of the Peoples of Cameroon). W 1972 wprowadził nową konstytucję, znoszącą federację, a ustanawiającą państwo unitarne.

W roku 1982 Ahidjo zrezygnował z urzędu i został na mocy konstytucji zastąpiony przez premiera Paula Biyę, pochodzącego z ludu Beti-Pahuin. Ahidjo wkrótce pożałował, że Biya został jego następcą, lecz zorganizowany przez jego współpracowników w 1984 zamach stanu nie udał się. Biya wygrał przeprowadzone w 1983 i 1984 r. wybory prezydenckie, w których był jedynym kandydatem. Wielopartyjne wybory w 1992 i 1997 r. wygrała jego partia – CPDM, jednak istniały podejrzenia, iż wyniki zostały sfałszowane.

Ostatnie wybory parlamentarne miały miejsce 22 lipca 2007 roku i ponownie zostały wygrane przez partię Biyi. Wraz z rosnącymi napięciami między chrześcijanami a muzułmanami na północy i pomiędzy anglofonami a frankofonami na południowym zachodzie, w Kamerunie rośnie zagrożenie wojną domową.

Pochodzenie nazwy kraju[edytuj | edytuj kod]

Nazwa państwa wywodzi się z portugalskiej nazwy rzeki WouriRio de Camarões (pol. Rzeka Krewetek), która w późniejszym okresie została rozciągnięta na cały kraj leżący nad tą rzeką.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Kamerunu.

Ustrój polityczny Kamerunu to połączenie demokracji parlamentarnej z systemem prezydenckim. Konstytucja została uchwalona w 1972 roku i znowelizowana w 1995. Władzą ustawodawczą jest, liczące 180 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych, jednoizbowe Zgromadzenie Narodowe o 5-letniej kadencji, obradujące trzy razy w roku.

Głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 7-letnią kadencję. Prezydent posiada znaczny zasób władzy – może zatwierdzać i wetować ustawy, bez konsultacji z parlamentem powoływać i odwoływać członków rządu, sędziów, szefów przedsiębiorstw państwowych i urzędów centralnych. Władzę wykonawczą sprawuje rząd, na którego czele stoi premier mianowany przez prezydenta.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Regiony Kamerunu

Kamerun dzieli się na 10 regionów (każdy z gubernatorem na czele mianowanym przez prezydenta):

  1. Adamawa
  2. Centralny
  3. Wschodni
  4. Dalekiej Północy
  5. Nadmorski
  6. Północny
  7. Północno-Zachodni
  8. Zachodni
  9. Południowy
  10. Południowo-Zachodni

i 58 departamentów (każdy z prefektem na czele):

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Religie[edytuj | edytuj kod]

Katolicka katedra w Mbalmayo
 Osobny artykuł: Religia w Kamerunie.

Struktura religijna kraju w 2019 roku według World Christian Database[2]:

Miasta Kamerunu[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Miasta Kamerunu.

Poniższa lista przedstawia największe miasta Kamerunu[3]:


Duala
Duala
Jaunde
Jaunde

Lp. Miasto Region Liczba mieszkańców

Garoua
Garoua
Kousséri
Kousséri

1 Duala Region Nadmorski 1 338 082
2 Jaunde Region Centralny 1 299 369
3 Garoua Region Północny 436 899
4 Kousséri Region Dalekiej Północy 435 547
5 Bamenda Region Północno-Zachodni 393 835
6 Maroua Region Dalekiej Północy 319 941
7 Bafoussam Region Zachodni 290 768
8 Mokolo Region Dalekiej Północy 275 239
9 Ngaoundéré Region Adamawa 231 357
10 Bertoua Region Wschodni 218 111
11 Edéa Region Nadmorski 203 149

Struktura etniczna[edytuj | edytuj kod]

Taniec pogrzebowy wśród ludności Bamileke
Struktura etniczna, 2018[4]
Grupa etniczna Język Liczebność w tys. Procent ludności
Kreole kameruńscy Język kamtok i francuski 3505 14,2%
Bamileke (9 grup) Języki bamileke 2838 11,5%
Fulani Język ful 2515 10,2%
Beti Język ewondo 1919 7,8%
Bulu Język bulu 1180 4,8%
Bamum Język bamum 586 2,4%
Bassa Język basaa 418 1,7%
Hausa Język hausa 368 1,5%
Gbaja (3 grupy) Języki gbaja 222,7 0,9%
Fangowie Język fang 181 0,73%
Kanuri Język kanuri 157 0,64%
Bafia Język bafia 127 0,51%
Igbo Język igbo 106 0,43%
Pigmeje Język baka 53 0,21%
Ibibio Język ibibio 53 0,21%
Francuzi Język francuski 41 0,17%

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Kamerunu.
Wulkaniczne ostańce w pobliżu miejscowości Rhumsiki na Dalekiej Północy
Przeprawa promowa przez rzekę Dja

Z powierzchnią 475 442 km² Kamerun, co do wielkości, zajmuje 53 miejsce wśród wszystkich państw świata[5], porównywalnie z Papuą-Nową Gwineą i nieco tylko mniejszym amerykańskim stanem Kalifornia[6]. Kraj położony jest w Środkowej i Zachodniej Afryce nad Zatoką Bonny, częścią Zatoki Gwinejskiej Oceanu Atlantyckiego. Literatura turystyczna określa Kamerun mianem „Afryki w miniaturze” ze względu na różnorodność klimatu: morski, pustynny, górski, tropikalny i sawannowy[7]. Kraj graniczy z Nigerią od zachodu, Czadem od północnego wschodu, z Republiką Środkowoafrykańską od wschodu oraz Gwineą Równikową, Gabonem i z Republiką Konga od południa.

Kamerun dzieli się na pięć stref geograficznych, wyraźnie różniących się od pozostałych zarówno pod względem klimatu, rzeźby powierzchni, jak i wegetacji. Nizina nadbrzeżna sięga 15-150 kilometrów od Zatoki Gwinejskiej w głąb lądu[8], a jej przeciętna wysokość to 90 m n.p.m.[9] Pas ten, bardzo wilgotny i gorący, z krótką porą suchą, jest gęsto zalesiony tropikalnym lasem deszczowym[10][11] Południowokameruński płaskowyż wznosi się nad niziną nadbrzeżną na średnią wysokość 650 m n.p.m.[12] Ten region jest również zdominowany przez deszczowe lasy tropikalne, ale ze względu na równowagę pór deszczowych i suchych nie są one tak wilgotne, jak na wybrzeżu.

Nieregularny, przerywany łańcuch gór, wzgórz i płaskowyżów, zwany Pasmem Kameruńskim, rozciąga się od szczytu wulkanu Kamerun na wybrzeżu (najwyższy punkt kraju – 4095 m n.p.m.[13]) prawie po Jezioro Czad na północnym krańcu kraju. Region ten ma klimat umiarkowany, szczególnie na Zachodnim Płaskowyżu, aczkolwiek opady są tu też wysokie. Ziemia należy do najżyźniejszych w Kamerunie, głównie wokół stożków wulkanicznych[13]. Na skutek działalności wulkanicznej w tym regionie powstały jeziora kraterowe. 21 sierpnia 1986 z jednego z nich (Jezioro Nyos) zaczął wydobywać się dwutlenek węgla powodując śmierć 1700-2000 ludzi[14].

Płaskowyż południowy przekształca się na północy w trawiastą, mocno sfałdowaną Wyżynę Adamawa, stanowiącą barierę oddzielającą południową część kraju od północnej. Wyżyna wznosi się przeciętnie na 1100 m n.p.m.[12], z temperaturami od 22 do 25 °C i znacznymi opadami[15]. Doliny regionu północnego rozciągają się od stoków wyżyny po Jezioro Czad, wznosząc się przeciętnie na 300–350 m n.p.m.[13] Charakterystyczną roślinnością są sawannowe krzewy i trawy. Jest to obszar jałowy, z niewielkimi opadami i wysoką temperaturą.

Kamerun posiada cztery odrębne zlewiska. Głównymi rzekami na południu są Ntem, Nyong, Sanaga i Wouri. Wszystkie płyną w kierunku południowym i uchodzą do Zatoki Gwinejskiej. Dja i Kadéï płyną w kierunku południowo-zachodnim i są dopływami Konga. Na północy kraju rzeka Bénoué płynie na północ i zachód uchodząc do Nigru, zaś Logone uchodzi do Jeziora Czad, u brzegów którego Kamerun styka się z trzema innymi krajami.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Wartość Produktu Krajowego Brutto na głowę mieszkańca (PKB per capita) w roku 2009 był obliczany na 2253 USD[16], jeden z najwyższych w Afryce subsaharyjskiej[17]. Eksploatowane są złoża ropy naftowej, boksytów, rudy żelaza oraz drewno[18]. Kamerun eksportuje m.in. kawę, drewno, kakao, banany, aluminium, bawełnę, gumę i bydło[18]. Głównymi rynkami zbytu są Francja, Włochy, Korea Południowa, Hiszpania i Wielka Brytania. Kamerun znajduje się w strefie działania Organizacji dla Harmonizacji Prawa Afrykańskiego (OHADA)[19]. Walutą obiegową jest frank CFA. Bezrobocie w roku 2001 sięgało 30% populacji, a trzecia część społeczeństwa żyła poniżej progu ubóstwa obliczanego na 1,25 USD dziennie w roku 2009[20]. Od końca lat osiemdziesiątych XX wieku Kamerun jest objęty programami pomocowymi Banku Światowego i IMF w celu zmniejszenia bezrobocia, prywatyzacji przemysłu i wzrostu gospodarczego. Turystyka, zwłaszcza na wybrzeżu i w okolicach Góry Kamerun zapowiada znaczny wzrost gospodarczy[21].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Linia kolejowa łącząca Ngaoundéré z Yaoundé
 Osobny artykuł: Transport w Kamerunie.

Transport w Kamerunie przysparza wiele trudności. Drogi są w złym stanie[22] i uzależnione od zmiennej pogody, jako że tylko 10% posiada utwardzone nawierzchnie. Kontrole drogowe służą policji i żandarmerii głównie do wyłudzania łapówek[23]. Linia kolejowa łączy miejscowości Kumba na zachodzie i Bélabo na wschodzie oraz Ngaoundéré na północy. Lotniska międzynarodowe znajdują się w Duali i Jaunde[18] oraz w Garoua. W ujściu rzeki Wouri znajduje się Duala, główny port morski kraju. Duże znaczenie ma też port w Kribi[18].

Rynek mleka[edytuj | edytuj kod]

Mimo wysokiej liczby bydła w Kamerunie, produkcja mleka w Kamerunie jest niezwykle niska (7,5 litra rocznie na mieszkańca, wobec średniej na świecie 45 litrów na mieszkańca) – w 2014 r. na import mleka do kraju wydano prawie 80 mln dolarów[24].

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Przedstawiciel ambasady USA z żołnierzami SZ Kamerunu
 Osobny artykuł: Siły Zbrojne Kamerunu.

Stosunki z sąsiednimi krajami układają się generalnie pomyślnie. Wyjątkami jest nierozwiązany konflikt graniczny z Gwineą Równikową. Napływ Kameruńczyków do Gwinei Równikowej, co wiąże się z nadzieją na zatrudnienie przy eksploatacji nowo odkrytych złóż ropy, przyczynił się do wzrostu napięcia. W roku 1999 rządy Kamerunu, Gwinei Równikowej, Nigerii, Wysp św. Tomasza i Książęcej, Gabonu, Konga, Demokratycznej Republiki Konga i Angoli powołały Gulf of Guinea Commission mającą pomagać w rozwiązywaniu problemów, przede wszystkim granicznych, w regionie.

Kamerun dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[25]. Uzbrojenie sił lądowych składało się w 2014 roku m.in. z 100 opancerzonych pojazdów bojowych, a marynarka wojenna dysponowała 57 okrętami obrony przybrzeża[25]. Siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 15 samolotów transportowych, 11 samolotów szkolno-bojowych oraz 9 śmigłowców[25].

Wojska kameruńskie w 2014 roku liczyły 14 tys. żołnierzy zawodowych oraz 10 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) kameruńskie siły zbrojne stanowią 97. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 370 mln dolarów (USD)[25].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f World Economic Outlook, April 2018, imf.org [dostęp 2018-04-18] (ang.).
  2. WWL 2020 Country Dossier Cameroon, Open Doors USA [dostęp 2020-06-11] [zarchiwizowane z adresu 2020-06-11].
  3. Population of Cities in Cameroon (ang.). World Population Review. [dostęp 2018-07-18].
  4. Country: Cameroon – People Groups (ang.). Joshua Project, 2018. [dostęp 17 lipca 2018].
  5. Demographic Yearbook 1.
  6. „Rank Order – Area”.
  7. DeLancey and DeLancey 16.
  8. Fomesky et al 6.
  9. Neba 14.
  10. Neba 28.
  11. „Highest Average Annual Precipitation Extremes”.
  12. a b Neba 16.
  13. a b c Neba 17.
  14. DeLancey and DeLancey 161 podaje liczbę 1700; Hudgens and Trillo 1054 mówi o „co najmniej 2000”; West 10 twierdzi, że „ponad 2000”.
  15. Gwanfogbe et al 20; Neba 29.
  16. Międzynarodowy Fundusz Walutowy 2009.
  17. Musa Biya: Plan to keep power in Cameroon clears hurdle.
  18. a b c d Hans-Dietrich Haasis, Victor Tsapi, Anna Förster, Logistics innovation and knowledge transfer in Cameroon, „Internationales Verkehrswesen”, 73, Baiersbronn-Buhlbach: Trialog Publishers, wrzesień 2021, s. 53-55, ISSN 0020-9511 (ang.).
  19. Portal biznesowy Afryki.
  20. Human Development Indices.
  21. Neba, s. 173–176.
  22. Neba, s. 199.
  23. Neba, s. 111.
  24. Analiza atrakcyjności eksportu mleka do Kamerunu w 2015 roku. goafrica.gov.pl. [dostęp 2015-06-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-24)].
  25. a b c d Cameroon (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-08].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • John Mukum Mbaku: Culture and Customs of Cameroon (Culture and Customs of Africa), Greenwood Press, ​ISBN 1-03-133323-1​.
  • Aaron Neba: Modern Geography of the Republic of Cameroon, Bamenda, Neba Publishers 1999

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]