Muammer Kaddafi

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Muammer Kaddafi
معمر القذافـي
Muammer Kaddafi 2009 senesinde Afrika Birliği zirvesinde
Libya Kardeşçe Lideri ve Devrim Rehberi
Görev süresi
1 Eylül 1969 - 23 Ağustos 2011
Başkan
Başbakan
Yerine geldiği Yeni makam
Yerine gelen Mustafa Abdül Celil (Ulusal Geçiş Konseyi Başkanı)
Libya Devrim Komuta Konseyi Başkanı
Görev süresi
1 Eylül 1969 - 2 Mart 1977
Başbakan Mahmud Süleyman el-Mağribi
Abdüsselam Callud
Abdül Ati el-Ubeydi
Yerine geldiği İdris (Kral)
Yerine gelen Kendisi (Genel Halk Kongresi Genel Sekreteri)
Genel Halk Kongresi Genel Sekreteri
Görev süresi
2 Mart 1977 - 2 Mart 1979
Başbakan Abdül Ati el-Ubeydi
Yerine geldiği Kendisi (Devrim Komuta Konseyi Başkanı)
Yerine gelen Abdül Ati el-Ubeydi
12. Libya Başbakanı
Görev süresi
16 Ocak 1970 - 16 Temmuz 1972
Yerine geldiği Mahmud Süleyman el-Mağribi
Yerine gelen Abdüsselam Callud
Afrika Birliği Başkanı
Görev süresi
2 Şubat 2009 - 31 Ocak 2010
Yerine geldiği Jakaya Kikwete
Yerine gelen Bingu wa Mutharika
Kişisel bilgiler
Doğum Muammer Muhammed Abu Minyar el-Kaddafi
7 Haziran 1942(1942-06-07)
Sirte, Libya
Ölüm 20 Ekim 2011 (69 yaşında)
Sirte, Libya
Partisi Libya Arap Sosyalist Birliği (1971–77)
Bağımsız (1977–2011)
Evlilik(ler) Fatiha el-Nuri
Safiye Ferkaş (1970-2011)
Çocukları Muhammet Kaddafi (d.1970)
Seyfülislam Kaddafi (d.1972)
El Saadi Kaddafi (d.1973)
Mutassım Kaddafi (d.1974)
Hannibal Muammer Kaddafi (d.1975)
Ayşe Kaddafi (d.1976)
Seyfülarab Kaddafi (d.1982)
Hamis Kaddafi (d.1983)
Dini Sünni İslam
İmzası
Kral İdris'i devirmesinden kısa süre sonra 1969'daki Arap Birliği toplantısında. Ortadaki şapkalı ve üniformalı Kaddafi, solunda Birleşik Arap Cumhuriyeti (Mısır) Cumhurbaşkanı Cemal Abdünnasır, sağında Suriye Devlet Başkanı Nureddin el Atasi.

Muammer Muhammed Ebu Münyar el-Kaddafi (7 Haziran 1942, Sirte - 20 Ekim 2011, Sirte), eski Libya lideri. 1969 yılında yapmış olduğu darbe sonucu iktidara gelip, 1970'ten 1972'ye kadar Libya başbakanlığı, 1972'den 1979'a kadar ise Libya devlet başkanlığı görevini yürüttü. 1979-2011 yılları arasında Libya Arap Halk Sosyalist Cemahiriyesi nin Kardeşçe Lideri ve Bir Eylül Büyük Devriminin Rehberi unvanını kullanarak, resmî bir görevi olmadan toplam 42 yıl boyunca Libya'yı yönetti. Her ne kadar dünya kamuoyu tarafından bir diktatör olarak görülmüş olsa da Kaddafi bunu reddetmekte ve kendisinin Libya halkı için sadece bir rehber ve yol gösterici olduğunu söyledi. Başlangıçta kendisini ideolojik olarak Arap milliyetçiliği ve Arap sosyalizmine adamıştı, ancak daha sonra kendisi tarafından önerilen bir hükûmet tarzı olan Üçüncü Uluslararası Teorisine göre hüküm sürdü.

İtalyan Libyası'nda, Sirte yakınlarında fakir bir Bedevi ailesinin yanında doğan Kaddafi, Sabha'daki okulunda Arap milliyetçisi oldu ve daha sonra Bingazi Kraliyet Askeri Akademisi'ne kaydoldu. Ordu içinde, Batı destekli Senussi I. İdris monarşisini 1969 darbesinde deviren devrimci bir grup kurdu. İktidara gelen Kaddafi, Libya'yı Devrim Komutanlığı Konseyi tarafından yönetilen bir cumhuriyete dönüştürdü. Kararnameye göre Libya'nın İtalyan ve Yahudi nüfusunu sınır dışı etti ve Batılı askeri üsleri ülkeden çıkardı. İslamcı modernist, hukuk sisteminin temeli olarak şeriatı ve "İslami sosyalizmi" tanıttı. Petrol endüstrisini kamulaştırdı ve orduyu güçlendirmek, yabancı devrimcilere fon sağlamak ve ev inşası, sağlık ve eğitim projelerini vurgulayan sosyal programlar uygulamak için devletin giderek artan gelirlerini kullandı. 1973'te, doğrudan demokrasi sistemi olarak sunulan Temel Halk Kongrelerinin kurulmasıyla bir "Popüler Devrim" başlattı, ancak büyük kararlar üzerinde kişisel kontrolünü korudu. O yıl Üçüncü Uluslararası Teorisini ana hatlarıyla açıkladı ve bu fikirlerini Yeşil Kitap'ta yayınladı.

Kaddafi, Libya'yı 1977'de Jamahiriya ("kitlelerin devleti") adı verilen yeni bir sosyalist devlete dönüştürdü. Resmi olarak yönetiimde sembolik bir rol üstlendi ancak muhalefetin polislik ve baskılanmasından sorumlu askeri ve Devrim Komitelerinin başı olarak kaldı. 1970'lerde ve 1980'lerde Libya'nın Mısır ve Çad ile başarısız sınır çatışmaları, yabancı militanlara destek vermesi ve İskoçya'daki Lockerbie Faciası'nın sorumluluğunu aldığı için dünya sahnesinden gittikçe izole olduğunu iddia etti. Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık ve İsrail ile özellikle düşmanca bir ilişki içine girdi ve 1986'da Libya'nın ABD'nin ve Birleşmiş Milletler tarafından bombalanmasıyla ekonomik yaptırımlar uygulandı.

1999'dan itibaren Kaddafi Arap sosyalizminden kaçındı ve ekonomik özelleştirmeyi, Batı uluslarıyla yakınlaşmayı ve Pan-Afrikanizmi teşvik etti; 2009-2010 yılları arasında Afrika Birliği Başkanlığı yaptı. 2011'deki Arap Baharı'nın ortasında, Libya'nın doğusunda yaygın yolsuzluk ve işsizlikle ilgili protestolar başladı. Durum, NATO'nun Kaddafi karşıtı Geçici Ulusal Konseyi (GUK) lehine askeri müdahalede bulunduğu iç savaşa dönüştü. Hükümet devrildi ve Kaddafi, Geçici Ulusal Konseyi militanları tarafından yakalandığı ve öldürüldüğü yer olan Sirte'ye geri çekildi. 2011 Libya İç Savaşı sonucunda kurduğu rejim devrildi ve isyancılar tarafından linç edilerek öldürüldü.

Oldukça bölücü bir figür olan Kaddafi, Libya'nın siyasetine kırk yıl boyunca egemen oldu ve yaygın bir kişilik kültünün konusu oldu. Anti-emperyalist duruşu, Arap Birliği ve sonra Afrika Birliğinin desteği ve hükûmetinin Libya halkının yaşam kalitesine getirdiği önemli gelişmeler için övgüde bulundu. Tersine, birçok Libyalı, sosyal ve ekonomik reformlarına şiddetle karşı çıktı ve ölümünden sonra cinsel istismarla suçlandı. Pek çok kişi tarafından, otoriter yönetimi insan haklarını ihlal eden ve küresel terörizmi finanse eden bir diktatör olarak kınandı.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Askeri kariyeri ve darbe[değiştir | kaynağı değiştir]

1963 yılında Libya Üniversitesi Tarih Bölümü'nü bitirdi. Daha sonra Bingazi'deki Askeri Akademi'ye girdi. 1966 yılında mezun olduktan sonra İngiltere'ye giderek askeri alanda uzmanlık eğitimi gördü. 1956 yılında Arap milliyetçiliğinden etkilenerek anti-siyonist hareketlere katıldı. 1959 yılında okul arkadaşlarıyla birlikte ileride Özgür Subaylar Hareketi adını alacak gizli bir örgüt kurdu. 1969 yılında yüzbaşı rütbesine terfi etti. Bu gizli örgüte dayanarak, o sırada kaplıca tedavisi görmek üzere Türkiye'de bulunan Kral I. İdris'e karşı 1 Eylül 1969 tarihinde darbe yaptı. Albay rütbesi alarak Libya Silahlı Kuvvetleri komutanı oldu. Devrim Komuta Konseyi adına denetimi ele geçirip anayasal kuruluşları feshetti. İslam ilkelerine dayanan İslamî Sosyalizm kuracağını açıkladı. Arap Birliği için çalışacağını, bağımsız ülkelerle birlikte ırkçılığa, sömürgeciliğe ve toplumsal baskıya karşı çıkacağını söyledi. ABD'nin 7 Eylül 1969 tarihinde Kaddafi'yi tanıması üzerine kral görevini terk etti.

İzlediği siyaset[değiştir | kaynağı değiştir]

Cemal Abdünnasır'ı örnek aldı. Mısır'da gerçekleştirilen reformları kendi ülkesinde de uygulamaya başladı. 16 Ocak 1970 tarihinde yeni anayasa hazırlanınca başbakanlık ve savunma bakanlığı görevlerini üstlendi. İngiliz askeri üstlerini ve birliklerini ülkeden çıkardı. Petrol şirketleri ulusallaştırıldı. İtalyan ve Yahudi azınlığın mal varlığına el koyarak onları göçe zorladı. Cemal Abdünnasır'ın ölümünden sonra Arap dünyasında onun rolünü üstlenmeye çalıştı. Kimi Afrika ülkelerindeki Müslümanlara ve Arap ülkelerindeki sol eğilimli hareketlere destek oldu. SSCB'yle yakın ilişkiler geliştirdi. 1982-1983 yılları arasında Afrika Birliği Dönem Başkanlığı yaptı.

Türkiye ile ilişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kıbrıs Harekâtı sırasında Türkiye'ye askeri yardımda bulundu.[1] Türkiye'yi ABD ve İsrail ile yakınlaşıp beraber hareket etmekle suçladı ve 1996 yılında Libya'yı ziyaret eden dönemin Türkiye Başbakanı Necmettin Erbakan'ı sert bir dille eleştirdi.[2] Kaddafi, 1998 yılında Türkiye ile Suriye'nin arasının gerilmesinden sonra Türkiye'nin Kürt ayrımcılığı yaptığını ve İsrail'in Suriye'yi işgalini kolaylaştırmada öncü rol oynadığını ifade etti. Ayrıca Türkiye'nin Suriye'ye saldırması halinde, Libya'daki Türk şirketlerini kapatacaklarını ve yerine Yunan şirketlerinin çalışmasına izin vereceklerini açıkladı.[3]

Son zamanları ve ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

2011 yılında Arap Baharı'nın etkisiyle ülkede bir iç savaş yaşandı. 23 Ağustos 2011 tarihinde Trablus'un düşmesiyle Kaddafi rejimi yıkıldı. 20 Ekim 2011 tarihinde, memleketi Sirte'de, Ulusal Geçiş Konseyi askerleri tarafından yakalandı. Halk tarafından linç edilerek öldürüldü. Sol kulak ile göz aralığının ortasında ve sağ alt karın boşluğunda kurşun izleri bulundu.[4] Linç edilerek öldürülmesi bazı çevrelerde tepkiye sebep olmuştur.[5] Kaddafi'nin cesedi "Afrika Pazarı" adı verilen bir pazardaki soğuk hava deposunda tutuldu ve isteyen insanlar Kaddafi'nin cesedi ile fotoğraf ve video çektirdiler.[6] Kaddafi 25 Ekim 2011 tarihinde Sahra Çölü'nde kimsenin bilmediği bir yere gömüldü.[7]

Ölümü hakkında söylenenler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Birleşik Krallık Savunma Bakanı Philip Hammond, acımasız bir muameleye tabi tutulan Kaddafi’nin öldürülmesinin devrimi “lekelediğini” söyledi.
  • ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton'da Kaddafi’nin ölümü hakkında BM soruşturması açılmasını destekleyeceklerini söyledi.[8] ve Öte yandan bir televizyon programında Kaddafi hakkında sarfettiği, "We came, we saw, he died!" sözleri büyük tepki buldu.
  • Muammer Kaddafi'nin oğlu Mutassım Kaddafi'nin eski sevgilisi Vanessa Hessler Kaddafi'nin ölümüyle ilgili "Mutassım ile gerçek aşkı yaşamıştık. Ona ve babasına yapılanlara inanamıyorum. Libya’da fakirlik falan yok. Libyalı muhalifler ne yaptıklarını bilmiyorlar. Onlar çok iyi bir aileydi" dedi.[9]
  • Son olarak Muammer Kaddafi'nin muhalifler tarafından yakalandığı Sirte'de dönemin Fransa cumhurbaşkanı Sarkozy'nin görevlendirdiği ajan tarafından öldürüldüğü iddiaları ortaya atılmıştır.[10]
  • Dönemin İtalya Başbakanı Silvio Berlusconi: Ajanslar, Kaddafi’nin yakalandığını söylüyor. Bunun anlamı; savaş bitti. İşte dünyanın ihtişamı böyle geçiyor.
  • Polonya Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Marcin Bosacki: Kaddafi’nin öldürülmesi diğer diktatörlere bir uyarı teşkil etmelidir. Libya’daki mahkemede veya Lahey’de yargılanamamasından üzüntü duyuyoruz. Umarız işbirlikçileri yargılanır. Libya halkını kutluyorum.
  • İngiltere Başbakanı David Cameron: Libya halkı artık kendisine demokratik ve güçlü bir gelecek kurabilir.
  • Dönemin Rusya Devlet Başkanı Dimitri Medvedev: Umarız Libya’da artık barış olacak ve Libya modern ve demokratik bir devlet haline gelecek.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Meğer Kaddafi!." 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ocak 2012. 
  2. ^ Komplo teorilerinde en son başyapıt
  3. ^ Libya'ya saldırılmış sayarım
  4. ^ http://www.milliyet.com.tr/42-yillik-zulmun-sonu-linc-oldu/dunya/dunyadetay/21.10.2011/1453172/default.htm
  5. ^ Milliyet (20 Ekim 2011). "Kaddafi öldürüldü". Milliyet. Erişim tarihi: 20 Ekim 2011. 
  6. ^ Milliyet (21 Ekim 2011). "Kaddafi'yi böyle linç ettiler". Milliyet. Erişim tarihi: 21 Ekim 2011. 
  7. ^ https://www.takvim.com.tr/dunya/2011/10/25/kaddafinin-cenazesi-topraga-verildi
  8. ^ Haber Mekanı (24 Ekim 2011). "Libya'da lekeli başlangıç". Haber Mekanı. Erişim tarihi: 24 Ekim 2011. 
  9. ^ Milliyet. "Kaddafi aşkı işinden edecek". Milliyet. Erişim tarihi: 1 Kasım 2011. 
  10. ^ "Sarkozy'nin ajanı Kaddafi'yi öldürdü". hurriyet.com.tr. 30 Eylül 2012. 23 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ekim 2012. 
Siyasi görevi
Önce gelen
İdris
Libya Kralı olarak
Libya Devrim Komuta Konseyi Başkanı
1969-1977
Sonra gelen
Kendisi
Libya Genel Halk Kongresi Genel Sekreteri olarak olarak
Önce gelen
Mahmud Süleyman el-Mağribi
Libya Başbakanı
1970-1972
Sonra gelen
Abdüsselam Callud
Önce gelen
Kendisi
Libya Devrim Komuta Konseyi Başkanı olarak
Libya Genel Halk Kongresi Genel Sekreteri
1977-1979
Sonra gelen
Abdül Ati el-Ubeydi
Yeni makam Libya Kardeşçe Lideri ve Devrim Rehberi
1979-2011
Sonra gelen
Mustafa Abdül Celil
Ulusal Geçiş Konseyi Başkanı olarak
Diplomatik görevi
Önce gelen
Jakaya Kikwete
Afrika Birliği Başkanı
2009-2010
Sonra gelen
Bingu wa Mutharika