Osmanlı İmparatorluğu demografisi

Wikipedia tasarımı üzerinden görüntüle.

Bu madde Osmanlı İmparatorluğu'nun; nüfus yoğunluğunu, etnik gruplarını, eğitim seviyesini, dinsel bağlarını ve nüfusun diğer yönlerini içeren demografisidir.

Nüfus istatistiği[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Nüfus
1520 11,692,480[1]
1566 15,000,000[2]
1683 30,000,000[3]
1831 7,230,660[1]
1856 35,350,000[1]
1881 17,388,604[1]
1906 20,884,000[1]
1914 18,520,000
1919 14,629,000

Osmanlı'da nüfus sayımı 19. yüzyılda başladı. Önceki dönemler için büyüklük ve nüfus dağılımı, gözlenen demografik örneklere dayanılarak tahmin edilir.

Nüfusun 18. yüzyılda, 16. yüzyıldakinden daha düşük olmasının nedeni belirsizdir. Fakat, 1800'lerle birlikte nüfus yükselmeye başlamış; Avrupa illerinde (öncelikle Balkanlarda) 10 milyon civarı, Asya illerinde 11 milyon ve Afrika illerinde 3 milyon civarı nüfusla 25-32 milyona ulaşmıştır. 1900'lerde de 18.5 milyon ile 1800'lerdekine yakındır. Bu süre zarfında imparatorluğun sınırları 3 milyon kilometrekareden, 1 milyon kilometrekareye gerilemiştir. Bu da nüfusun iki katına çıktığı ve dolayısıyla nüfus yoğunluğunun arttığı anlamına gelmektedir.

Salgın hastalıklar ve kıtlıklar önemli bozulmalara ve demografik değişimlere neden olmuştu. 1785'te Mısır nüfusunun yaklaşık on altıda biri vebadan öldü ve 18. yüzyılda Halep nüfusu %20 oranında bir düşüş yaşadı. 1687-1731 yılları arasında sadece Mısır'ı 6 kıtlık vurdu. Ve son kıtlık kırk yıl sonra Anadolu'yu vurdu. 19. yüzyılda gıda maddelerinin hijyen, sağlık ve ulaşımlarında yapılan iyileştirmeler ile durum kontrol altına alındı.

Buharlı gemiler ve demiryollarının gelişimi ile yükselen liman kentlerinde bu yükseliş nüfusun kümeleşmesine yol açtı. Kentleşme, kasaba ve şehirlerdeki büyüme ile birlikte 1700-1922 arasında hızla arttı. Sağlık ve koruma tedbirlerindeki gelişmeler bu şehirleri yaşama ve çalışma yönünden daha cazip kıldı. Örneğin bir liman kenti olan Selanik nüfusu 1800'lerde 55.000 iken, 1912'de 160.000 oldu. Yine 1800'lerde 150.000 nüfusa sahip olan İzmir'in nüfusu, 1914'te 300.000'e ulaştı. Bazı bölgelerin nüfuslarında ise, bunların tam aksine, bir düşüş vardı. Belgrad nüfusu özellikle siyasî çekişmeler nedeniyle 25.000'den 8.000'e düştü. Bu nedenle nüfus istatistikleri farklı bölgelerde yaşanan değişimleri maskeleyebilir.

Ekonomik ve siyasî göçler imparatorlukta çapraz bir etki yaratmıştı. Örneğin Rusya ve Avusturya'nın Kırım ve Balkanları ilhak etmesi geniş Müslüman akınına yol açtı. 200.000 Kırım Tatarı mülteci Dobruca'ya kaçtı. Bazı göçler imparatorluğun parçaları arasındaki siyasî gerginlikler gibi (örn. Türkiye-Bulgaristan) kalıcı izler bıraktı. 1783-1913 yılları arasında takrîben 5-7 milyon mülteci Osmanlı'ya akın etti ve bunlardan en az 3,8 milyonu Rusya'dandı.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

1881–1893 arasında yapılan resmi nüfus sayımına dek nüfus bilgileri kesin olmamıştır. Osmanlı Devleti'nin Beş yüz yıllık varlığının çoğunda toplam vatandaş sayısı geçerli bir veriye dayanmamıştır. 1881'deki sayıma kadar nüfus bilgileri vergi mükelleflerinin genel nüfusa oranlanmasıyla belirlenmekteydi. Vergi verenlere dayalı nüfus bilgileri kent merkezlerine yaklaştıkça daha güvenilirdir. 5000'den fazla nüfusu olan şehir merkezleri vergi verenler açısından zengindir, bu nedenle sayımları daha güvenilirdir. Vergiden hariç bir yöntem de hanelerin sayılmasıdır. Her evde 5 hane halkının bulunmasına dayalı bir varsayım yapılabilmekteydi.[4]

İlk resmi sayım 1881–1893 arasında 10 yıl süren bir çalışmayla yapılmıştır. 1893'te sonuçlar belirlenmiştir. Bu sayım ilk modern, genel ve standartlara bağlı nüfus bilgisidir. Vergi, askerlik ya da herhangi bir amaçla değil; demografik bilgi elde etmek için yapılmıştır. Nüfus etnik, dini ve cinsel ayrımlarla belirlenmiştir. Bu ayrımlarla: Müslüman, Yunan(Makedonlar, Anadolu Rumları, Pontus Rumları, Kafkas Rumları dahil), Ermeniler, Bulgarlar, Katolikler, Yahudiler, Protestanlar, Latinler, Asurlular, Çingeneler gibi kategorilerde nüfus belirlenmiştir.[5][6]

1893'ten sonra Osmanlı İmparatorluğu İstatistik-i Umumi İdaresi'ni kurarak demografik bilgileri araştırmıştır. 1899'daki başka bir nüfus sayımı da buna dahil.

Nüfus Tablosu[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihî nüfus
Yıl Nüfus     
1520 11.692.480 —    
1566 15.000.000 %+28.3
1683 30.000.000 %+100.0
1831 7.230.660 %−75.9
1856 35.350.000 %+388.9
1881–93 17.388.604 %−50.8
1905 20.884.000 %+20.1
1906 20.975.345 %+0.4
1919 14.629.000 %−30.3
Resmi nüfus sayımına göre 1906 yılında Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Milletlerin nüfus dağılımı[7]-[8]
Millet Sayı Toplam nüfusa oranı
Müslümanlara 15,498,747 - 15,518,478 76.09% - 74.23%
Yunanlılarb 2,823,065 - 2,833,370 13.86% - 13.56%
Ermenilerc 1,031,708 - 1,140,563 5.07% - 5.46%
Bulgarlar 761,530 - 762,754 3.74% - 3.65%
Yahudiler 253,435 - 256,003 1.24% - 1.23%
Protestanlard 53,880 0.26%
Diğerlerid 332,569 1.59%
Toplam 20,368,485 - 20,897,617 100.00%
Notes: a Tüm müslümanları içerir. Çoğunluğu Türkler, Araplar ve Kürtlerden oluşur.
b Yunan halkı Yunan Ortodoks kilisesine bağlı tüm Hıristiyanları içerir. Slavlar ve Arnavutları içerir.
c Çeşitli Asur kiliselerini içerir.
d İlk kaynak Protestanları ve diğerlerini içermez.

Nüfus haritası[değiştir | kaynağı değiştir]

Özel raporlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e M. Kabadayı, Inventory for the Ottoman Empire / Turkish Republic 1500-2000
  2. ^ L. Kinross, The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire, 206
  3. ^ L. Kinross, The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire, 281
  4. ^ Behar, Cem, ed. 1996. Osmanlı Đmparatorluğu'nun ve Türkiye'nin nüfusu, 1500-1927. Ankara: T.C. Basbakanlık Devlet Đstatistik Enstitüsü = State Institute of Statistics Prime Ministry Republic of Turkey.
  5. ^ Karpat, 1978 & pp.237-274
  6. ^ Shaw, 1978 & p.323-338
  7. ^ Studies on Ottoman social and political history, Kemal H. Karpat, p.766, 2002
  8. ^ History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, Stanford Jay Shaw, p.241, 1977

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Shaw, Stanford Jay (1977). History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. Cambridge University Press.  Bilinmeyen parametre |coauthors= görmezden gelindi (yardım)
  • Shaw, Stanford. 1978. The Ottoman Census System and Population, 1831-1914. International Journal of Middle Eastern Studies (9):323-338.
  • Karpat, Kemal. 1978. Ottoman Population Records and the Census of 1881/82-1893. International Journal of Middle Eastern Studies (9):237-274.
  • L. Kinross, The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire, 1979
  • M. Kabadayı, Inventory for the Ottoman Empire / Turkish Republic 1500–2000 [1]


This page is based on a Wikipedia article written by contributors (read/edit).
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.

Destek