Necmettin Erbakan

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Prof. Dr.
Necmettin Erbakan
23. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı
Görev süresi
28 Haziran 1996 - 30 Haziran 1997
Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel
Yerine geldiği Mesut Yılmaz
Yerine gelen Mesut Yılmaz
Türkiye Başbakan Yardımcısı
Görev süresi
21 Temmuz 1977 - 5 Ocak 1978
Başbakan Süleyman Demirel
Yerine geldiği Turan Güneş
Orhan Eyüboğlu
Yerine gelen Orhan Eyüboğlu
Hikmet Çetin
Turhan Feyzioğlu
Mehmet Faruk Sükan
Görev süresi
31 Mart 1975 - 21 Haziran 1977
Başbakan Süleyman Demirel
Yerine geldiği Zeyyat Baykara
Yerine gelen Turan Güneş
Orhan Eyüboğlu
Görev süresi
26 Ocak 1974 - 17 Kasım 1974
Başbakan Bülent Ecevit
Yerine geldiği Kemal Satır
Nizamettin Erkmen
Yerine gelen Zeyyat Baykara
Saadet Partisi Genel Başkanı
Görev süresi
11 Mayıs 2003 - 30 Ocak 2004
Yerine geldiği Recai Kutan
Yerine gelen Recai Kutan
Görev süresi
17 Ekim 2010 - 27 Şubat 2011
Yerine geldiği Numan Kurtulmuş
Yerine gelen Mustafa Kamalak
Refah Partisi Genel Başkanı
Görev süresi
11 Ekim 1987 - 16 Ocak 1998
Yerine geldiği Ahmet Tekdal
Yerine gelen Parti kapatıldı.
Türkiye Büyük Millet Meclisi
14., 15., 16., 19. ve 20. dönem milletvekili
Görev süresi
12 Ekim 1969 - 12 Eylül 1980
Seçim bölgesi 1969 – Konya
1973 – Konya
1977 – Konya
Görev süresi
6 Kasım 1991 - 22 Şubat 1998
Seçim bölgesi 1991 – Konya
1995 – Konya
Kişisel bilgiler
Doğum 29 Ekim 1926(1926-10-29)
Sinop, Türkiye
Ölüm 27 Şubat 2011 (84 yaşında)
Ankara, Türkiye
Partisi Millî Nizam Partisi
(1970-1971)
Millî Selamet Partisi
(1973-1981)
Refah Partisi (1987-1998)
Fazilet Partisi (1998-2001)
Saadet Partisi (2001-2011)
Evlilik(ler) Nermin Erbakan (1967-2005)
Çocuk(lar) Zeynep, Elif, Fatih
Bitirdiği okul İstanbul Teknik Üniversitesi
RWTH Aachen Üniversitesi
Mesleği Makine yüksek mühendisi, akademisyen, siyasetçi
Hükûmeti 54. Türkiye Hükûmeti
İmzası
Takma adı Mücahid Erbakan, Savunan Adam, Hoca, Ağır Sanayi Lideri

Necmettin Erbakan (29 Ekim 1926 – 27 Şubat 2011), Türk mühendis, akademisyen ve siyasetçi. Başbakan yardımcılığı ve başbakanlık görevlerinde bulunmuştur. Başbakanlık görevini 28 Haziran 1996 ile 30 Haziran 1997 tarihleri arasında sürdürmüştür. 28 Şubat sürecinden sonra istifa etmeye zorlanmıştır ve kendisine 5 yıl süreliğine siyaset yasağı getirilmiştir. Kayıp Trilyon Davası'nda 2 yıl 4 ay hapis cezasına çarptırılmıştır.

Erken yaşamı ve kariyeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Sinop Kadı Vekili Mehmet Sabri ile Kamer Hanım'ın dört çocuklarının en büyüğü olarak dünyaya geldi. Anne tarafı Çerkez,[1] baba tarafı ise 19. yüzyılın sonlarında Adana'nın Kozan, Saimbeyli ve Tufanbeyli bölgelerinde hüküm sürmüş Kozanoğlu Beyliği'ne dayanır.[2][3] İlköğrenimine Kayseri'de başlamasına karşın babasının tayin olması dolayısıyla Trabzon'da tamamladı. 1937'de orta tahsile başladığı İstanbul Erkek Lisesini 1943'te birincilikle bitirdi. Üniversiteye sınavsız giriş hak kazanmış olmasına rağmen sınava girmeyi tercih etti. Erbakan'ın öğrenime başladığı yıl olan 1943'te, öğretim süresi altı yıl olan Yüksek Mühendis Mektebi üniversiteye dönüştürülerek adı İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) olarak değiştirildi ve öğretim süresi beş yıla indirildi. Bu nedenle Erbakan kendisinden önce okula başlayan öğrencilerle birlikte tahsiline 2. sınıftan başladı.[2] Teknik Üniversitedeki dönem öğrencileri arasında Süleyman Demirel ve Turgut Özal da vardı. İstanbul Teknik Üniversitesi Makine Fakültesinden 1948 yılında mezun oldu. Aynı yıl "Motorlar Kürsüsü"nde asistan oldu (1948-1951). Bu süreçte öğretim üyesi olarak Prof. Dr. Selim Palavan'la beraber motor dersi verdi.

Üniversite tarafından 1951'de gönderildiği Almanya'da RWTH Aachen'de (Aachen Teknik Üniversitesi) doktorasını yaptı. Klockner Humboldt Deutz AG motor fabrikasına davet edildi. Alman ordusu için araştırma yapan DVL Araştırma Merkezinde Prof. Dr. Schmidt ile çalışmalar yaptı. Leopard 1 tankının motor tasarımında başmühendis olarak görev yaptı. Motorun yanma odasını bizzat kendisi çizdi. Alman üniversitelerinde doktorasını verdi.[4]

1953'te doçentlik sınavını vermek üzere Türkiye'ye döndü. 1954'te, 27 yaşındayken, İTÜ'de doçent oldu. Araştırmalar yapmak üzere altı aylığına tekrar Almanya'nın Deutz fabrikalarına gitti. Mayıs 1954-Ekim 1955 arasında askerlik yaptı. Tekrar üniversiteye döndü. 1956-1963 arasında 200 ortaklı ilk yerli motoru üretecek olan Gümüş Motor'u kurdu ve motor üretimini gerçekleştirdi. 1965'te profesör unvanını aldı. 1967'de Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin (TOBB) genel sekreterliğine seçildi. Aynı yıl, TOBB'da sekreteri olarak görev yapan Nermin (Saatçioğlu) Erbakan'la (1943-2005) evlendi.[5] Bu evliliğinden üç çocuğu (Zeynep, d. 1968; Elif, d. 1974 ve Fatih, d. 1978) oldu.

Bu dönemde büyük sanayici ve tüccarlara karşı Anadolu'nun tüccar ve küçük sanayicilerini savunmasıyla dikkati çekti. 25 Mayıs 1969'da TOBB genel başkanlığına seçildi. Ama Adalet Partisi (AP) hükûmetinin seçimleri iptal etmesiyle 8 Ağustos 1969'da başkanlıktan ayrılmak zorunda kaldı.[6]

Siyasi hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

12 Eylül öncesi[değiştir | kaynağı değiştir]

1969'da Adalet Partisinden (AP) milletvekili aday adaylığı Süleyman Demirel tarafından veto edildiği için Konya'dan bağımsız aday oldu ve iki milletvekili seçtirecek oy alarak milletvekili seçildi. 17 Ocak 1970'te 17 arkadaşıyla Millî Nizam Partisini (MNP) kurdu. Ancak parti 12 Mart 1971 Askeri Müdahalesi'nden kısa süre sonra, "laikliğe aykırı çalışmalar yürüttüğü" iddiasıyla açılan dava sonunda 20 Mayıs 1971'de Anayasa Mahkemesi tarafından kapatıldı,[7] yöneticileri hakkında ise ceza davası açılmadı. Erbakan, MNP'nin kapatılmasından sonra İsviçre'ye gitti ve bir süre orada kaldı. 1973 genel seçimlerinden önce Türkiye'ye döndü. Türkiye'ye dönüşüyle ilgili olarak Süleyman Demirel'in liderliğindeki Adalet Partisinin oylarını bölmek amacıyla Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Muhsin Batur ile Orgeneral Turgut Sunalp tarafından ikna edilerek Türkiye'ye döndüğü iddia edildi.[7][8]

11 Ekim 1972'de MNP kadrolarıyla Millî Selamet Partisini (MSP) kurdu. 14 Ekim 1973 seçimlerinde Millî Selamet Partisi yüzde 12 oy oranıyla 48 milletvekilliği kazandı. Seçimlerden hemen sonra 1974'te Bülent Ecevit'in liderliğindeki Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ile MSP arasında kurulan koalisyon hükûmetinde devlet bakanı ve başbakan yardımcısı oldu.

Erbakan'ın, koalisyonun kurulmasından hemen sonra İstanbul'un Karaköy Meydanı'ndaki "Güzel İstanbul" heykelini "ahlaksızlık" olduğu sebebiyle kaldırtıp çöpe attırması ve yayımlattığı genelge ile bira satışlarını yasaklaması büyük tepki çekti. Çıkarılması planlanan genel affın solcuları da kapsamasına karşı çıktı. Genel af çıktı, ileride Erbakan'ın yanında siyaset yapacak olan Kadir Mısıroğlu gibi isimler de aftan yararlandı. Her geçen gün koalisyonun iki ortağının dünyaya çok farklı baktıkları ortaya çıktı. Kıbrıs'tan gelen darbe haberi bir anda gündemi değiştirdi ve her şeyi unutturdu.[9] Bu dönemde Kıbrıs Harekâtı'nın yapılmasını savundu. Harekâttan sonra adanın tamamının ele geçirilmesi konusunda Ecevit ile görüş ayrılığına düştü. Ecevit'e göre Erbakan ve MSP, "harekâta bir cihat havası, fetih havası vermeye kalkıyordu ve bu tutum; dünyada ciddi kuşkular uyandırabilecek, Türkiye'nin elini kolunu bağlayabilecek sorunlar yaratabilirdi." 17 Eylül 1974'te hükûmet dağıldı.[10]

Mart 1975'te Adalet Partisi, Millî Selamet Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) ve Cumhuriyetçi Güven Partisi (CGP) arasında kurulan I. Milliyetçi Cephe hükümetinde devlet bakanı ve başbakan yardımcısı oldu. 1977 genel seçimlerinde Millî Selamet Partisinin milletvekili sayısı yarı yarıya düşerek 24'e geriledi. Temmuz 1977'de AP, MSP ve MHP koalisyonuyla kurulan II. Milliyetçi Cephe hükümetinde yine devlet bakanı ve başbakan yardımcısı oldu. Adalet Partisinin Kasım 1979'da kurduğu azınlık hükûmetini dışarıdan destekledi. 6 Eylül 1980'de partisinin Konya'da düzenlediği Kudüs Mitingi'nde İstiklal Marşı protesto edildi, şeriat sloganları atıldı. Erbakan'ın ve diğer MSP'lilerin kol kola girdiği kortej, Arapça pankartlarla yürüyüş yaptı. Bu mitingin 12 Eylül Darbesi'nin sebeplerinden birisi olduğu söylenmiştir.[11][12]

12 Eylül sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

12 Eylül'de bir süre İzmir Uzunada'da gözaltında tutuldu. 15 Ekim 1980'de 21 MSP yöneticisiyle birlikte "MSP'yi illegal bir cemiyete dönüştürmek ve laikliğe aykırı davranmak" suçlamasıyla tutuklandı. 24 Temmuz 1981'de serbest bırakıldı. 1983'te hakkında verilen hüküm Askerî Yargıtay'ca bozulduktan sonra 14 Şubat 1985'te beraat etti.[13]

1982 Anayasası gereğince 10 yıl siyaset yapma yasağı aldı. 6 Eylül 1987 halk oylaması (%50,16 oy oranı ile yasaklar kalktı.) sonrası siyasete döndü.

Refah Partisi dönemi ve başbakanlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

11 Ekim 1987'de Refah Partisi genel başkanı seçildi. Refah Partisi'nin Milliyetçi Çalışma Partisi (MÇP) ve Islahatçı Demokrasi Partisi ile (IDP) ittifak kurduğu 1991 seçimlerinde Konya'dan milletvekili seçildi. 27 Mart 1994'te yapılan yerel seçimlerde partisi yüzde 19 oranında oy alarak büyük bir başarı kazandı. İki önemli büyükşehir olan İstanbul ve Ankara'yı genç adayları Recep Tayyip Erdoğan ve Melih Gökçek ile kazandı.

1994 yılında "Refah Partisinin Libya ve Suudi Arabistan'dan yardım aldığı" iddiaları ortaya atıldı. Ardından da "partinin Bosna Müslümanlarına yardım için topladığı milyarlarca liranın parti kasasına aktarıldığı" gündeme geldi. Konuyu gündeme getiren Başbakan Tansu Çiller oldu. Erbakan ise iddialara,

"Yardımı toplamışlar. Bu insana inanmışlar, buna parasını vermişler, sen ne karışıyorsun? Sen ne karışıyorsun!" şeklinde cevap verdi.

Erbakan daha sonra, "toplanan paralarla Bosna'ya füze fabrikası kurduklarını" söyledi. Başbakan Çiller bunu yalanladı. Toplanan yardım paralarının "partinin kasası" olarak bilinen Süleyman Mercümek'e verildiği, Mercümek'in milyon dolarları ekonomik krizde bankalarda batırdığı ortaya çıktı. Erbakan ve partisi sert şekilde eleştirildi. Mercümek yargılandı ve hapis cezasıyla birlikte cumhuriyet tarihinin o güne kadarki en ağır para cezasına çarptırıldı. Daha sonra Erbakan'ın mal varlığında ortaya çıkan 148 kilo altın gündeme geldi. TRT'den canlı yayımlanan Meclis oturumunda konuyu gündeme taşıyan SHP'li Mustafa Kul'un Refah Partili milletvekilleri tarafından dövülmesi tepki çekti. Bosna'da yaşanan olaylara tepki için Taksim'de düzenlenen mitingde Arapça pankartlarla yürüyüş yapılması, "Laik devlet, yıkılacak elbet." gibi sloganların atılması şeriat tartışmalarını doğurdu. Partisinin grup toplantısında söylediği,

"Refah Partisi iktidara gelecek, adil düzen kurulacak. Sorun ne? Geçiş dönemi sert mi olacak, yumuşak mı olacak? Tatlı mı olacak, kanlı mı olacak?" sözleri tepkileri daha da artırdı.[14]

Millî Görüş Hareketi'nin tarihindeki en büyük başarıyı elde ettiği 1995 seçimlerinde Refah Partisi, aldığı yüzde 21,37 oy oranı ve kazandığı 158 milletvekili ile birinci parti oldu. Doğru Yol Partisi (DYP) ile Anavatan Partisi (ANAP) arasında kurulan kısa ömürlü koalisyon hükûmetinin istifasından sonra birbirlerinin yolsuzluk soruşturmalarını kapatmak şartıyla Tansu Çiller'in DYP'si ile kurduğu REFAHYOL hükûmetinde 28 Haziran 1996'da başbakan olarak göreve başladı. Koalisyon hükûmeti başbakanı olarak görevde olduğu 1996-1997 arası 1 yıllık dönemde Türkiye ekonomisi %7,5 oranında büyümüş ve Türkiye'nin GSMH'si dünya toplamının binde 11,96'sınden binde 12,37'sine yükselmiştir.[15] Yapılan reformlar arasında, kamu kuruluşları arasında havuz sisteminin kurulması ve gelişmekte olan ve halkının çoğunluğu Müslüman ülkelerden 8 tanesini bir araya getiren D8 oluşumu gösterilebilir.

Erbakan'ın başbakanlığından sonra Mustafa Kemal Atatürk'e, laikliğe ve cumhuriyete karşı Refah Partisinin bazı milletvekilleri, il ve ilçe teşkilatları ve üyeleri tarafından edilen hakaretler ve sokaklardaki şeriat eylemleri kamuoyunun bir kesiminde endişe ve tepki ile karşılandı. Erbakan ilk yurt dışı ziyaretini İran'a yaptı. 2-7 Ekim 1996 tarihleri arasında sırasıyla Mısır, Libya, Nijerya'yı ziyaret etti. Libya'da bir çadırda Muammer Kaddafi'nin Türkiye Cumhuriyeti'ni suçlayıcı konuşması karşısında sessiz kalması basın ve muhalefet tarafından büyük tepki çekti. 3 Kasım 1996'da Susurluk'ta meydana gelen trafik kazasından sonra tartışılan mafya-siyasetçi-polis ilişkileri için "Bunlar faso fiso." dedi. "Aydınlık için Bir Dakika Karanlık" eylemine katılanlar için "Gulu gulu dansı yapıyorlar." dedi. Erbakan'ın Adalet Bakanı Refah Partili Şevket Kazan ise bu eyleme katılanlar hakkında, "Bunlar mumsöndü oynuyorlar." diyordu. Bu sözler büyük tepki çekti. Erbakan, 11 Ocak 1997 günü resmî başbakanlık konutunda tarikat liderleri ve şeyhlere iftar yemeği verdi. Davetliler arasında Fethullah Gülen de vardı. 30 Ocak 1997'de Sincan Belediyesi, "Kudüs Gecesi" düzenledi. Salona Hamas ve Hizbullah liderlerinin fotoğraflarının asılması, İran Büyükelçisinin yaptığı konuşma, sergilenen cihat oyunu kamuoyunda büyük tepki yarattı. Birkaç gün sonra Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından Sincan sokaklarında tanklar yürütüldü. Dönemin Genelkurmay İkinci Başkanı Çevik Bir, tankların yürütülmesi için "Sincan'da demokrasiye balans ayarı yaptık." dedi. 3 Şubat 1997 günü Ankara'da Star TV muhabiri Işın Gürel'in muhafazakar biri tarafından dövülmesi toplumda büyük bir tepkiye neden oldu.

28 Şubat'ta yapılan MGK toplantısı 9 saat sürdü. MGK, "laikliğin Türkiye'de demokrasi ve hukukun teminatı olduğunu" vurguladı. Toplantıdan "irticayla mücadele" kararları çıktı, hükûmete bildirildi.[16]

İrtica, cumhuriyet, laiklik ve Atatürkçülük tartışmaları sonucunda, "postmodern darbe" olarak adlandırılan 28 Şubat süreci ile Erbakan istifa etmeye zorlansa da bu teşebbüs ilk etapta başarıya ulaşamadı. Koalisyon 30 Haziran 1997'ye kadar devam etti. 21 Mayıs 1997 tarihinde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, "yasa dışı bazı eylemlerin odağı olmaya başladığı ve bazı üyelerinin laik rejimi hedef alan girişimleri" nedeniyle Refah Partisinin kapatılması için Anayasa Mahkemesine dava açtı. Başsavcı Vural Savaş, dava ile ilgili yaptığı açıklamada partinin "laikliğe aykırı eylemlerin odağı hâline geldiğini ve ülkeyi giderek bir iç savaş ortamına sürüklediğini" belirtti. Dava devam ederken Erbakan, başbakanlık görevini Tansu Çiller'e devretmek amacıyla 18 Haziran 1997'de Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'e istifasını sundu. Cumhurbaşkanı Demirel ise yeni hükûmeti kurma görevini Doğru Yol Partisi Genel Başkanı Tansu Çiller'e değil, Mesut Yılmaz'a verdi. 55. Hükûmet (ANASOL-D), Mesut Yılmaz'ın liderliğinde Anavatan Partisi, Demokratik Sol Parti, Demokrat Türkiye Partisi koalisyonu ile kuruldu.

Fazilet Partisi ve Saadet Partisi dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Açılan kapatma davası sonunda Anayasa Mahkemesi, 16 Ocak 1998'de Refah Partisinin kapatılmasına ve aralarında Erbakan'ın da olduğu 6 kişiye 5 yıl süreyle siyaset yasağı getirilmesine karar verdi. Refah Partisinin kapatılma kararından bir ay önce Millî Görüş çizgisindeki Fazilet Partisi kurulmuştu; partinin başına önce İsmail Alptekin, ardından da Recai Kutan getirildi. Bu dönemde tarafların aksi yöndeki demeçlerine karşın Fazilet Partisinde Erbakan'a yakın olan ve "Ak Saçlılar" ya da "Gelenekçiler" olarak tanımlanan kanat ile Recep Tayyip Erdoğan'ın temsil ettiği kanat olan "Yenilikçiler" arasındaki gerilim tırmanmaya başladı.[17] Kanatlar arasındaki çekişmenin artık görünür hâle geldiği 14 Mayıs 2000'de yapılan FP 1. Kongresi'nde "Yenilikçi" kanadın adayı Abdullah Gül 521, Recai Kutan 633 oy aldı. Haziran 2001'de Anayasa Mahkemesinin Fazilet Partisinin kapatılmasına karar vermesinden sonra kurucusu olduğu Millî Görüş Hareketi bölündü. Erbakan'ın desteklediği Millî Görüşçü (Gelenekçi) kanat Recai Kutan başkanlığında Saadet Partisini (SP) kurarken "Yenilikçiler" ise Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde Adalet ve Kalkınma Partisinde örgütlendiler.

Kayıp Trilyon Davası[değiştir | kaynağı değiştir]

Erbakan, "Kayıp Trilyon Davası" olarak bilinen -Refah Partisine 1998 yılı için yapılan yaklaşık 1 trilyon TL'lik hazine yardımının harcanmış gibi gösterilerek devlete iade edilmemesi- davada, Ankara 9. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 6 Mart 2002'de "özel evrakta sahtecilik" suçundan 2 yıl 4 ay hapis cezasına mahkûm edildi.[18] 2002 genel seçimlerinde Konya'dan bağımsız milletvekilliği adaylığı başvurusu Yüksek Seçim Kurulu (YSK) tarafından reddedildi.[19] 5 yıllık siyasi yasağı Şubat 2003'te sona eren Erbakan, 11 Mayıs 2003'te Saadet Partisinin genel başkanlığına seçildi. 3 Aralık 2003'te hakkındaki mahkûmiyet kararı Yargıtay tarafından onandı. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, "Kayıp Trilyon Davası"nda mahkûm olan ve mahkûmiyet kararları kesinleşen Erbakan dâhil 6 kişinin parti üyeliğinden çıkarılması ve parti organlarındaki görevlerine son verilmesini isteyince Erbakan, 30 Ocak 2004'te Saadet Partisi genel başkanlığından ve parti üyeliğinden ayrıldı.[20]

Aldığı sağlık raporu doğrultusunda infazı ertelen Erbakan’ın "Kayıp Trilyon Davası" nedeniyle aldığı hapis cezası Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) yapılan değişiklik uyarınca Nisan 2008'de ev hapsine çevrildi. Erbakan ev hapsini çekerken Adli Tıp Kurumunun "sürekli hastalık" raporu doğrultusunda Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tarafından 19 Ağustos 2008’de affedildi.[21]

17 Ekim 2010'da tekrar Saadet Partisinin genel başkanlığına seçildi. Bu sırada ise sağlık durumu giderek kötüleşiyordu.

Bingöl konuşması[değiştir | kaynağı değiştir]

Necmettin Erbakan için, 24 Şubat 1994'te Bingöl'de yaptığı konuşma nedeniyle, 1998 yılında "halkı din, ırk ve bölge farklılığı gözeterek kin ve düşmanlığa tahrik ettiği" iddiasıyla Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesinde dava açıldı. 10 Mart 2000'de Diyarbakır 1 No.'lu Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM), Erbakan'ı "halkı kin ve düşmanlığa tahrik ettiği" gerekçesiyle 1 yıl hapis cezasına mahkûm etti.[22] Aynı yıl içinde Yargıtay 8. Ceza Dairesi, Diyarbakır 1 No.'lu DGM’nin Erbakan’ın 1 yıl hapis cezasına çarptırılmasına ilişkin kararını onadı. Yargıtay'ın yerel mahkemenin kararını onamasıyla birlikte 312. maddeden dolayı hapis cezası alan Erbakan, ömür boyu siyasi yasaklı hale geldi. 2000 yılının sonlarında yasalaşan Şartla Salıverilme Yasası uyarınca Erbakan hakkındaki hapis cezası ertelendi.

Necmettin Erbakan'ın avukatları, 4454 sayılı Basın ve Yayın Yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Yasa uyarınca Diyarbakır 1 No.'lu DGM'ye iadeyi muhakeme talebinde bulundu. Yerel mahkeme, bu yasa uyarınca, Erbakan'ın geçmiş hükümlülüğünün "vaki olmamış sayılmasına" dair talebi reddetti. Bu karar temyiz edilince dosya Yargıtay'da görüşüldü, 8. Ceza Dairesi 2004'te yerel mahkemenin kararını bozdu.

DGM'lerin kaldırılması (2004) sonrasında davaya bakan Diyarbakır 4. Ağır Ceza Mahkemesi, Erbakan hakkındaki "mahkûmiyet hükmünün vaki olmamış sayılmasına, mahkûmiyet hükmünün tüm sonuçları ile birlikte ortadan kaldırılmasına" ve "beraat isteminin reddine" karar verdi. Karar Erbakan'ın avukatları tarafından "müvekkilinin beraat etmesi gerektiği" ileri sürülerek temyiz edilince dosya Yargıtay 8. Ceza Dairesi'nce ele alındı. 2006 yılında Yargıtay 8. Ceza Dairesi, oy birliğiyle yerel mahkeme kararını onadı.[23]

Erbakan'ın 2000 yılında yaptığı başvuruyu değerlendiren Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 2006'da açıkladığı kararda Türkiye'nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ifade özgürlüğüyle ilgili 10. maddesi ve adil yargılanma hakkıyla ilgili 6. maddesinin 1. fıkrasını ihlal ettiğine hükmetti. Mahkeme, tanınan süre içinde Erbakan'ın maddi tazminat talebinde bulunmadığı gerekçesiyle para cezasına gerek görmedi.[24]

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

19 Ocak 2011'de ayağında nükseden damar iltihabı rahatsızlığı sebebiyle hastanede yoğun bakım altına alınarak, bir süre tedavi görerek taburcu edilmesinin ardından kısa süre sonra solunum ve kalp yetmezliği rahatsızlığı sebebiyle kaldırıldığı Ankara'daki Güven Hastanesinde yoğun bakım altında uygulanan tüm tedavilere rağmen solunum yetmezliğine bağlı kalp ve çoklu organ yetmezliği sebebiyle 27 Şubat 2011 sabahı saat 08.50'de doktorlarının muayenesi esnasında koroner arter rahatsızlığı sonucu şuurunu yitirerek komaya girdi, saatler aynı sabahın 11.40'ını gösterirken doktorların tüm müdahaleleri ile yaşamsal işlevlerinin desteklenmesine rağmen yaşamını yitirdi.[25]

Necmettin Erbakan'ın Merkezefendi Mezarlığı'nda bulunan kabri

Vasiyetine uygun olarak resmî devlet töreni tertip edilmedi ve 1 Mart 2011 Salı günü önce Ankara'da Hacı Bayram Camisi'nde sabah namazını müteakip cenaze namazı kılındıktan sonra cenazesi İstanbul'a getirilerek öğlen namazını müteakip Fatih Camisi'nde kılınan cenaze namazı sonrasında Zeytinburnu Merkezefendi Mezarlığı'na defnedildi. Mezarına, sevenleri tarafından Türkiye'nin çeşitli bölgelerinden getirilen topraklarla birlikte Kudüs, KKTC ve Boşnak lider Aliya İzzetbegoviç'in mezarından getirilen topraklar serpilmiştir.

Cenaze merasimine Cumhurbaşkanı, Meclis Başkanı, Başbakan, Genel Başkanlar, Bakanlar, Milletvekilleri, Türk Silahlı Kuvvetleri Mensupları, Büyükelçiler, Belediye Başkanları ve partililerin yanı sıra 60 ülkeden cemaat ve hareket liderleri ile temsilcileri katılmış, cenaze namazı iki milyonu aşkın kişi tarafından kılınarak naaşı aile kabristanın da bulunduğu Merkezefendi Mezarlığı'na defnedilmiştir.[26]

Dünya görüşü[değiştir | kaynağı değiştir]

Necmettin Erbakan Millî Görüş şeklinde ifade ettiği siyasi-dinî ideolojik anlayışın kurucusu olarak bilinir.

Kültür merkezleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'un Beykoz ilçesinde Necmettin Erbakan Kültür Merkezi bulunmaktadır. İstanbul'un Ümraniye ilçesinde Prof. Dr. Necmettin Erbakan Kültür Eğitim ve Sosyal Hizmet Merkezi bulunmaktadır. Tokat'ın Turhal ilçesinde Prof. Dr. Necmettin Erbakan Kültür Merkezi bulunmaktadır. Ankara'nın Mamak ilçesinde Prof. Dr. Necmettin Erbakan Kültür ve Kongre Merkezi bulunmaktadır. Sivas'ın Merkez ilçesinde Prof. Dr Necmettin Erbakan Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi bulunmaktadır.[27]

Yazdığı kitaplar[28][değiştir | kaynağı değiştir]

  • Arkasındakilerle ve Türkiye’nin Kayıplarıyla Darbe
  • İslam Birliği
  • Davam Ne Yaptıysam Allah Rızası İçin Yaptım
  • Milli Görüş İktidarı: Niçin ve Nasıl
  • İslam ve İlim
  • Adil Ekonomik Düzen
  • Yeni Bir Dünya ve Adil Düzen

Üniversite[değiştir | kaynağı değiştir]

Konya'da Necmettin Erbakan Üniversitesi bulunmaktadır. Selçuk Üniversitesinin bölünmesi ile Konya'daki ikinci devlet üniversitesi olarak öğretime devam etmektedir.[29]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "13 Aralık 2010 - Aksiyon dergisi röportajı: "Bir yanımız anne tarafından Çerkes"". 8 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2014. 
  2. ^ a b Soner Yalçın, Erbakan, Kırmızı Kedi Yayınevi, Şubat 2013. ISBN 978-605-5340-86-5.
  3. ^ Paşadan Necmettin Erbakan'a ağır itham 8 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., gazete5.com
  4. ^ "Prof. Dr. Necmettin Erbakan (1926-2011):Akademisyen, Siyasetçi ve Devlet Adamı". 1 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Haziran 2013. 
  5. ^ Erbakan'ı Nasıl Bilirdiniz?, bianet.org/
  6. ^ "Saadet Partisi Resmi Web Sitesi". 18 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2011. 
  7. ^ a b Millî Görüş Partileri Tarihi
  8. ^ 3 darbe 1 cenaze
  9. ^ "12 Eylül Belgeseli 1. Bölüm: Renklerin Çatışması". 19 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  10. ^ "12 Eylül Belgeseli 2. Bölüm: Kıbrıs'tan Cepheleşmeye". 20 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  11. ^ "Ünlü Kudüs Mitingi hakkında en çarpıcı açıklama!". 9 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2014. 
  12. ^ Hoca’yı askeri ihtilalin geldiğine inandıramadım
  13. ^ Suavi Aydın, Yüksel Taşkın (2014). 1960'tan Günümüze Türkiye Tarihi (2014 bas.). İstanbul: İletişim Yayınları. s. 358. ISBN 978-975-05-1462-3. 
  14. ^ "28 Şubat Belgeseli 3. Bölüm". 25 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  15. ^ "Arşivlenmiş kopya". 24 Ocak 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2008. 
  16. ^ "Son Darbe: 28 Şubat". 8 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  17. ^ Kasımpaşalı Tayyip, nasıl Tayyip Erdoğan oldu 18 Haziran 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., hurriyet.com.tr.
  18. ^ http://webarsiv.hurriyet.com.tr/2002/03/06/96646.asp
  19. ^ http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=223232
  20. ^ Yeni Şafak Gazetesi Haberi.
  21. ^ "Kayıp Trilyon Davası". 6 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2011. 
  22. ^ "Hoca'yı yakan sözler". Hürriyet.com.tr. 11 Mart 2000. 11 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2020. 
  23. ^ "Erbakan'a 'Kürdüm daha doğruyum' şoku". Birgun.net. 27 Temmuz 2006. 11 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2020. 
  24. ^ "AİHM Erbakan'ı haklı buldu". Hürriyet.com.tr. 6 Temmuz 2006. 6 Temmuz 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2020. 
  25. ^ Yeni Şafak Gazetesi Haberi.
  26. ^ "Arşivlenmiş kopya". 6 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2011. 
  27. ^ Mamak Belediyesi
  28. ^ Necmettin Erbakan Kimdir Özgeçmişi - Biyografisi l TESPİT 21 Nisan 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. 14 Mart 2019. 21 Nisan 2019 tarihinde arşivlendi. Erişim 21.04.2019
  29. ^ [1]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Siyasi görevi
Önce gelen:
Mesut Yılmaz
23. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı
28 Haziran 1996 - 30 Haziran 1997
Sonra gelen:
Mesut Yılmaz
Önce gelen:
Kemal Satır
Nizamettin Erkmen
Türkiye Başbakan Yardımcısı
26 Ocak 1974 - 17 Kasım 1974
Sonra gelen:
Zeyyat Baykara
Önce gelen:
Zeyyat Baykara
Türkiye Başbakan Yardımcısı
31 Mart 1975 - 21 Haziran 1977
Sonra gelen:
Turan Güneş
Orhan Eyüboğlu
Önce gelen:
Turan Güneş
Orhan Eyüboğlu
Türkiye Başbakan Yardımcısı
21 Temmuz 1977 - 5 Ocak 1978
Sonra gelen:
Orhan Eyüboğlu
Hikmet Çetin
Turhan Feyzioğlu
Faruk Sükan
Önce gelen:
Sırrı Enver Batur
TOBB Başkanı
25 Mayıs 1969 - 8 Ağustos 1969
Sonra gelen:
Sırrı Enver Batur
Parti siyasi görevi
Önce gelen:
-
Millî Nizam Partisi Genel Başkanı
26 Ocak 1970 - 20 Mayıs 1971
Sonra gelen:
Millî Selamet Partisi
adına
Süleyman Arif Emre
Önce gelen:
Süleyman Arif Emre
Millî Selamet Partisi Genel Başkanı
20 Ekim 1973 - 16 Ekim 1981
Sonra gelen:
Refah Partisi
adına
Ali Türkmen
Önce gelen:
Ahmet Tekdal
Refah Partisi Genel Başkanı
11 Ekim 1987 - 16 Ocak 1998
Sonra gelen:
Fazilet Partisi
adına
Recai Kutan
Önce gelen:
Recai Kutan
Saadet Partisi Genel Başkanı
11 Mayıs 2003 - 30 Ocak 2004
Sonra gelen:
Recai Kutan
Önce gelen:
Numan Kurtulmuş
Saadet Partisi Genel Başkanı
17 Ekim 2010 - 27 Şubat 2011
Sonra gelen:
Mustafa Kamalak
Önce gelen:
Mesut Yılmaz
Ana Muhalefet Lideri
1996
Sonra gelen:
Mesut Yılmaz
Önce gelen:
Mesut Yılmaz
Ana Muhalefet Lideri
1997 - 1998
Sonra gelen:
Tansu Çiller