1820'ler

Vikipedi, özgür ansiklopedi

1820'ler (bin sekiz yüz yirmi) Gregoryen takvimine göre 1 Ocak 1820'de başlayan ve 31 Aralık 1829 tarihinde sona eren onyıllık zaman dilimidir.

Sanayi Devriminin yükselişini; demiryolu taşımacılığı, fotoğrafçılık, tekstil endüstrisi ve teknolojinin önemli ölçüde ilerlemesi bu onyılın ön plana çıkan özellikleri olmuştur. Avrupalı sömürgecilik anlayışı Asya ve Afrika'da yayılmaya başladı ve Çing Hanedanı ile Avrupalılar arasındaki ticaret, Avrupa'dan gelen yabancı tüccarlar ile daha da ivme kazandı. Dünyada bağımsızlık savaşları yaşandı ve Brezilya, Bolivya gibi birçok ülke bağımsızlık kazandı.

Siyaset ve Savaşlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Küresel[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1820 - Bazı İngiliz sömürgelerinde kullanılmak üzere madeni paralar basıldı.

Doğu Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

Endonezya[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Hollanda Doğu Hint Adaları

  • 1824 - Hollandalılar, Batı Sumatra'daki Padri Savaşını geçici olarak durduran Masang Mutabakatı imzaladı.

Cava Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Cava Savaşı ("Diponegoro Savaşı" olarak da bilinir) 1825-1830 yılları arası Cava'da yaşandı. Prens Diponegoro'nun 1825 yılında Hollanda idaresine baş kaldırmasıyla başlamıştır.

Prens Diponegoro'nun birlikleri başlangıçta çok başarılı oldular. Cava'nın ortasına kadar kontrolü sağladılar ve Yogyakarta'yı kuşattılar. Üstelik Cava Halkı, Prens Diponegoro'nun davasını destekliyordu. Oysa ki Hollandalı sömürge yetkilileri başlangıçta çok kararsızdı. Cava Savaşı'nın uzaması, Prens Diponegoro'nun çok sayıda askeri kontrol etmesini güçleştiriyordu. 1828'de halk arasında yayılan kolera ve 1829'da amcası ve bazı kumandanların Hollandalılar ile işbirliği yapması Diponegoro'yu zayıflattı. Hollanda ordusu da Sulawesi adasından ve sonrasında Hollanda'dan getirttiği askerlerle sömürge ordusunun saflarını güçlendirdi.

İsyan Prens Diponegoro'nun muhtemel bir ateşkes sağlanacağı inancıyla Magelang yakınlarına geldi ve burada Hollandalılar tarafından esir edilmesiyle 1830 yılında sona erdi. Prens, Makassar şehrine sürgüne gönderildi ve burada 1855 yılında öldü.[1] Çatışmalar sırasında 8 bini Hollandalı olmak üzere 200.000 civarında kişinin öldüğü tahmin ediliyor.[2]

Vietnam[değiştir | kaynağı değiştir]

Burma[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1824-1826 - Birinci İngiliz-Brimanya Savaşı İngilizlerin zaferiyle sonuçlandı. Yandabo Antlaşması ile daha önceden fethedilmiş olan Burma; Assam, Manipur ve Arakan toprakları kaybedildi.[3] İngilizler Burma ve Siyam ile birlikte gelecekteki pazarlık görüşmelerinde koz olarak kullanabilmek amacıyla Tenasserim'i de ele geçirdi.[4]

Avustralya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1824 - Avustralya adı Matthew Flinders tarafından 1804'te önerildi. Nihayet bu tarihte ülkenin resmi adı olarak belirlenmiştir.
  • 25 Aralık, 1826 - Edmund Lockyer, King George Sound'a vardığında burayı ele geçirir ve Albany yakınlarında bir yerleşim yeri kurar.
  • 3 Temmuz, 1829 - Batı Avustralya'da Swan River Kolonisi kuruldu.
  • 12 Ağustos, 1829 - Helen Dance, Batı Avustralya'daki Perth şehrinin kurulması şerefine bir ağaç kesti.

Orta Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1817-1864 Kafkas Savaşı - Rus İmparatorluğu ile Kafkas halkları arasında gerçekleşen uzun dönem savaştır. Savaşı bu dönemde etkileyen en büyük olay, 1829 yılında imzalanan Edirne Antlaşması olmuştur. 1864'te savaş sona erdi ve Çerkesler dünyanın farklı noktalarına göç etmek zorunda kaldı.
  • 1826 - Britanya, Assam'ı ilhak etti.

Güney Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1829 - Hindistan'da Sati geleneği İngiliz Genel Vali William Bentick tarafından yasaklandı.[5]

Batı Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1 Ekim,1827 - 1826-1828 İran-Rus Savaşı: Ruslar, Ivan Paskevich komutası altında Yerevan'a saldırdı ve Doğu Ermenistan'daki bin yıllık Müslüman hakimiyetini sonlandırdı.
  • 10 Şubat, 1828 - Türkmençay Antlaşması ile Rus İmparatorluğu ve Kaçar Hanedanlığı arasında imzalanmıştır. Bu antlaşmaya göre İran, Revan, Nahçıvan ve Taliş Hanlığını Ruslara verdi ve Aras Nehri bu iki devlet arasında sınır kabul edildi.[6]

Avrupa[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Avrupa[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Avrupa[değiştir | kaynağı değiştir]

Orta Avrupa[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 25 Ekim 1820 / 20 Kasım 1820 - Rusya, Avusturya ve Prusya hükümdarları Opava'da toplanan Troppau Kongresi'nde bir araya geldi.
  • Ekim-Aralık 1822 - Verona Kongresi: Rusya, Avusturya ve Prusya, Fransa'nın İspanya'ya gerçekleştireceği müdahaleyi onayladı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Cava. TDV İslâm Ansiklopedisi. 
  2. ^ M. C. RicKlefs. A History of modern Indonesia since 1300. s. 117. 
  3. ^ Lt. Gen. Sir Arthur P. Phayre (1967). History of Burma (İkinci ed.). Londra: Susil Gupta. ss. 236–247.
  4. ^ D. G. E.Hall. 1960 (PDF). Hutchinson University Library. ss. 109-113. 
  5. ^ Yalçın Kayalı (2003). Eski Bir Hint Geleneği:Sati. 53, 1. Ankara Üniversitesi DTCF Dergisi. 
  6. ^ Hacali Necefoğlu; Hasan Selim Özertem, (Edl.) (Nisan 2009). "Türk Dış Politikası - Uluslararası III. Türk Dış Politikası Sempozyumu Tebliğleri". ss. 153-156. 
  7. ^ Penguin Pocket On This Day. Penguin Reference Library. 2006. ISBN 0-14-102715-0.