Toynaklılar

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Toynaklılar
Yaşadığı dönem aralığı: 66-0 Ma
Paleosen-Günümüz[1] 
Zebra Botswana edit02.jpg
Bayağı zebra (Equss quagga), bir tek toynaklı
Cervus elaphus Luc Viatour 6.jpg
Kızıl geyik (Cervus elaphus), bir çift toynaklı
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Sınıf: Mammalia
Büyük takım: Ferungulata
Klad: Pan-Euungulata
Klad: Ungulata
Linnaeus, 1766
Alt gruplar

Toynaklılar (LatinceUngulata), memelilerin Ferungulata grubundan, pençelerini toynak biçiminde geliştirmiş bir memeli üst takımıdır.

Evrim[değiştir | kaynağı değiştir]

Tek toynaklılar ve Çift toynaklılar, büyük kara memelilerinin çoğunu içerir. Bu iki grup ilk olarak Paleosen sonlarında ortaya çıktı ve çok sayıda kıtada çok çeşitli türlere hızla yayıldı. Bazı bilim adamları, modern toynaklıların, Condylarthlar olarak bilinen memelilerden geldiğine inanıyorlardı;[6] grubun bilinen en eski üyesi minik Protungulatum'du.[7] Esrarengiz dinoseratanlar, ilk büyük otçul memeliler arasındaydı, ancak diğer memelilerle olan tam ilişkileri, canlı toynaklıların uzak akrabaları olabilecekleri teorilerinden biri ile hala tartışılıyor; en son çalışma, onları Carodnia'ya en yakın olan gerçek toynaklı grubu içinde sınıflandırıyor.[8]

Eosen'in başlangıcında (55 milyon yıl önce) toynaklılar, çeşitli kıtalarda yayılmak için çeşitlenmiş ve geniş coğrafyalara dağılmışlardı.

Gergedanların Asya'da tapir benzeri hayvanlardan evrimleştiği ve daha sonra Orta Eosen (yaklaşık 45 Mya) boyunca Amerika'da yayıldığı görülüyor. Ancak 15 tek toynaklı familyasından sadece üçü hayatta kalmıştır (McKenna ve Bell, 1997; Hooker, 2005). Bu aileler, şekil ve büyüklük bakımından çok çeşitliydi; muazzam brontoterleri ve tuhaf kalikotları içeriyorlardı. Paraceratherium adlı Asya gergedanı olan en büyük tek toynaklı, bir filin ağırlığının iki katından fazla olan 15 ton ağırlığa sahipti.[9] Tek toynaklılar, Oligosen boyunca büyük karasal memelilerin baskın grubuydu. Bununla birlikte, Miyosen'de (yaklaşık 20 Mya) otların yükselmesi büyük bir değişiklik getirdi: Daha karmaşık mideleri olan çift toynaklı türleri, düşük besleyici bir diyete daha iyi uyum sağladı. Birçok tek toynaklı türü, insan avcılığı ve habitat değişikliğinin baskısıyla karşı karşıya kaldıkları Pleistosen sonlarına kadar (yaklaşık 10.000 yıl önce) hayatta kaldı ve türleşti.

Çift toynaklıların Evrimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Çift toynaklıların, erken Paleosen'den (yaklaşık 65 ila 60 milyon yıl önce), yüzeysel olarak rakuna ve ayıya benzeyen, omnivor olan, Arctocyonidae adlı küçük bir condylarth familyasından evrimleştiği düşünülüyordu. Nispeten kısa uzuvları (örneğin, azaltılmış yan parmaklar, kaynaşmış kemikler ve toynaklar) ve uzun, ağır kuyrukları vardı. İlkel anatomileri, avlarını aşağıya çekebilmelerini imkansız hale getiriyor, ancak güçlü pençeleri ve uzun köpek dişleriyle sürpriz saldırılarda daha küçük hayvanları alt edebilmiş olabilirler.Belli ki bu memeliler kısa süre sonra iki ayrı soy halinde evrimleştiler: mesonychianlar ve çift toynaklılar.[10]

İlk çift toynaklılar günümüzün cüce geyikgiller'ine veya domuzlarına benziyordu: Yaprakları ve bitkilerin yumuşak kısımlarını yiyen küçük, kısa bacaklı hayvanlardı. Geç Eosen'de (46 milyon yıl önce), üç modern alt takım zaten gelişmişti: Suina (domuzumsular); Tylopoda (topuktabanlılar); ve Ruminantia (geviş getirenler). Bununla birlikte, çift toynaklılar o zamanlar baskın olmaktan çok uzaktı: tek toynaklılar çok daha başarılıydı ve çok daha fazla sayıdalardı. Çift toynaklılar, genellikle marjinal habitatlara yerleşmişlerdi ve muhtemelen o zamanlar karmaşık sindirim sistemlerini geliştirdiler, bu da onların düşük kaliteli yiyeceklerle hayatta kalmalarına izin verdi. Çoğu çift toynaklı, soyu tükenmiş tek toynaklılar tarafından geride bırakılan topraklarda dağılırken, bir çift toynaklı soyu (balinalar) denizlere çıkmaya başladı.

Filogeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel olarak kabul gören, toynaklı familyalarının filogenetik ilişkilerini gösteren kladogram:[11][12]

Ungulata
Perissodactyla

EquidaeEquus quagga (white background).jpg

TapiridaeTapir white background.jpg

RhinocerotidaeRhino white background.jpg

Artiodactyla
Tylopoda

CamelidaeCladogram of Cetacea within Artiodactyla (Camelus bactrianus).png

Artiofabula
Suina

TayassuidaePecari tajacu white background.jpg

SuidaeRecherches pour servir à l'histoire naturelle des mammifères (Pl. 80) (white background).jpg

Cetruminantia
Whippomorpha

HippopotamidaeHippopotamus-PSF-Oksmith.svg

Cetacea
Mysticeti

BalaenidaeBalaena mysticetus NOAA.jpg

CetotheriidaeCaperea marginata 3 flipped.jpg

EschrichtiidaeEschrichtius robustus NOAA.jpg

Balaenopteridae Megaptera novaeangliae NOAA.jpg

Odontoceti

Kogiidae

PhyseteridaePhyseter macrocephalus NOAA.jpg

Platanistidae

ZiphiidaeZiphius cavirostris NOAA.jpg

LipotidaeLipotes vexillifer.png

PontoporiidaePontoporia blainvillei.jpg

Iniidae

Delphinidae Orcinus orca NOAA 2.jpg

Monodontidae Delphinapterus leucas NOAA.jpg

Phocoenidae

Ruminantia

TragulidaeTragulus napu - 1818-1842 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - (white background).jpg

AntilocapridaeAntilocapra white background.jpg

GiraffidaeGiraffa camelopardalis Brockhaus white background.jpg

CervidaeThe deer of all lands (1898) Hangul white background.png

MoschidaeMoschus chrysogaster white background.jpg

BovidaeBirds and nature (1901) (14562088237) white background.jpg


Spaulding vd. (2009) tarafından oluşturulmuş, fosil taksonların da dahil olduğu kladogram.[13]

Hapalodectes

Mesonychinae Synoplotherium112DB.jpg

Mesonychia

Protungulatum

Hyopsodus

Toynaklılar
Tek toynaklılar

Equus Equus quagga (white background).jpg

Tapirus Tapir white background.jpg

Rhinocerotidae Rhino white background.jpg

Çift toynaklılar
Tylopoda

Camelidae Cladogram of Cetacea within Artiodactyla (Camelus bactrianus).png

Cainotheriidae

Artiofabula
Suina

Perchoerus

SuidaeRecherches pour servir à l'histoire naturelle des mammifères (Pl. 80) (white background).jpg

TayassuidaeCambridge Natural History Mammalia Fig 145.jpg

Cetruminantia

taç Ruminantianlar The deer of all lands (1898) Hangul white background.png

Protoceratidae Synthetoceras BW.jpg

Cetancodontamorpha

EntelodontidaeEntelodon magnus.png

Andrewsarchus Andrewsarchus09DB.jpg

Whippomorpha
Hippopotamoidea

Anthracotheriidae Anthracotherium magnum.jpg

Hippopotamidae Hippopotamus-PSF-Oksmith.svg

Cetaceamorpha

RaoellidaeIndohyus BW.jpg

Cetacea

BasilosaurusBasilosaurus.jpg

Odontoceti Orcinus orca NOAA 2.jpg

MysticetiBalaena mysticetus NOAA.jpg

Bazı moleküler genetik çalışmalar, toynaklılar grubunun monofiletikliğini desteklemez. Etçillerle tek toynaklıların yakın ilişkisini destekleyen moleküler genetik çalışmalar da vardır.[14]

Dunwell ve diğerleri (2017) tarafından oluşturulmuş kladogram.[15]

Laurasiatheria

Insectivora

Perissodactyla

Carnivora

Artiodactyla

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Archibald, J. David; Zhang, Yue; Harper, Tony; Cifelli, Richard L. (1 Eylül 2011). "Protungulatum, Confirmed Cretaceous Occurrence of an Otherwise Paleocene Eutherian (Placental?) Mammal". Journal of Mammalian Evolution (İngilizce). 18 (3): 153-161. doi:10.1007/s10914-011-9162-1. ISSN 1573-7055. 
  2. ^ Welker, Frido; Collins, Matthew J.; Thomas, Jessica A.; Wadsley, Marc; Brace, Selina; Cappellini, Enrico; Turvey, Samuel T.; Reguero, Marcelo; Gelfo, Javier N.; Kramarz, Alejandro; Burger, Joachim (18 Mart 2015). "Ancient proteins resolve the evolutionary history of Darwin's South American ungulates". Nature. 522 (7554): 81-84. doi:10.1038/nature14249. ISSN 0028-0836. 
  3. ^ Halliday, Thomas J. D.; Upchurch, Paul; Goswami, Anjali (2017). "Resolving the relationships of Paleocene placental mammals". Biological Reviews (İngilizce). 92 (1): 521-550. doi:10.1111/brv.12242. ISSN 1469-185X. PMC 6849585 $2. PMID 28075073. 
  4. ^ Welker, F; Collins, MJ; Thomas, JA; Wadsley, M; Brace, S; Cappellini, E; Turvey, ST; Reguero, M; Gelfo, JN; Kramarz, A; Burger, J; Thomas-Oates, J; Ashford, DA; Ashton, PD; Rowsell, K; Porter, DM; Kessler, B; Fischer, R; Baessmann, C; Kaspar, S; Olsen, JV; Kiley, P; Elliott, JA; Kelstrup, CD; Mullin, V; Hofreiter, M; Willerslev, E; Hublin, JJ; Orlando, L; Barnes, I; MacPhee, RD (18 Mart 2015). "Ancient proteins resolve the evolutionary history of Darwin's South American ungulates". Nature. 522 (7554): 81-84. Bibcode:2015Natur.522...81W. doi:10.1038/nature14249. PMID 25799987. 
  5. ^ Burger, Benjamin J. (15 Ekim 2015). The Systematic Position of the Saber-Toothed and Horned Giants of the Eocene: The Uintatheres (Order Dinocerata) (PDF). Society of Vertebrate Paleontology 75th Annual Meeting. Dallas. Erişim tarihi: 20 Şubat 2020.  Conference abstract (p. 99) 24 Aralık 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Explanation and conclusions: YouTube'da Episode 17: Systematic position of the Uintatheres (Order Dinocerata).
  6. ^ Rose, Kenneth D. (2006). "Archaic Ungulates". The beginning of the Age of Mammals. Baltimore: Johns Hopkins University Press (İngilizce). Erişim tarihi: 26 Nisan 2021. 
  7. ^ "Paleocene mammals of the world". www.paleocene-mammals.de. 3 Nisan 2002 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2021. 
  8. ^ "The Systematic Position of the Saber-Toothed and Horned Giants of the Eocene: The Uintatheres (Order Dinocerata)" (PDF). Burger, Benjamin J. 15 Ekim 2015. 20 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2021. 
  9. ^ Vertebrate Palaeontology (İngilizce). Benton, Michael J. Vertebrate Palaeontology. London: Chapman & Hall. 1997. s. 343. Erişim tarihi: 26 Nisan 2021. 
  10. ^ "Paleocene mammals of the world". www.paleocene-mammals.de. 3 Nisan 2002 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2021. 
  11. ^ "A phylogenetic blueprint for a modern whale". Molecular Phylogenetics and Evolution (İngilizce). 66 (2): 479-506. 1 Şubat 2013. doi:10.1016/j.ympev.2012.10.012. ISSN 1055-7903. 
  12. ^ Kim, S. L.; Thewissen, J. G.; Churchill, M. M.; Suydam, R. S.; Ketten, D. R.; Clementz, M. T. (2014). "Unique biochemical and mineral composition of whale ear bones" (PDF). Physiological and Biochemical Zoology. 87 (4): 576-584. doi:10.1086/676309. hdl:1912/6709. PMID 24940922.  Geçersiz |hdl-access=free (yardım)
  13. ^ Spaulding, Michelle; O'Leary, Maureen A.; Gatesy, John (23 Eylül 2009). "Relationships of Cetacea (Artiodactyla) Among Mammals: Increased Taxon Sampling Alters Interpretations of Key Fossils and Character Evolution". PLOS ONE (İngilizce). 4 (9): e7062. doi:10.1371/journal.pone.0007062. ISSN 1932-6203. PMC 2740860 $2. PMID 19774069. 
  14. ^ Westbury, Michael; Baleka, Sina; Barlow, Axel; Hartmann, Stefanie; Paijmans, Johanna L. A.; Kramarz, Alejandro; Forasiepi, Analía M.; Bond, Mariano; Gelfo, Javier N.; Reguero, Marcelo A.; López-Mendoza, Patricio (27 Haziran 2017). "A mitogenomic timetree for Darwin's enigmatic South American mammal Macrauchenia patachonica". Nature Communications (İngilizce). 8 (1): 15951. doi:10.1038/ncomms15951. ISSN 2041-1723. PMC 5490259 $2. PMID 28654082. 
  15. ^ Dunwell, Thomas L.; Paps, Jordi; Holland, Peter W. H. (11 Ekim 2017). "Novel and divergent genes in the evolution of placental mammals". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 284 (1864): 20171357. doi:10.1098/rspb.2017.1357. PMC 5647298 $2. PMID 28978728.