2019-20 koronavirüs pandemisi

Wikipedia tasarımı üzerinden görüntüle.

2019-20 koronavirüs pandemisi
COVID-19 Outbreak World Map per Capita.svg
4 Nisan 2020 itibariyle salgın haritası:
  100.000+ onaylı vaka
  10.000+ onaylı vaka
  1000+ onaylı vaka
  100-999 onaylı vaka
  10-99 onaylı vaka
  1-9 onaylı vaka
  bilgi yok
Hastalık Koronavirüs hastalığı 2019
Virüs cinsi Şiddetli akut solunum yolu sendromu koronavirüsü 2
Yer Dünya geneli (tam liste)
İlk vaka 1 Aralık 2019 (4 ay ve 3 gün)[1][2]
Doğrulanmış vakalar 1.080.786
İyileşmiş 227,668
Ölümler
58.120
Bölgeler
197
Son Güncelleme ( () itibarıyla)
1 Nisan 2020'ye kadar dünya genelindeki vakalar

2019-20 koronavirüs pandemisi, 1 Aralık 2019 tarihinde[1][2] Çin'in Hubei bölgesinin başkenti olan Vuhan'da ortaya çıkan virüs salgını. Çeşitli hastalarda belirli bir neden olmaksızın gelişen ve tedavi ile aşılara cevap vermeyen bir zatürre görülmesi üzerine[3] SARS-CoV-2 olarak adlandırılan[4] yeni bir koronavirüs teşhis edildi. Kişiden kişiye bulaşabilen virüsün bulaşma oranı[5] 2020 Ocak ortasında büyüme gösterdi.[6] İlerleyen zamanlarda Avrupa, Kuzey Amerika ve Asya-Pasifik'te yer alan çeşitli ülkelerde yaşanan virüs vakaları rapor edilmeye başlandı.[7] 11 Mart 2020'de Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel salgın ilan edildi.[8][9] 13 Mart 2020'de Avrupa'nın artık koronavirüs krizinin merkez üssü haline geldiğini bildirdi.[10] 3 Nisan 2020 itibarıyla dünyada 1.080.786 toplam vaka ve 227.668 iyileşme rapor edilirken toplamda 58.120 ölüm meydana gelmiştir.[11]

Virüs ile temastan semptomların oluşmasına kadar geçen sürenin 2 ile 27 gün sürdüğü hastalıkta, virüsün belirtiler ortaya çıkmadan önce de bulaşıcı olduğuna dair bazı kesin olmayan kanıtlar bulunmaktadır.[12][13][14] Hastalık semptomları arasında yüksek ateş, öksürme ve nefes almada güçlük bulunmakta olup virüs ölüme sebep olabilmektedir.[13]

Hastalığın yol açtığı ilk ölüm 9 Ocak 2020'de meydana gelmiştir.[15] Bilimsel çalışmalar, virüsün daha çok kişiye bulaştığını ancak bu kişilerde virüsün henüz tespit edilmediğini tahmin etmektedir.[16] Çin dışında gerçekleşmiş ilk bulaşma Vietnam'da bir babanın oğluna geçirmesi şekilde meydana gelmiş,[17] ailenin rol oynamadığı ilk bulaşma vakası ise Çinli bir iş adamından Alman bir adama bulaşması ile 22 Ocak'ta Almanya'nın Bavyera eyaletinde yaşanmıştır.[18] Çin dışında gerçekleşen ilk ölüm 1 Şubat 2020 tarihinde, COVID-19, Influenza B ve Pnömokok'un bulaşmış olduğu bir adamın hayatını kaybetmesi ile Filipinler'de meydana gelmiştir.[19]

Yanıt olarak Hubei eyaletindeki 57 milyon kişinin yaşadığı 16 şehir tam veya kısmi karantinaya alındı. Kentlerdeki tren, uçak ve uzun süreli otobüs seferleri durduruldu. Salgın korkusu sebebiyle yeni yıl etkinlikleri iptal edildi, turistik yerler kapatıldı. Hong Kong da alarm seviyesini en üste çıkarıp okulları şubat ortasına kadar kapattı.

Epidemiyoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

COVID-19'un temel çoğalma sayısına yönelik çeşitli tahminler hesaplanmıştır. Bu tahminler 2,13 ile 3,11 arasında yer almakta olup, tamamı bir salgının kendiliğinden ortadan kalkmasını getirecek 1 sayısının üzerindedir.[20][21] 22 Ocak 2020 tarihine dek kesin laboratuvar teşhisi konulabilen ilk 425 hastanın Vuhan'daki araştırmacılar tarafından yapılan analizi, virüsün ilk defa insandan insana bulaşmasının Aralık ayının ortalarında gerçekleştiğini tahmin etti. İlk günlerinde enfeksiyona yakalanan hasta sayısının her 7,4 günde bir ikiye katlandığı da tahminler arasında yer aldı. Hastaların medyan yaşı 59 ve ortalama kuluçka süresi 5,2 gün idi.[22]

Dağılımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Grafik ve diyagramlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bulaşma[değiştir | kaynağı değiştir]

KOVID-19'un yol açtığı semptomlar

Virüs insandan insana, havada veya yüzeylerde bulunan virüs içeren damlacıkların nefes yoluyla vücuda girmesiyle bulaşmaktadır.[23] Hastalığın herhangi bir belirti göstermeden de insandan insana bulaşabileceğine dair bulgular mevcuttur, örneğin Almanya'daki ilk bulaşma olayı bu şekilde gerçekleşmiştir.[24][25] Bunun gibi belirti göstermeden bulaşma vakalarının salgının yayılmasında ne kadar rol oynadığı bilinmemektedir, eğer oynadığı rol büyükse bu salgının kontrol edilmesini zorlaştıracaktır.[26][27]

Belirtiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Hastalık, 2-27 gün süren bir kuluçka süresinden sonra birden başlayan yüksek ateş, öksürük ve nefes darlığı ile karakterlidir. Bazı hastalarda boğaz ağrısı ve burun akıntısı da görülmüştür. Hastalık genellikle orta-ağır bir klinik seyir göstermektedir.[28] Hastalığın komplikasyonları ağır pnömoni, septik şok, akut respiratuvar distres sendromu (ARDS), çoklu organ yetmezliği ve ölüm olarak duyurulmuştur.[29]

Önleme[değiştir | kaynağı değiştir]

Kişisel önlemler[değiştir | kaynağı değiştir]

COVID-19'un şu anda etkili bir ilaç tedavisi veya aşısı yoktur, ancak geliştirme çabaları devam etmektedir.[30][31] "Grip benzeri" ateş, nefes alma güçlükleri, öksürük ve diğer semptomları vardır.[32][33] Enfeksiyonu önlemek için WHO, "düzenli el yıkama, öksürme ve hapşırma sırasında ağız ve burnu örtme ve solunum yolu hastalığı belirtileri (öksürme ve hapşırma gibi) gösteren herhangi biriyle yakın temastan kaçınmayı öneriyor. Genel insan koronavirüsleri için spesifik bir tedavi olmamasına rağmen ABD, CDC'si, virüs bulaşmış bir kişinin düzenli grip ilaçları alarak, sıvı tüketerek ve dinlenerek semptomlarını hafifletebileceği konusunda genel öneriler sunmaktadır.[34] Bazı ülkeler, özellikle anakara Çin'i ziyaret ettiyse, insanların grip benzeri semptomları doktorlarına bildirmelerini istemektedir.[35]

Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı tarafından açıklanan riskli bölgelere gidecek kişilerin kişisel olarak alabileceği önlemler:[36]

  • Hasta insanlarla temastan kaçınılmalıdır (mümkün ise en az 2 metre uzakta bulunulmalı).
  • Hastaların yoğun olarak bulunması nedeniyle mümkün ise sağlık merkezlerine gidilmemeli, sağlık kuruluşuna gidilmesi gereken durumlarda diğer hastalarla temas en aza indirilmelidir.
  • Yaşlı ve altta yatan hastalığı olanlar riskli bölgeye yolculuklarını doktorlarına ve seyahat sağlığı personeline danışarak planlamalıdır.
  • Gıda güvenliği önerilerine dikkat edilmelidir (çiğ süt ve hayvansal ürünler tüketmemek, çiğ tüketilecek sebze ve meyveleri iyice yıkayarak tüketmek gibi).
  • Yabani ve evcil hayvanlar (canlı veya ölü) ile temastan kaçınılmalıdır.
  • El hijyenine dikkat edilmelidir. Eller en az 30 saniye boyunca sabun ve suyla yıkanmalı, sabun ve suyun olmadığı durumlarda alkol bazlı el dezenfektanı kullanılmalıdır.

Çin'de alınan önlemler[değiştir | kaynağı değiştir]

22 Ocak 2020'de AFC, koronavirüs salgını dolayısıyla, daha önce Vuhan'da oynanması planlanan Bayanlar Olimpiyat Eleme Turnuvasının A Grubu maçlarını (Avustralya, Çin Halk Cumhuriyeti, Tayvan ve Tayland'dan ilgili kadroları içeren) Nanjing'e taşıyacağını açıkladı.[37][38] Vuhan'ın içine ve dışına seyahatlerde etkili bir karantina, 23 Ocak 2020 saat 10'dan itibaren uygulanmaya başlandı. Vuhan'a ve Vuhan dışına uçuşlar ve trenler, halk otobüsleri, metro sistemi ve uzun mesafe otobüsleri bir sonraki duyuruya kadar askıya alındı. Çin'in Xinhua Haber Ajansı'na göre, bu girişim, virüsün Vuhan'dan yayılmasını durdurmak ve insanların sağlık ve güvenliğini sağlamak için bir çabadır. Büyük ölçekli toplantıların ve grup turlarının da askıya alınması direktifi verildi.[39] Karantinadan sonra, artan gıda fiyatları ve hastaneye gidecek sağlık personeli için zorluk da dahil olmak üzere çeşitli lojistik konular meydana geldi.[40][41]

Bunun ardından, Hubei bölgesinde bulunan en az 15 şehirde daha ulaşım benzer şekilde kısıtlandırıldı.[42] Pekin'deki Yasak Şehir, geleneksel tapınak fuarları ve diğer kutlama amaçları toplantılar dahil olmak üzere birçok Yeni Yıl etkinlikleri bulaşma korkusuyla iptal edildi.[43] Hong Kong ayrıca bulaşıcı hastalık yanıt düzeylerini en üst seviyeye çıkardı ve acil durum ilan etti, Şubat ortasına kadar okullarını kapattı ve Yeni Yıl kutlamalarını iptal etti.[44]

Çin virüsten etkilenen kişileri tedavi etmek için 10 gün içinde tamamlanması planlanan 1000 yataklı hastaneyi inşa etmeye başladı.[45][46] Bu hastanede sadece Vuhan salgınından etkilenen kişilerin tedavi olması planlanıyor.

Çin Maliye Bakanlığı yaptığı açıklamada, 29 Ocak'tan itibaren yeni tip koronavirüs salgınıyla mücadele için 3,94 milyar dolar ek bütçe ayrıldığını bildirdi.[47]

30 Ocak tarihinde Dünya Sağlık Örgütü, hastalığın diğer ülkelere ve Çin'in bütün eyaletlerine yayılması nedeniyle uluslararası acil durum ilan etti.[48]

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Salgına ilaçsız müdahalelerle 1) salgının zirvesi ertelenir, 2) zirvedeki vaka sayısı azaltılır, 3) toplam vakalar ve ölümler azaltılır.[49][50]

Bir virüs salgınını yönetmenin önemli bir yolu epidemi zirvesini erteleyip zayıflatmak, bir diğer deyişle epidemi eğrisini yassıltmaktır.[49] Bu sayede sağlık sisteminin aşırı yüklenmesi önlenir ve bir aşı ya da tedavinin geliştirilmesi için zaman kazanılır.[49] İlaç kullanımı gerektirmeyen el temizliği, maske kullanımı ve bireysel karantina gibi kişisel önlemler; okulların kapatılması ve toplu etkinliklerin iptali gibi toplumsal önlemler; yüzeylerin temizlenmesi gibi çevresel önlemler ile virüsün yayılması yavaşlatılabilir.[50]

Çin yönetimi, salgının şiddeti anlaşıldıktan sonra bütün bir şehri karantinaya almak gibi çok daha ciddi önlemlere başvurdu.[51] Diğer ülkeler de virüsün yayılımını sınırlamak için çeşitli önlemler aldılar. Örneğin, Güney Kore toplu taramalar, yerel karantinalar ve etkilenmiş bireylerin gözetimini başlattı; Singapur hastaların kendini karantinaya alması için maddi yardımlar verdi ve karantinaya uymayanlara cezalar getirdi; bu sırada Tayvan maske üretimini hızlandırdı ve ilaç stoklamayı yasakladı.[52]

Etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Dünya Sağlık Örgütü, koronavirüsü pandemi ilan etti.[53]
  • Kâbe'de tavaf kısıtlandı.[54]
  • İtalya'da tüm ülke karantina altına alındı.[55]
  • İspanya'da tüm ülke karantina altına alındı.[56]
  • Çin, Vuhan dahil 13 şehri karantina altına aldı.[57]
  • Fransa, ülke çapında alarm seviyesini 3'e yükseltti.[58] 17 Mart 2020 tarihinden itibaren Fransa'da kısmi sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Bu kapsamda halka İçişleri Bakanlığının sitesinden alacağı belgeyi yanında bulundurarak, belgede yazılı 5 durum haricinde dışarı çıkmaması gerektiği söylendi. Buna uymayan ve belgeyi yanında bulundurmayanlara 135 euro ceza kesileceği İçişleri Bakanı Christophe Castaner tarafından açıklandı.[59][60]
  • Bulgaristan, virüsün yayılmasını engellemek için ülkede 13 Nisan 2020'ye kadar olağanüstü hâl ilan etti. Okullar, üniversiteler ve spor müsabakalarına bir ay ara verildi. Alınan OHAL kararıyla ilgili ülkenin sınır geçişlerinin ve vatandaşların uluslararası yolculuklarının sınırlandırılması bekleniyor.[61]
  • Irak'ta, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgını nedeniyle 14 Mart'tan itibaren Musul kentinde 2 gün sokağa çıkma yasağı ilan edildi.[62]
  • 2020 Avrupa Futbol Şampiyonası koronavirüs pandemisi nedeniyle 2021 yılına ertelendi.[63]
  • 2020 Eurovision Şarkı Yarışması koronavirüs pandemisi nedeniyle 2021 yılına ertelendi.[64]
  • 2020 Yaz Olimpiyatları koronavirüs pandemisi nedeniyle 2021 yılına ertelendi.[65]

ABD[değiştir | kaynağı değiştir]

  • ABD'li bilim insanları geliştirdikleri Covid-19 aşısını 43 yaşındaki 2 çocuk annesi Jennifer Haller isimli bir kadına enjekte edildi.[kaynak belirtilmeli]
  • ABD, ulusal acil durum ilan etti.[66]

Türkiye[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yunanistan ve Bulgaristan'a açılan sınır kapıları, koronavirüs (Kovid-19) önlemleri kapsamında yolcu giriş ve çıkışlarına kapatıldı.[67]
  • Aralarında İngiltere, İsviçre, Arabistan ve Mısır olmak üzere 20 ülkeye uçuşları askıya alındı.
  • Umre ziyaretinden dönen kişiler Ankara, Konya, Kayseri ve Isparta şehirlerinde boşaltılan öğrenci yurtlarında Karantinaya alındı.
  • 17 Mart tarihinde başlamak üzere, tiyatro, sinema, lokanta, kahvehane, internet kafe ve kapalı çocuk oyun alanlarının faaliyetlerinin durudurulmasına karar verildi.[68]
  • Bütün okullar 16 Mart Pazartesi'den itibaren 30 Nisana kadar tatil edildi.[69]
  • Marketlerdeki makarna, bakliyat ve el hijyeni rafları boşalırken, bu ürünlerin fiyatı arttı.[70]
  • Tıbbi maskeler karaborsaya düştü ve fahiş fiyatlarla satılmaya başlandı.[71]
  • Kolonya stoklarının azalmasıyla kolonya kuyrukları oluştu.[72]
  • İstanbul'da toplu ulaşım kullanımı %59,1 azaldı.[73]
  • Türkiye; Norveç, Hollanda, Almanya, İsveç, İspanya, Fransa, Belçika, Danimarka, İtalya, Avusturya, Irak, İran, Gürcistan, Azerbaycan, Çin ve Güney Kore olmak üzere 16 ülkeye kapılarını kapattı.[74]
  • Dezenfektan üreten meslek lisesi sayısı arttırıldı.[75]
  • 21 Mart'ta İçişleri Bakanlığı tarafından 65 Yaş ve üstü ile kronik rahatsızlığı olanlara sokağa çıkma yasağı ilan edildi. [76]
  • Kritik grup olan 65 yaş üstü kişilerin uyarıları dikkate almayıp sürekli dışarıda bulunmaları sebebiyle Nevşehir Belediyesi 21 Mart 2020 tarihinde ALO 153 "Yaşlı İhbar Hattı" olarak belirledi.[77]

“Akdeniz Model Birleşmiş Milletler Türkiye 2020 Konferansı” 2021 yılına ertelendi.

Özel şirketler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b http://www.bjnews.com.cn/news/2020/01/27/680493.html
  2. ^ a b http://m.caixin.com/m/2020-01-26/101508497.html?cx_referer=http%3A%2F%2Fwww.caixin.com%2F2020-01-26%2F101508497.html
  3. ^ "Is the World Ready for the Coronavirus?". The New York Times. 29 Ocak 2020. 30 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  4. ^ Fox, Dan (24 Ocak 2020). "What you need to know about the Wuhan coronavirus". Nature. doi:10.1038/d41586-020-00209-y. ISSN 0028-0836. 
  5. ^ "China virus death toll rises to 41, more than 1,300 infected worldwide". CNBC. 24 Ocak 2020. 26 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2020. 
  6. ^ Shih, Gerry; Lynch, David J.; Denyer, Simon. "Fifth coronavirus case confirmed in U.S., 1,000 more cases expected in China". The Washington Post. 27 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2020. 
  7. ^ "Confirmed 2019-nCoV Cases Globally | CDC". www.cdc.gov (İngilizce). 30 Ocak 2020. 20 Şubat 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2020. 
  8. ^ Shih, Gerry; Lynch, David J.; Denyer, Simon. "Fifth coronavirus case confirmed in U.S., 1,000 more cases expected in China". The Washington Post. 27 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2020. 
  9. ^ "Confirmed 2019-nCoV Cases Globally | CDC". www.cdc.gov (İngilizce). 30 Ocak 2020. 20 Şubat 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2020. 
  10. ^ https://www.aa.com.tr/tr/dunya/dso-avrupa-artik-koronavirus-krizinin-merkez-ussu-haline-geldi/1765444
  11. ^ "Coronavirus Update (Live) - Worldometer". www.worldometers.info. 
  12. ^ "Novel Coronavirus(2019-nCoV)" (PDF). World Health Organization (WHO). 22 Şubat 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 31 Ocak 2020. 
  13. ^ a b Hessen, Margaret Trexler (27 Ocak 2020). "Novel Coronavirus Information Center: Expert guidance and commentary". Elsevier Connect (İngilizce). 20 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2020. 
  14. ^ Rothe, Camilla; Schunk, Mirjam; Sothmann, Peter; Bretzel, Gisela; Froeschl, Guenter; Wallrauch, Claudia; Zimmer, Thorbjörn; Thiel, Verena; Janke, Christian; Guggemos, Wolfgang; Seilmaier, Michael; Drosten, Christian; Vollmar, Patrick; Zwirglmaier, Katrin; Zange, Sabine; Wölfel, Roman; Hoelscher, Michael (30 Ocak 2020). "Transmission of 2019-nCoV Infection from an Asymptomatic Contact in Germany". New England Journal of Medicine. doi:10.1056/NEJMc2001468. 
  15. ^ https://birparcatuhaftik.com/corona/
  16. ^ Imai, Natsuko; Dorigatti, Ilaria; Cori, Anne; Riley, Steven; Ferguson, Neil M (17 Ocak 2020). "Estimating the potential total number of novel Coronavirus cases in Wuhan City, China (report 1)" (PDF). Imperial College London. 21 Ocak 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ocak 2020. 
  17. ^ "China coronavirus: 'family cluster' in Vietnam fuels concerns over human transmission". South China Morning Post. 29 Ocak 2020. 14 Şubat 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2020. 
  18. ^ Includes all cases overseas in regions of French Guiana, Guadeloupe, Martinique, Mayotte and Réunion, and in collectivities of French Polynesia, New Caledonia, Saint Barthélemy and Saint Martin.[kaynak belirtilmeli]
  19. ^ "Philippines reports first coronavirus death outside China after travel ban". South China Morning Post (İngilizce). 2 Şubat 2020. 15 Şubat 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2020. 
  20. ^ Leung, Gabriel; Wu, Joseph (27 Ocak 2020). "Real-time nowcast and forecast on the extent of the Wuhan CoV outbreak, domestic and international spread" (PDF). Wuhan-coronavirus-outbreak AN UPDATE. 30 Ocak 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Ocak 2020. 
  21. ^ Read, Jonathan M.; Bridgen, Jessica RE; Cummings, Derek AT; Ho, Antonia; Jewell, Chris P. (28 Ocak 2020). "Novel coronavirus 2019-nCoV: early estimation of epidemiological parameters and epidemic predictions". MedRxiv, s. 2020.01.23.20018549. doi:10.1101/2020.01.23.20018549. 
  22. ^ Li, Q., Guan, X., Wu, P., Wang, X., Zhou, L., Tong, Y., Ren, R., Leung, K.S.M., Lau, E.H.Y., Wong, J.Y., Xing, X., Xiang, N., Wu, Y., Li, C., Chen, Q., Li, D., Liu, T., Zhao, J., Liu, M., Tu, W., Chen, C., Jin, L., Yang, R., Wang, Q., Zhou, S., Wang, R., Liu, H., Luo, Y., Liu, Y., Shao, G., Li, H., Tao, Z., Yang, Y., Deng, Z., Liu, B., Ma, Z., Zhang, Y., Shi, G., Lam, T.T.Y., Wu, J.T., Gao, G.F., Cowling, B.J., Yang, B., Leung, G.M., Feng, Z., 2020. Early Transmission Dynamics in Wuhan, China, of Novel Coronavirus–Infected Pneumonia. New England Journal of Medicine. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2001316
  23. ^ "How does coronavirus spread?". NBC News. 28 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2020. 
  24. ^ Rothe, C., Schunk, M., Sothmann, P., Bretzel, G., Froeschl, G., Wallrauch, C., Zimmer, T., Thiel, V., Janke, C., Guggemos, W., Seilmaier, M., Drosten, C., Vollmar, P., Zwirglmaier, K., Zange, S., Wölfel, R., Hoelscher, M., 2020. Transmission of 2019-nCoV Infection from an Asymptomatic Contact in Germany. New England Journal of Medicine. https://doi.org/10.1056/NEJMc2001468
  25. ^ Chan, J.F.-W., Yuan, S., Kok, K.-H., To, K.K.-W., Chu, H., Yang, J., Xing, F., Liu, J., Yip, C.C.-Y., Poon, R.W.-S., Tsoi, H.-W., Lo, S.K.-F., Chan, K.-H., Poon, V.K.-M., Chan, W.-M., Ip, J.D., Cai, J.-P., Cheng, V.C.-C., Chen, H., Hui, C.K.-M., Yuen, K.-Y., 2020. A familial cluster of pneumonia associated with the 2019 novel coronavirus indicating person-to-person transmission: a study of a family cluster. The Lancet. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30154-9
  26. ^ From 13 March, testing of the normal population was discontinued, and is now only reserved for health professionals and acutely ill people in vulnerable groups. The Norwegian Institute of Public Health states there are more infected people in Norway than the figures show. The dark figures are presumed to be higher because of limited testing.
  27. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; VG isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  28. ^ Testing of suspected infections has been semi-suspended in certain regions as of 12 March 2020, in order to focus efforts on people with increased risk of serious illness and complications.
  29. ^ https://emedicine.medscape.com
  30. ^ "China confirms deadly Wuhan coronavirus can be transmitted by humans". Sky News. 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020. 
  31. ^ "Wuhan novel coronavirus (WN-CoV) infection prevention and control guidance". Gov.UK. 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020. 
  32. ^ "Wuhan pneumonia virus outbreak: What we know so far". CNA. 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020. 
  33. ^ "DOH monitors child from Wuhan, China who manifested flu-like symptoms". Yahoo (İngilizce). 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020. 
  34. ^ "Coronavirus | About | Prevention and Treatment" (İngilizce). CDC. 9 Ağustos 2019. 15 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020. 
  35. ^ "Wuhan pneumonia: Hong Kong widens net but can hospitals cope?". South China Morning Post. 17 Ocak 2020. 21 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2020. 
  36. ^ "2019-nCoV Hastalığı" (PDF). Sağlık Bakanlığı. 30 Ocak 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  37. ^ "China's coronavirus ground zero at Wuhan the destination for Matildas' Olympic qualifiers". ABC News. 22 Ocak 2020. 22 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ocak 2020. 
  38. ^ "Arşivlenmiş kopya" 懂球帝. n.dongqiudi.com. 28 Ocak 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  39. ^ "China halts flights and trains out of Wuhan as WHO extends talks". CNA. 23 Ocak 2020. 13 Şubat 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2020. 
  40. ^ 武汉一线 | 菜价上涨,市民称白菜35一颗 [Wuhan First-line: Rising vegetable prices, napa cabbages 35 CNY each]. 澎湃新闻-The Paper (Çince). 23 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2020. 
  41. ^ Global Times (23 Ocak 2020). 武汉公共交通暂停运营 医护人员反映出行遇到困难 [Medical staff complain about communiting troubles as Wuhan halts its public transit]. Sina News (Çince). 23 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2020. 
  42. ^ The British cruise ship Diamond Princess was in Japanese waters, and Japanese administration was asked to manage its quarantine, with the passengers having not entered Japan. Therefore, this case is neither included in the Japanese government's official count nor in United Kingdom's one. The World Health Organization classifies the cases as being located "on an international conveyance".
  43. ^ "China cancels Lunar New Year events over deadly virus fears". Deutsche Welle. 23 Ocak 2020. Erişim tarihi 24 January 2020.
  44. ^ Lum, Alvin; Sum, Lok-kei (25 Ocak 2020). "China coronavirus: Hong Kong leader hits back at delay criticism as she suspends school classes, cancels marathon and declares city at highest level of emergency". South China Morning Post. South China Morning Post. Erişim tarihi 26 Ocak 2020.
  45. ^ "Çin'in 1000 yataklı virüs hastanesinde son durum". CNNTURK. 27 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  46. ^ "How China Can Build a Coronavirus Hospital in 10 Days". Wall Street Journal. 30 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  47. ^ "Çin'de yeni tip koronavirüs salgını yayıldıkça önlemler de artıyor". Anadolu Ajansı. 30 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  48. ^ "Corona virüsü için Dünya Sağlık Örgütü uluslararası acil durum ilan etti (SARS benzeri yeni tip corona virüsü)". NTV. 31 Ocak 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  49. ^ a b c Anderson RM, Heesterbeek H, Klinkenberg D, Hollingsworth TD (Mart 2020). "How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic?". The Lancet. doi:10.1016/S0140-6736(20)30567-5. A key issue for epidemiologists is helping policy makers decide the main objectives of mitigation—eg, minimising morbidity and associated mortality, avoiding an epidemic peak that overwhelms health-care services, keeping the effects on the economy within manageable levels, and flattening the epidemic curve to wait for vaccine development and manufacture on scale and antiviral drug therapies. 
  50. ^ a b "Community Mitigation Guidelines to Prevent Pandemic Influenza —United States, 2017". Recommendations and Reports. Centers for Disease Control and Prevention. 66 (1). 12 Nisan 2017. 
  51. ^ Qin, Amy (7 Mart 2020). "China May Be Beating the Coronavirus, at a Painful Cost". The New York Times. 22 Mart 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2020. 
  52. ^ Bangkok, Justin McCurry Rebecca Ratcliffe in; Kong, Helen Davidson in Hong (11 Mart 2020). "Mass testing, alerts and big fines: the strategies used in Asia to slow coronavirus". 20 Mart 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2020. 
  53. ^ "Koronavirüs (Covid-19): Dünya Sağlık Örgütü koronavirüsü pandemi ilan etti - Pandemi nedir, ülkeleri nasıl etkiler?". Cumhuriyet. BBC News. 12 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  54. ^ "Kabe'de koronavirüs temizliği: Tavaf durdu". The Independent Turkish. 5 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  55. ^ "İtalya'nın tamamı karantina altında". Deutsche Welle. 10 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  56. ^ "İspanya: Bütün ülke karantina altına alındı". Sputnik News. 14 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  57. ^ "Corona Virüsü 26 Can Aldı 13 Şehir Karantina Altında". Amerika'nın Sesi. 24 Ocak 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  58. ^ "Fransa koronavirüs nedeniyle alarm seviyesini 3'e yükseltti; kafe, restoran ve mağazalar kapanıyor". Euro News. 14 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  59. ^ "Attestation de déplacement dérogatoire et justificatif de déplacement professionnel". interieur.gouv.fr. 17 Mart 2020. Erişim tarihi: 21 Mart 2020. 
  60. ^ "Avrupa'da hangi ülkeler koronavirüs sebebiyle karantina ve sokağa çıkma yasağı uyguluyor?". Euronews. 21 Mart 2020. Erişim tarihi: 21 Mart 2020. 
  61. ^ "Son dakika: Bulgaristan'da bir ay OHAL ilan edildi!". A Haber. 13 Mart 2020. 13 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mart 2020. 
  62. ^ Ghareeb, Ali Makram (14 Mart 2020). "Musul'da koronavirüs salgını nedeniyle sokağa çıkma yasağı ilan edildi". Anadolu Ajansı. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  63. ^ "Euro 2020 Avrupa Futbol Şampiyonası, koronavirüs nedeniyle 2021'e ertelendi". Euro News. 17 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  64. ^ https://www.hurriyet.com.tr/dunya/son-dakika-2020-eurovision-sarki-yarismasi-iptal-edildi-41472090
  65. ^ https://www.ntv.com.tr/spor/son-dakika-2020-tokyo-olimpiyatlari-corona-virusu-salgini-nedeniyle1-yil-ertelendi,BBqje6nJwk6gR3GmenS0Tw
  66. ^ "Trump "ulusal acil durum" ilan etti". Deutsche Welle. 13 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  67. ^ https://tr.euronews.com/2020/03/18/turkiye-nin-avrupa-ya-ac-lan-s-n-r-kap-lar-yolcu-giris-c-k-slar-na-kapat-ld
  68. ^ "Türkiye'de bu gece yarısından itibaren tiyatro, sinema, lokanta ve kahvehaneler kapılarını kapattı". Euronews. Anadolu Ajansı. 16 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  69. ^ "BAKAN SELÇUK, KORONAVİRÜS'E KARŞI EĞİTİM ALANINDA ALINAN TEDBİRLERİ AÇIKLADI". Milli Eğitim Bakanlığı. 12 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  70. ^ "Koronavirüs endişesiyle vatandaş marketlere hücum etti... Un, makarna ve temizlik rafları boşaldı". The Independent Turkish. 11 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  71. ^ "Koruyucu maskeler karaborsada". BirGün. 31 Ocak 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  72. ^ "Ankara'da 40 metrelik kolonya kuyruğu". Sputnik News. 11 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  73. ^ Çolak, Umut. "İstanbul'da Toplu Taşıma Kullanımı 7,4 Milyondan 2,9 Milyona Düştü". Amerika'nin Sesi | Voice of America - Turkish. 
  74. ^ Şengül, Sefa (14 Mart 2020). "Türkiye 16 ülkeye kapılarını kapattı". Anadolu Ajansı. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  75. ^ "DEZENFEKTAN ÜRETEN MESLEK LİSESİ SAYISI 44'E ÇIKARILDI". Milli Eğitim Bakanlığı. 16 Mart 2020. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  76. ^ "65 Yaş ve Üstü ile Kronik Rahatsızlığı Olanlara Sokağa Çıkma Yasağı Genelgesi". İçişleri Bakanlığı. 21 Mart 2020. Erişim tarihi: 24 Mart 2020. 
  77. ^ "YAŞLI İHBAR HATTI". Milli Gazete. 22 Mart 2020. Erişim tarihi: 22 Mart 2020. 
  78. ^ a b "How the Coronavirus Could Hurt Apple and Starbucks". nytimes. 29 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  79. ^ Bitmez, Serdar; İbicioğlu, Said (1 Şubat 2020). "Katar Havayolları Çin uçuşlarını askıya aldı". Anadolu Ajansı. Erişim tarihi: 18 Mart 2020. 
  80. ^ "Hava yolu şirketleri Çin uçuşlarını durduruyor". Sözcü. 29 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  81. ^ "THY, Çin'e uçuşlarını azaltıyor". Milliyet. 30 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  82. ^ "IKEA Çin'deki mağazalarını kapatıyor". Sözcü. 30 Ocak 2020. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  83. ^ a b c https://www.hurriyet.com.tr/galeri-dunyada-dev-sirketler-teker-teker-kilit-vuruyor-iste-corona-virus-sebebiyle-uretim-durduran-fabrika-kapatan-sirketler-41470998/5
  84. ^ https://www.sakaryayenihaber.com/koronavirus/toyota-da-corona-karari-uretim-duruyor-h108613.html

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]



This page is based on a Wikipedia article written by contributors (read/edit).
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.

  • Oriflame Üyelik
  • Destek