Państwa nieuznawane

Państwa nieuznawane (inne terminy stosowane zamiennie: państwa nieuznane, quasi-państwa, parapaństwa, państwa de facto niepodległe) – termin stosowany dla kilku jednostek politycznych świata, które pomimo braku uznania na arenie międzynarodowej (lub z minimalnym uznaniem) de facto są niepodległymi państwami.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Państwa nieuznawane

     państwa częściowo uznane na arenie międzynarodowej (przynajmniej przez jedno państwo członkowskie ONZ)

     państwa nieuznawane na arenie międzynarodowej, de facto kontrolujące swoje terytorium

     terytoria o nieustalonym statusie politycznym

Praktyka uznawania państw pojawiła się pod koniec XVIII wieku w związku z uznaniem niepodległości Stanów Zjednoczonych przez niektóre inne państwa. Później zasada ta się rozszerzała, by osiągnąć kulminację w postaci uznawania niepodległości byłych kolonii.

W myśl dominującej w prawie międzynarodowym zasady uznanie państwa na arenie międzynarodowej nie jest warunkiem koniecznym do jego powstania. W praktyce jednak jest inaczej: państw nieuznawanych na arenie międzynarodowej nie uważa się za niepodległe. Jednak nie zmienia to faktu, że państwa takie funkcjonują, mają swoje terytoria, ludność i rządy sprawujące nad nimi suwerenną kontrolę. Obszarów separatystycznych, które ogłosiły niepodległość, jest na świecie wiele, lecz tylko nieliczne z nich można zaliczyć do państw de facto niepodległych. Nie będą nimi regiony, które proklamowały niepodległość, lecz w dalszym ciągu pozostają pod faktyczną władzą kraju, do którego dotychczas należały. Państwami nie są również obszary separatystyczne, na których wciąż trwają walki i sytuacja może ciągle ulegać zmianie – przykładem jest Czeczenia, która obecnie jest w znacznej części podporządkowana Rosji.

Obecnie za de facto niepodległe można uznać osiem państw, których niepodległość, ogłoszona co najmniej kilkanaście lat temu, zdążyła już okrzepnąć lub została uznana przez co najmniej jedno państwo uznawane na arenie międzynarodowej, a ich rządy bez przeszkód sprawują władzę nad terytorium, mającym w miarę określone granice i stałą ludność.

Podobny nieco charakter do państw nieuznawanych mają terytoria o nieustalonym statusie. Są to terytoria, które domagają się uznania niepodległości i których aspiracje są poważnie brane pod uwagę na arenie międzynarodowej. Zawiłości świata polityki międzynarodowej powodują jednak, że dotychczas kraje te faktycznie pozostają pod władzą państw sąsiednich, a ich ostateczny status, to znaczy nadanie niepodległości lub pozostanie w jakiejś formie związku z państwem administrującym, ma zostać rozstrzygnięty w bliżej nieokreślonej przyszłości. Obecnie na świecie istnieją dwa takie terytoria: Sahara Zachodnia i Palestyna – mimo swojego nieuregulowanego statusu są one przez część państw uznawane za kraje niepodległe.

Państw nieuznawanych nie należy mylić z mikronacjami (na przykład Sealand, Seborga, Hutt River), które w ogóle nie są elementem polityki międzynarodowej (choć część z nich do tego aspiruje), a ich „istnienie” wynika w głównej mierze z ich ignorowania lub traktowania przez władze poszczególnych państw jako swoisty folklor. Obok mikronacji istnieją jeszcze państwa wirtualne będące wytworem społeczności internetowych (na przykład Talossa).

Do grona państw nieuznawanych nie zalicza się terytoriów kontrolowanych przez grupy terrorystyczne. Przykładem jest Państwo Islamskie, które ogłosiło się kalifatem 29 czerwca 2014[1], posiada pełną kontrolę nad opanowanym terytorium i ma znamiona państwowości[2]. Część źródeł z tego powodu rozważa czy Państwo Islamskie można uznać za państwo[3], a niektóre źródła określają Państwo Islamskie mianem quasi-państwa[4]. Jednak nie jest zaliczane do państw nieuznawanych, gdyż przeszkodą jest nie tylko brak uregulowanego statusu międzynarodowego, ale także łamanie międzynarodowych praw człowieka, terroryzm i zbrodniczość wpisane w ideę działania samozwańczego kalifatu[5][6] i krytykę całości idei ze strony Organizacji Narodów Zjednoczonych[7]. Skala zbrodniczości i terroru w rozmiarze domniemanego państwa nie jest spotykana w żadnym kraju na świecie w historii współczesnej – z tych względów Państwo Islamskie określa się mianem organizacji terrorystycznej – z silną i rozbudowaną strukturą – ale nie państwem nieuznawanym[8]. Również znaczna większość środowiska muzułmańskiego neguje państwowość (także w rozumieniu ponadnarodowego kalifatu) i określa Państwo Islamskie mianem organizacji terrorystycznej[6][9].

Państwa częściowo uznane na arenie międzynarodowej[edytuj | edytuj kod]

Państwa częściowo nieuznawane na arenie międzynarodowej[edytuj | edytuj kod]

Niektóre powszechnie uznawane państwa są nieuznawane przez jedno lub kilka uznanych państw członkowskich ONZ, jednak powszechnie nie kwestionuje się ich istnienia i suwerenności.

Państwa nieuznawane[edytuj | edytuj kod]

Lista państw nieuznawanych na arenie międzynarodowej, ale de facto kontrolujących swoje terytoria:

Terytoria o nieustalonym statusie[edytuj | edytuj kod]

Historyczne państwa nieuznawane lub częściowo uznane (po II wojnie światowej)[edytuj | edytuj kod]

Lista istniejących po 1945 roku, nieuznawanych lub częściowo uznawanych, państw historycznych, które de facto kontrolowały własne terytoria:

Państwo Rok powstania Rok likwidacji Obecnie część Uwagi
Adżaria 1991 2005 Gruzji
Anguilla 1967 1969 Wielkiej Brytanii
Anjouan 1997 2002 Komorów
Biafra 1967 1970 Nigerii
Bophuthatswana 1977 1994 Republiki Południowej Afryki
Charkowska Republika Ludowa 2014 2014 Ukrainy
Ciskei 1981 1994 Republiki Południowej Afryki
 Czeczenia 1996 1999 Rosji
 Gagauzja 1990 1994 Mołdawii
Flag of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg Herceg-Bośnia 1992 1994 Bośni i Hercegowiny
Jubaland 1998 2001 Somalii
Kabinda 1975 1976 Angoli
Kaczin 1962 1994 Mjanmy
Kasai Południowe 1960 1961 Demokratycznej Republiki Konga
Katanga 1960 1964 Demokratycznej Republiki Konga
Krym 2014 2014 Ukrainy okupowana przez Rosję
Kurdystan 1991 2003 Iraku formalnie nie proklamował niepodległości
Mohéli 1997 1998 Komorów
Nachiczewan 1990 1990 Azerbejdżanu
Południowe Moluki 1950 1950 Indonezji
Republika Serbska 1992 1995 Bośni i Hercegowiny
Republika Serbskiej Krajiny 1991 1995 Chorwacji
Rodezja Rodezja 1965 1980 Zimbabwe
Rotuma 1987 1988 Fidżi
Suwadiwy 1959 1963 Malediwów
Tałysko-Mugańska Republika Autonomiczna 1993 1993 Azerbejdżanu
Tanna 1980 1980 Vanuatu
 Tatarstan 1991 1994 Rosji
Transkei 1976 1994 Republiki Południowej Afryki
Tybet 1912 1951 Chińskiej Republiki Ludowej
Vemerana 1980 1980 Vanuatu
Venda 1979 1994 Republiki Południowej Afryki
Waziristan 2006 2006 Pakistanu
Wyspa Bougainville’a 1990 1997 Papui-Nowej Gwinei
Zachodnia Bośnia 1993 1995 Bośni i Hercegowiny

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W przypadku trzech państw – Nigerii, Ugandy oraz Wysp Świętego Tomasza i Książęcej – władze Kosowa twierdzą, że uznanie nastąpiło, zaś władze tych państw temu zaprzeczają.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kalif bez przyszłości, wiadomosci.onet.pl
  2. Kalifat Państwo Islamskie – spełniony sen Al Kaidy, mpolska24.pl
  3. Czy Państwo Islamskie jest państwem?, politykaglobalna.pl
  4. Czym jest Islamskie Państwo Iraku i Lewantu?, politykaglobalna.pl
  5. Self-Appointed ‘Caliph’ Makes First Public Appearance, CNS News
  6. a b Grzegorz Małyga, Czy Państwo Islamskie to islamskie państwo? [w:] Magazyn Uniwersal, Instytut Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Wrocławskiego [1]
  7. United Nations Official Document
  8. Krzysztof Strachota, Bliski Wschód w cieniu Państwa Islamskiego [w:] Punkt Widzenia nr 52, Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, Warszawa 2015, ​ISBN 978-83-62936-67-0
  9. dr hab. Alona Maria Piwko, Od kalifatu do Państwa Islamskiego. Historia i teraźniejszość w aktualnej sytuacji Iraku [w:] półrocznik Nurt SVD nr 1 (2016), str. 93-110, Wydział Teologiczny Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
  10. a b Ukrainian separatists recognize Abkhazia, South Ossetia – The Journal of Turkish Weekly. [dostęp 2015-08-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-08-02)].
  11. Cтраны , признавшие независимость Республики Абхазия | Посольство Республики Абхазия в Боливарианской Республике Венесуэла (ros.). abjasia.org. [dostęp 2017-11-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-02-18)].
  12. a b NEWSru.com :: Абхазия, Южная Осетия и Приднестровье признали независимость друг друга и призвали всех к этому же. newsru.com. [dostęp 2017-11-25].
  13. a b Abkhazia, S. Ossetia may soon open embassies in Nicaragua – Sputnik International (ang.). sputniknews.com. [dostęp 2017-11-25].
  14. Embassy Of Abkhazia to Russia Opened in Moscow. abkhaziagov.org. [dostęp 2017-11-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-29)].
  15. Luhansk People’s Republic Recognizes South Ossetia (ang.). themoscowtimes.com. [dostęp 2017-11-25].
  16. georgiandaily.com – Semi-Recognized Western Sahara to Recognize South Ossetia. georgiandaily.com. [dostęp 2017-11-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-02-03)].
  17. The Embassy of South Ossetia opened in LNR :: 15-th REGION :: North Ossetia :: Vladikavkaz. osetia.info. [dostęp 2017-11-25].
  18. South Ossetia Opens Home-Office Embassy – Kanal PIK TV. pik.tv. [dostęp 2017-11-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-21)].
  19. Abjasia.org.ve | Sitio oficial de la Embajada de la República de Abjasia en Venezuela. [dostęp 2017-06-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-04-20)].
  20. U.S. House of Representatives 110TH CONGRESS 2D SESSION H. RES. 1249
  21. DPRK Diplomatic Relations, NCNK, 11 kwietnia 2017 [dostęp 2021-01-09] (ang.).
  22. North Korea Policy: Japan and the Great Powers, Routledge & CRC Press [dostęp 2021-01-09] (ang.).
  23. Seung-Ho Joo, Tae-Hwan Kwak, Korea in the 21st Century, Nova Publishers, 2001, ISBN 978-1-56072-990-7 [dostęp 2021-01-09] (ang.).
  24. Taiwanese suspected of shipping coal from North Korea to Vietnam, archive.vn, 30 stycznia 2018 [dostęp 2021-01-09].
  25. James Sterngold, China, Backing North Korea, Quits Armistice Commission (Published 1994), „The New York Times”, 3 września 1994, ISSN 0362-4331 [dostęp 2021-01-09] (ang.).
  26. Pakistan-Armenia Friction Has Intensified, Jamestown [dostęp 2021-01-09] (ang.).
  27. Вице-спикер парламента Абхазии: Выборы в НКР соответствуют всем международным стандартам » Ararat-online.ru – Армянский информационный интернет портал. ararat-online.ru. [dostęp 2017-11-25].
  28. Pyrzowice – Lotnisko w Katowicach – Naddniestrze. pyrzowice.pl. [dostęp 2017-11-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-11-29)].
  29. a b http://www.repozytorium.uni.wroc.pl/Content/78263/2015-3-A.%20Szumski.pdf
  30. a b http://tnkul.pl/files/userfiles/files/RNS2016nr1_011-029_Legucka.pdf
  31. South Ossetia recognizes Donetsk People’s Republic. kyivpost.com. [dostęp 2017-11-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-06-28)].
  32. South Ossetia Recognizes ‘Luhansk People’s Republic’ (ang.). rferl.org. [dostęp 2017-11-25].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Państwa nieuznawane i terytoria o nieustalonym statusie w: Wielki atlas świata, Wyd. EM, Warszawa 2006
  • W. Malendowski, Zbrojne konflikty i spory międzynarodowe u progu XXI wieku. Atla 2,
  • K. Kubiak, Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne na świecie. Wyd. Trio, Warszawa 2005.
  • L. Antonowicz, Pojęcie państwa w prawie międzynarodowym. PWN, Warszawa 1974

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]