Podklasa społeczna

Podklasa społeczna, underclass – specyficzna, niejednolita kategoria społeczna, skupiająca ludzi trwale pozostawionych poza nawiasem społeczeństwa (np. biedni, uliczni przestępcy, narkomani, bezdomni, alkoholicy, pozbawieni opieki umysłowo chorzy). W hierarchicznym porządku znajduje się ona na najniższym szczeblu drabiny społecznej.

Jedną z przyczyn jej powstawania jest uzależnienie się od pomocy socjalnej. Jest to skutek uboczny działania państwa opiekuńczego (podejście behawioralne) lub skutek uboczny makroekonomicznych przemian gospodarczych (podejście strukturalne)[potrzebny przypis].

Twórcy pojęcia[edytuj | edytuj kod]

Autorem pojęcia w odniesieniu do sfery niedostatku jest szwedzki ekonomista Gunnar Myrdal. Autorstwo ogólnej koncepcji underclass przypisuje się jednak amerykańskiemu socjologowi Juliusowi Wilsonowi[1].

Wyróżniki[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnikami członków podklasy społecznej są: trwała nieobecność na rynku pracy, przynależność kulturowa i rasowa, segregacja przestrzenna.

Podstawowe składniki identyfikujące jej obecność:

  • bezrobocie wśród młodych mężczyzn
  • przestępstwa dokonywane przeciwko osobom
  • duża dzietność w rodzinach dysfunkcyjnych.

Poziomy analizy[edytuj | edytuj kod]

Według Mary Daly istnieje pięć poziomów analizy podklasy społecznej:

  1. przestrzenny – znajdowania się w bliskości przestrzennej z innymi osobami w podobnej sytuacji ekonomiczno-społecznej
  2. strukturalny – wykluczenie społeczne i marginalizacja
  3. temporalny – trwanie określonych warunków i zachowań przez dłuższy czas
  4. deprywacji – równoczesne doświadczanie różnych problemów społecznych (np. bieda, alkoholizm i złe warunki mieszkaniowe)
  5. kulturowy – cechy „kultury ubóstwa” jako podobieństwa kulturowe.

Koncepcja „kultury ubóstwa” Oscara Lewisa[edytuj | edytuj kod]

Według niektórych badaczy da się wyróżnić w miarę homogeniczny świat kulturowy podklasy społecznej, na który składają się brak umiejętności planowania przyszłości, rezygnacja, fatalizm i tolerancja dla patologii. W koncepcji Oscara Lewisa długotrwałe ubóstwo ma nadbudowę kulturową – nędza ma odrębną strukturę i zasady funkcjonowania, w tym sensie tworzy subkulturę.

  • „Kultura ubóstwa” jest charakterystyczna dla grupy najuboższej w społeczeństwie.
  • Bieda jest dziedziczna.
  • Na poziomie rodziny brak jest dzieciństwa jako etapu chronionego.
  • Powszechną formą związków są konkubinaty lub związki matriarchalne.
  • Na poziomie psychologicznym wiąże się ona z poczuciem zepchnięcia na margines, bezradnością, uzależnieniem, widzeniem siebie jako kogoś gorszego od innych.

Anthony Giddens stwierdza, że o ile początkowo pojęcie podklasy społecznej było klarowne, to w wyniku wciągnięcia jej istnienia jako argumentu w krytyce państwa opiekuńczego rozwodniło się i uległo upolitycznieniu.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]