Transdinyester

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Transdinyester
Приднестровская Молдавская Республика
Pridnestrowskaja Moldawskaja Respublika (Rusça)
Република Молдовеняскэ Нистрянэ
Republica Moldovenească Nistreană (Rumence)
Придністровська Молдавська Республіка
Prydnistrowska Moldawska Respublika (Ukraynaca)
Transdinyester Moldova Cumhuriyeti
{{{arma_açıklaması}}}
Arma
Millî marş
"Biz seni şanlandırırız, Transdinyester"
Слэвитэ сэ фий, Нистрене (Rumence)
Мы славим тебя, Приднестровье (Rusça)[1]
Ми славимо тебе, Придністров’я (Ukraynaca)
Transdinyester haritadaki konumu
Transdinyester konumu
Başkent
ve
Tiraspol
Resmî diller Rusça, Rumence, Ukraynaca
Hükûmet Sosyalist Cumhuriyet
• Devlet Başkanı
Vadim Krasnoselski
• Başbakan
Aleksandr Rozenberg
Tarihçe  
• Bağımsızlık ilanı
2 Eylül 1990
2 Mart-21 Temmuz 1992
• Tanınma
Sınırlı tanınmış Abhazya ve Güney Osetya tarafından tanınmıştır.
Yüzölçümü
• Toplam
4.163 km2 (1.607 sq mi) (172.)
• Su (%)
2.35
Nüfus
• 2014 tahminî
505,153[2] (153.)
• 2004 sayımı
555.347
Para birimi Transdinyester rublesi3 (PRB)
Zaman dilimi UTC+2 (DAS)
• Yaz (YSU)
UTC+3 (DAYS)
Telefon kodu 373
İnternet alan adı yok4
  1. Ana resmî dildir ve ülkede “lingua franca”dır.
  2. Moldovcanın Kiril formu kullanılır. Rumenceyle aynı dil yapısındadır.
  3. Moldova kontrolü altındaki yerlerde ve güvenlik bölgelerinde Moldova Leyi de kullanılır.
  4. .ru ve .md de bazen kullanılır.

Transdinyester Moldova Cumhuriyeti (Rumence: Република Молдовеняскэ Нистрянэ / Republica Moldovenească Nistreană, Rusça: Приднестро́вская Молда́вская Респу́блика {Pridnestrovskaya Moldavskaya Respublika}, Ukraynaca: Придністровська Молдавська Республіка {Pridnistrovs'ka Moldavs'ka Respublika}), Moldova içinde tek taraflı bağımsızlığını ilan eden De facto bir cumhuriyettir. Ülkenin ismi Rumencede “Dinyester Nehrinin Ötesi” anlamına gelir.[3] Kendi siyasi yapısı, meclisi, ordusu, polisi ve posta sistemi olan bölge, Birleşmiş Milletler üyesi hiçbir devlet tarafından tanınmamaktadır. Avrupa'daki son sosyalist cumhuriyettir.[4] Güney Osetya, Dağlık Karabağ Cumhuriyeti ve Abhazya tarafından tanınmaktadır.

Transdinyester halkı bu ülkeyi "Prinistrovya Cumhuriyeti" olarak adlandırmaktadır. Halk pasaport istediği zaman ülkedeki Rusya makamlarına başvurmak durumundadır ve yerleşik halkın neredeyse tamamında Rusya Pasaportu vardır. Moldova Cumhuriyeti'nden Transdinyester'e giriş yaparken ya da Transdinyester'den Moldova'ya giriş yaparken; Moldova Cumhuriyeti herhangi bir vize kontrolü yapmaz. Zira Moldova'ya göre Transdinyester, Moldova'nın toprağıdır. Ancak Transdinyester sınır görevlileri giriş ve çıkışlarda vize kontrolü yapar. Vize ise kapıda verilir. Turistik amaçlı alınabilecek en uzun süreli vize 15 günlüktür.

Moldova'ya resmi olarak girmek istemeyen ya da Moldova'dan resmi olarak çıkmak istemeyen kişiler genelde Transdinyester üzerinden Moldova'ya giriş ve çıkış yapar. Zira Transdinyester Cumhuriyeti de facto bir cumhuriyettir ve resmi giriş çıkış kayıtlarını Rusya hariç herhangi bir ülkeye bildirmez.

Bölgenin yöneticileri Transdinyester’in kendi anayasasını, bayrağını ve ulusal marşını kabul etmişlerdir.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Transdinyester Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Transdinyester Savaşı, Transdinyester ayrılıkçıları ile Moldova arasında Kasım 1990'da Dubăsari'de patlak veren sınırlı ölçekte silahlı çatışmaları takip etti . Kazaklar da dahil olmak üzere gönüllüler ayrılıkçı tarafa yardım etmek için Rusya'dan geldi. [5] 1992 Nisan ayının ortalarında, önceki aylarda eski 15 cumhuriyet arasında müzakere edilen eski Sovyetler Birliği'nin askeri teçhizatının bölünmesine ilişkin anlaşmalar uyarınca, Moldova kendi Savunma Bakanlığını kurdu. Kuruluş kararnamesine göre, 14. Muhafız Ordusu'nun askeri teçhizatının çoğu Moldova'da tutulacaktı. 2 Mart 1992'den itibaren Moldova ile Transdinyester arasında ortak bir askeri harekat başladı. Çatışmalar 1992'nin başlarında yoğunlaştı. Eski Sovyet 14. Muhafız Ordusu, çatışmaya son aşamasında girerek Moldova kuvvetlerine ateş açtı; yaklaşık 700 kişi öldürüldü. Moldova o zamandan beri Transdinyester makamları üzerinde etkili bir kontrol veya etki uygulamadı. 21 Temmuz 1992'de imzalanan ateşkes anlaşması günümüze kadar gelmiştir.[6]

Müzakereler[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Teşkilatı (AGİT), müzakere edilmiş bir çözümü kolaylaştırmaya çalışıyor. AGİT himayesinde, 8 Mayıs 1997 tarihinde, Moldova Devlet Başkanı Petru Lucinschi ve Transdinyester Devlet Başkanı İgor Smirnov , "Moldova Cumhuriyeti ile Transdinyester arasındaki ilişkilerin normalleştirilmesi ilkelerine ilişkin Mutabakat Muhtırası"nı imzalayarak, "Primakov Muhtırası" olarak da bilinirler. Memorandumun hükümleri Moldova ve Transdinyester hükümetleri tarafından farklı yorumlanmasına rağmen, yasal ve devlet ilişkilerinin kurulması.

Kasım 2003'te, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in danışmanı Dmitry Kozak , Moldova'nın çoğunluğu ve Transdinyester'in federasyonun azınlık bir parçası olduğu asimetrik bir federal Moldova devletinin oluşturulmasına ilişkin bir mutabakat anlaşması önerdi.[7] '' Kozak muhtırası " olarak bilinen anlaşma , Transdinyester ve Moldova arasında eşit statü arayan Transdinyester'in pozisyonuyla örtüşmüyordu, ancak Transdinyester'e gelecekteki anayasa değişiklikleri üzerinde veto yetkisi verdi; bu, Transdinyester'i imzalamaya teşvik etti. Moldova Devlet Başkanı Vladimir Voronin başlangıçta planı destekledi, ancak AGİT ve ABD'nin iç muhalefeti ve uluslararası baskısı üzerine ve Rusya'nın, planlanan federasyon için bir garanti olarak önümüzdeki 20 yıl boyunca Rus askeri varlığını sürdürme yönündeki Transdinyester talebini onayladıktan sonra planı imzalamayı reddetti.[8]

Müzakere için 5+2 formatı (veya 5+2 görüşmeleri; Transdinyester, Moldova, Ukrayna, Rusya ve AGİT ile dış gözlemci olarak ABD ve AB'den oluşan) sorunlarla başa çıkmak için 2005 yılında başlatıldı, ancak askıya alındığı için uzun yıllar sonuç verdi. Şubat 2011'de Viyana'da yeniden başlatıldı.[9][10]

Mart 2014'te Rusya'nın Kırım'ı ilhakı edilmesinden sonra , Transdinyester parlamentosunun başkanı Rusya'ya katılmak istedi.[11]

Silahlı kuvvetler[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski Cumhurbaşkanı İgor Smirnov

2007 yılı itibarıyla, silahlı kuvvetler için 4,500-7,500 arasında bir askeri güç oluşturularak, Tiraspol, Bender, Ribnita ve Duşabari'de olmak üzere dört motorize piyade tugayına ayrılmıştır.[12] Bu birliklere ait 18 tank, 107 zırhlı taşıyıcı, 73 tüfek, 46 uçaksavar tesisi ve 173 tank imha birimleri bulunmaktadır. Hava Kuvvetlerinde 9 Mi-8T helikopter, 6 Mi-24 helikopteri, 2 Mi-2 helikopteri, ve An-2'nin çeşitli uçaklarının An-26 ve Yak-18 modellerinden oluşur.

Toplumsal yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

2 Mayıs 2009'da yapılan referandumda %99,6 Sosyalist yönetime güvenoyu vermiş, %0,4 ise yönetimin değiştirilmesini istemiştir.[kaynak belirtilmeli]

Cumhurbaşkanı başkomutanlık görevini de yürütür. 2004 sayımına göre ülkede 4.096 Gagavuz ve 168,678 Rus vardır.[13] Bu insanların çoğu Genç Gerilla ve İşçi Kuvvetlerinde asker olarak görev yaparlar.[kaynak belirtilmeli] Bu ülkede her üç kişiden biri askerdir.

Siyasi simgeleri Lenin ve Karl Marx'tır. Ülkenin hemen sınırında bulunan Amerikan karargâhına daha önce askerî harekât düzenlemişlerdir; ancak bu harekât hüsranla sonuçlanmıştır.[kaynak belirtilmeli] Ülkede 3 memur maaşı sistemi vardır; yüksek kademeli devlet memurları, orta dereceli devlet memurları, düşük dereceli devlet memurları. Halk askerleri düşük dereceli devlet memurudur. Yönetimlerde çalışan ve kuvvetlerde çalışan asker orta dereceli devlet memurudur. Devlet yönetimi ise yüksek dereceli devlet memurudur. Bu 3 maaş sistemi arasında ise çok az maaş farkı vardır; yani hemen hemen herkes aynı ücret için çalışır.[kaynak belirtilmeli]

Tüm araziler devlete aittir. Tüm binaları devlet yaptırır, devlet dışında kimse bina yaptıramaz. 17 ila 35 yaşındaki tüm insanlar Genç Gerilla Kuvvetlerinin askeri sayılır. Sendikalara bağlı herkes ise İşçi Kuvvetleri askeri sayılır. Ülkede sadece bir tane üniversite bulunur ve bu üniversitede askerler ve yüksek dereceli memurlar yetiştirilir. Belediye başkanlarını cumhurbaşkanı atar. Sosyalizm aleyhinde eylemde bulunanlar sınır dışı edilir ve vatandaşlıktan çıkarılır.

Her ne kadar sosyalizm ile yönetiliyor olsa bile başkent Tiraspol'de iki lokasyonda casino işletilmektedir. Yine başkentte bulunan beş yıldızlı otelin en alt katında Moldova'da bile olmayan büyüklükte bir gece kulübü vardır.

Sanılanın aksine halk kendine ait işletmelere sahip olabilir. Devletin bu işletmelerden aldığı vergiler oldukça ağırdır. Ancak yine de ticari işletme sahibi olmanın önünde yasal bir engel yoktur.

Ülkede 1 Mayıs'ta resmi tatil vardır.

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

PMR resmi istatistikleri, Transdinyester nüfusunun %91'inin Doğu Ortodoksluk Hristiyanlığına bağlı olduğunu ve %4'ünün Katolik Kilisesi'ne bağlı olduğunu gösteriyor.[14] Roma Katolikleri esas olarak kayda değer bir Polonyalı azınlığın yaşadığı kuzey Transdinyester'de yaşıyor.[15]

Transdinyester hükümeti yeni Ortodoks kiliselerinin restorasyonunu ve inşasını destekledi. Cumhuriyetin din özgürlüğüne sahip olduğunu teyit eder ve 114 dini inancın ve cemaatin resmi olarak kayıtlı olduğunu belirtir. Ancak 2005 gibi yakın bir tarihte, başta Yehova'nın Şahitleri olmak üzere bazı dini gruplar tarafından kayıt engelleriyle karşılaşıldı.[16] 2007'de ABD merkezli Christian Broadcasting Network , Transdinyester'deki Protestanlara yönelik zulmü kınadı.[17]

Siyasi yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Tiraspol'dan bir görünüm

Ülkede iki partili sistem vardır; ancak seçimsiz bir şekilde parlamentoda partilerin sayısı bellidir.[kaynak belirtilmeli] Sosyalist Parti'nin sandalye sayısı 40 iken, Sosyal Demokrat Parti'nin sandalye sayısı 5'tir. Ayrıca 1 kişi sendika temsilcisi, 2 kişi askeri temsilci ve 3 kişi de kamu şirketleri yöneticisidir.[kaynak belirtilmeli] Ancak temsilciler oy kullanamaz. Ülke kendisini özerk devlet olarak tanımlamamaktadır. Bu yüzden dış işlerinde de bağımsız hareket ederler.

Yönetim birimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Dinyester Nehri.

Rayonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Belediyeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Rusça". 23 Haziran 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009. 
  2. ^ Novıy Region 2: Население Приднестровья за полгода сократилось на 3,5 тыс. человек 25 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Rusça)
  3. ^ Erdoğan, Onur (27 Mart 2020). "Transdinyester". UZAKLARDA BİR YER. 9 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2022. 
  4. ^ "Varolmayan ülke Transnistria ve Zafer Günü kutlamaları için Moldova'ya yolculuğa çıkıyoruz. Avrupa'nın sosyalist sistemle yönetilen son bölgesi Transnistria ve resmi dili Türkçe olan otonom bölge Gagavuzya turu sizi bekliyor!". dunyadegismeden.comdunyadegismeden.com. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2022. 
  5. ^ "(in Russian) Несколько хронологических данных о начале и эволюции войны". Erişim tarihi: 26 Ağustos 2022. 
  6. ^ "Бергман Вождь в чужой стае". femida-pmr.narod.ru. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2022. 
  7. ^ "Moldova Matters: Why Progress is Still Possible on Ukraine's Southwestern Flank | Atlantic Council". web.archive.org. 20 Haziran 2010. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2022. 
  8. ^ "Wayback Machine" (PDF). web.archive.org. 11 Ekim 2006. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2022. 
  9. ^ "Transnistria presents conditions for renewing negotiations with Chisinau | Centre for Eastern Studies". web.archive.org. 24 Haziran 2012. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2022. 
  10. ^ ""The futiliy of the negotiations on Transnistria"". Erişim tarihi: 26 Ağustos 2022. 
  11. ^ "Moldova's Trans-Dniester region pleads to join Russia". BBC News (İngilizce). 18 Mart 2014. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2022. 
  12. ^ km.ru, Приднестровье показало мускулы 4 Ağustos 2012 tarihinde Archive.is sitesinde arşivlendi, 06.09.2007 (Rusça)
  13. ^ "Arşivlenmiş kopya". 5 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2016. 
  14. ^ "UNHCR | Refworld | World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - Transnistria (unrecognised state) : Overview". web.archive.org. 16 Ekim 2012. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2022. 
  15. ^ "Wayback Machine". web.archive.org. 26 Şubat 2010. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2022. 
  16. ^ Department Of State. The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs. "Moldova". 2001-2009.state.gov (İngilizce). Erişim tarihi: 26 Ağustos 2022. 
  17. ^ "Christians Face Abuse from Corrupt Regime". web.archive.org. 18 Nisan 2009. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2022.