Kryzys prezydencki w Wenezueli

Wikipedia open wikipedia design.

Stanowisko wobec kryzysu w Wenezueli:

     Wenezuela

     Brak stanowiska

     Neutralność

     Uznanie dla Guaidó

     Wsparcie dla Zgromadzenia Narodowego

     Uznanie Maduro

Kryzys prezydencki w Wenezueli – spór konstytucyjny o obsadę stanowiska prezydenta Wenezueli pomiędzy dotychczasowym prezydentem Nicolásem Maduro i przewodniczącym Zgromadzenia Narodowego Juanem Guaidó, epizod trwających od 2014 r. protestów.

Tło[edytuj | edytuj kod]

Źródłem kryzysu prezydenckiego był kryzys gospodarczy rozwijający się od 2009 r., a nasilający się od początku rządów Maduro. Zacofana gospodarka opierała się na eksporcie ropy naftowej, jednak spadek jej ceny spowodował brak środków na import innych surowców i produktów, w efekcie czego zaczęło brakować artykułów pierwszej potrzeby, a inflacja zaczęła gwałtownie rosnąć[1].

W styczniu 2018 roku Zgromadzenie Narodowe ogłosiło wybory prezydenckie, które zostały przeprowadzone 20 maja. Wiceszef rządzącej partii socjalistycznej Diosdado Cabello ogłosił jako kandydata ugrupowania dotychczasowego prezydenta Nicolasa Maduro. Jednocześnie komisja wyborcza odmówiła koalicji partii opozycyjnych Jedność Demokratyczna prawa wystawienia wspólnego kandydata i zdelegalizowała dwa ugrupowania koalicji (Wola Ludu i Most)[2].

W głosowaniu urzędujący prezydent Nicolás Maduro uzyskał 5,8 mln głosów, natomiast Henri Falcon 1,8 mln, a Javier Bertucci 900 tys. głosów. Obaj opozycyjni kandydaci oskarżyli rząd o kupowanie głosów, fałszerstwa wyborcze i odmówili uznania wyników wyborów. Równocześnie inni opozycjoniści, jak Leopoldo Lopez i Julio Borges nie mogli wystartować w wyborach z powodu odmowy władz[3].

Według danych państwowej komisji wyborczej frekwencja wyniosła 46%, natomiast szacunki opozycji były bliskie 30%. W związku z fałszerstwami, kupowaniem głosów i zastraszaniem przeciwników politycznych uznania wyników wyborów i reelekcji prezydenta Maduro odmówiły Stany Zjednoczone, Unia Europejska i Brazylia, Meksyk, Chile, Kolumbia i Argentyna[3].

10 stycznia 2019 Maduro zaprzysiągł się na kolejną kadencję przed trybunałem wyborczym mimo, że Unia Europejska, Organizacja Państw Amerykańskich, USA i 13 krajów Ameryki Łacińskiej, nie uznały jego mandatu[4] z powodu fałszerstw wyborczych[5] i wezwały do rozpisania wolnych wyborów oraz uwolnienia więźniów politycznych, a zdominowane przez opozycję Zgromadzenie Narodowe ogłosiło Maduro uzurpatorem i wezwało wojsko oraz urzędników państwowych do wypowiedzenia mu posłuszeństwa[4].

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

22 stycznia 27 żołnierzy Gwardii Narodowej zostało aresztowanych po tym, jak wypowiedzieli posłuszeństwo rządowi Maduro. W odpowiedzi przewodniczący Zgromadzenia Narodowego Juan Guaidó wezwał armię do wystąpienia przeciw łamiącemu prawo prezydentowi[6], a 24 stycznia ogłosił się tymczasowym prezydentem zgodnie z konstytucją Wenezueli, która umożliwia mu przejęcie obowiązków głowy państwa w przypadku braku legalnego prezydenta.

Decyzja zyskała poparcie władz USA, które uznały nowego prezydenta, w efekcie administracja Maduro zerwała relacje dyplomatyczne z tym państwem. Tego samego dnia uznanie dla prezydentury Guaidó ogłosiły rządy Brazylii, Kolumbii, Peru, Paragwaju, Chile i Argentyny[7]. Jednocześnie minister obrony Wenezueli Vladimir Padrino ogłosił poparcie wenezuelskiej armii dla Maduro[8], gdyż wielu wysokiej rangi oficerów zasiadało w rządzie Maduro i sprawowało kontrolę nad kluczowymi przedsiębiorstwami w różnych działach gospodarki (naftowym, górniczym, hutniczym, ubezpieczeniowym)[9]. Pierwszym oficerem wysokiej rangi, który poparł Guaidó był gen. Francisco Yanez, członek naczelnego dowództwa sił powietrznych, który ogłosił swoją decyzję 2 lutego[5].

29 stycznia sąd najwyższy na polecenie prokuratora generalnego rządu Maduro zakazał Guaidó wyjeżdżania z kraju, a sam Guaido mianował 11 ambasadorów[10]. 31 stycznia Guaidó wezwał dotychczasowy rząd do negocjacji w sprawie pokojowego oddania władzy na wzór m.in. Polski i Chile oraz zapowiedział amnestię dla członków reżimu[11].

Na 23-24 lutego zaplanowano wysłanie do Wenezueli konwojów z międzynarodową pomocą humanitarną, jednak mimo dezercji kilkudziesięciu pograniczników administracja Maduro uniemożliwiła ich wjazd na teren kraju, budując barykady na przejściach granicznych. Do obrony przejść granicznych formacje wierne Maduro używały gazu łzawiącego oraz gumowej i ostrej amunicji, niektóre pojazdy z pomocą humanitarną podpalono, a kilkunastu wolontariuszy zginęło. W tym samym czasie Guaidó spotkał się w przygranicznej Cucucie prezydentami Kolumbii, Chile i Paragwaju, ale nie zdołał wrócić do kraju wraz pomocą humanitarną, w efekcie czego znalazł się na emigracji[12]. Następny tydzień Guaidó spędził więc na podróży po pięciu krajach regionu i, mimo pogróżek rządu Maduro przypominającego, że złamanie zakazu opuszczenia kraju grozi karą do 30 lat więzienia, 4 marca wrócił do kraju rejsowym samolotem z Panamy i wystąpił na wiecu w centrum Caracas. Tego samego dnia Guaidó zapowiedział też spotkania z liderami związków zawodowych państwowych firm i urzędów w celu omówienia możliwego strajku generalnego[13].

Z powodu awarii systemu energetycznego w kraju nastąpił brak energii trwający od 7 do 12 marca. Na polecenie Maduro, który uznał awarię za skutek amerykańskiego sabotażu, kontrolę nad 114 elektrowniami przejęło wojsko. Jednocześnie zdaniem specjalistów z Centralnego Uniwersytetu Wenezueli powodem awarii było przeciążenie linii przesyłowych i awaria w elektrowni wodnej w Guri, zaspokajającej 80% potrzeb energetycznych kraju[14].

W marcu prokuratura wszczęła wobec Guaidó śledztwo, ale bez konkretnych zarzutów. Natomiast w kwietniu uzależniony od Maduro Sąd Najwyższy zażądał od niekonstytucyjnego tzw. Zgromadzenia Konstytucyjnego, by odebrał Guaidó immunitet i ponowił wobec niego zakaz opuszczania kraju, nakładając grzywnę za złamanie poprzedniego[15]. Odebranie immunitetu miało na celu osądzenie Guaidó za opuszczenie kraju wbrew administracyjnemu zakazowi, ponadto inne organy administracji oskarżyły Guaidó o przestępstwa podatkowe. Sam wniosek o odebranie immunitetu był nieprawidłowy, bowiem immunitet może być uchylony tylko przez parlament, który nie jest uznawany przez rząd Maduro[16]. Jednocześnie sam Guaidó nadal jeździł po kraju, wzywając ludność do oporu[15]. Po odebraniu immunitetu Guaidó uzyskał wyrazy poparcia od rządów krajów latynoskich oraz wezwał do kontynuacji protestów[16].

Pomimo agresywnych kroków z początku kwietnia, kilka dni później Maduro poprosił Meksyk, Urugwaj i Boliwię o pomoc w nawiązaniu rozmów z opozycją, jednak opozycja odrzuciła te propozycje, podkreślając nielegalne sprawowanie władzy przez Maduro i uznając oddanie przez niego władzy i wolne wybory za jedyny sposób rozwiązania kryzysu[17].

Operacja wolność[edytuj | edytuj kod]

Pod hasłem Operacja wolność rankiem[18] 30 kwietnia Guaidó wezwał Wenezuelczyków do ogólnokrajowego powstania i apelował do wojska o pomoc w obaleniu Maduro. W stolicy kraju doszło do masowych demonstracji[19][20] i starć z Gwardią Narodową[18]. Guaidó ogłosił też, że dowództwo wenezuelskiej armii zdecydowało się przejść na stronę społeczeństwa, a w ciągu trwającego dnia napływały informacje o kolejnych jednostkach wojskowych przechodzących na stronę opozycji[21]. W wystąpieniu towarzyszył mu Leopoldo Lopez, od 2017 r. przebywający w areszcie domowym[18], a uwolniony przez oddział policji politycznej SEBIN. Dyktatura wezwała służby państwowe do stawienia oporu zamachowi, zablokowano drogi wjazdowe do Caracas i wiele komunikatorów[21]. Władza najskuteczniej zabezpieczyła naftowy stan Zulia, gdzie zamknięto dwie radiostacje i jeden kanał telewizyjny, aresztowano dziewięciu dziennikarzy, a jednego ciężko raniono[22].

Wieczorem tego samego dnia Maduro wystąpił w telewizji państwowej z orędziem, ucinając pogłoski o swojej ucieczce z kraju i zapewniając, że wojsko jest mu w całości oddane[22]. Rząd zdołał ostatecznie odzyskać inicjatywę i rozpędzić demonstrantów we wschodnich częściach Caracas, gdyż ostatecznie przypadki dezercji wojskowych okazały się jednostkowe i nie dotyczyły najwyższych oficerów. 1 maja wieczorem Leopoldo Lopez był zmuszony ukryć się w ambasadzie Hiszpanii. W czasie dwóch dni rewolucji zginęło dwóch demonstrantów, a ponad 100 osób zostało rannych, a obie strony znalazły się w impasie[23]. Dyktatura Maduro w początkach maja aresztowała 10 parlamentarzystów, którzy wzywali wojsko do obalenia reżimu, w tym wicemarszałka izby Edgar Zambrano. Aresztowanie potępiły Unia Europejska i większość państw Ameryki Łacińskiej, a Stany Zjednoczone zażądały natychmiastowego uwolnienia Zambrano[24].

Stanowisko w sprawie kryzysu[edytuj | edytuj kod]

Guaidó został uznany za prezydenta Wenezueli m.in. przez USA, Brazylię, Kolumbię, Peru, Paragwaj, Chile i Argentynę już 24 stycznia[7]. Potem uznały go Izrael, Australia, Albania, Kosowo i Gruzja oraz Parlament Europejski. Komisja Europejska wyraziła poparcie dla Zgromadzenia Narodowego i wezwała do przeprowadzenia wolnych wyborów prezydenckich, zapowiadając równocześnie możliwe uznanie Guaidó w przyszłości[25]. 4 lutego Guaidó uznało 12 państw UE, w tym Niemcy, Francja, Hiszpania i Polska. Tego samego dnia Maduro zwrócił się o mediację do papieża. Na 7 lutego została zaplanowana w Montevideo konferencja krajów zachodniej półkuli w sprawie Wenezueli[26].

1 maja 2019 r. sekretarz stanu USA Mike Pompeo zapowiedział, że możliwa jest interwencja wojskowa USA w celu odsunięcia Maduro od władzy[23].

Wśród państw, które nie uznały prezydentury Guaidó i ogłosiły poparcie dla Maduro były m.in. Rosja, Boliwia[27], Kuba[26], Chiny i Turcja[28].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Historia upadku Wenezueli. Próba obalenia prezydenta to efekt długiej serii nieszczęść, Newsweek.pl [dostęp 2019-02-03] (pol.).
  2. Maciej Stasiński: Wenezuelski reżim stosuje trik za trikiem, by nie oddać władzy. Teraz ogłasza wybory prezydenckie i sam wybiera kandydatów (pol.). W: Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2018-01-26. [dostęp 2018-01-27].
  3. a b Maciej Stasiński: Prezydent Wenezueli Maduro jeszcze porządzi (pol.). W: Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2018-05-21. [dostęp 2018-05-22].
  4. a b Maciej Stasiński: Wenezuela na równi pochyłej. W trzy lata gospodarka skurczyła się o połowę i dalej spada (pol.). W: Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2019-01-22. [dostęp 2019-01-22].
  5. a b Wenezuela: generał lotnictwa uznaje Guaido za prezydenta (pol.). Ringier Axel Springer Polska sp. z o.o., 2019-02-02. [dostęp 2019-02-03].
  6. Władze Wenezueli: Stłumiliśmy bunt w armii (pol.). W: Rzeczpospolita [on-line]. GREMI MEDIA SA, 2019-01-22. [dostęp 2019-01-24].
  7. a b Kryzys w Wenezueli: Lider opozycji ogłosił się tymczasowym prezydentem (pol.). W: Rzeczpospolita [on-line]. GREMI MEDIA SA, 2019-01-24. [dostęp 2019-01-24].
  8. Wenezuela: Dowództwo armii popiera Maduro (pol.). W: Rzeczpospolita [on-line]. GREMI MEDIA SA, 2019-01-24. [dostęp 2019-01-24].
  9. Wenezuela. Generał przeszedł na stronę opozycji. Tłumy na ulicach, wyborcza.pl, 2 lutego 2019 [dostęp 2019-02-03].
  10. Maciej Stasiński: W Wenezueli dwie władze walczą o władzę (pol.). 2019-01-30. [dostęp 2019-01-31].
  11. Juan Guaido: Polska transformacja może być wzorem dla nowej Wenezueli, gazetaprawna.pl [dostęp 2019-02-03].
  12. Tomasz Surdel, Wenezuela wciąż w uścisku reżimu Nicolasa Maduro, wyborcza.pl, 24 lutego 2019 [dostęp 2019-02-27] (pol.).
  13. Tomasz Surdel, Guaidó wciąż mobilizuje Wenezuelczyków do wychodzenia na ulice i obalenia reżimu Nicolasa Maduro, wyborcza.pl, 6 marca 2019 [dostęp 2019-03-06] (pol.).
  14. Wenezuela: wojsko przejmuje kontrolę nad elektrowniami (pol.). W: Onet Wiadomości [on-line]. 2019-03-16. [dostęp 2019-03-17].
  15. a b Maciej Stasiński, W Wenezueli wciąż impas dwuwładzy. Maduro chce zamknąć Guaidó, ale się boi, wyborcza.pl, 2 kwietnia 2019 [dostęp 2019-04-08] (pol.).
  16. a b Maciej Stasiński, Wenezuela chce sądzić przywódcę opozycji. Guaidó: Jeśli mnie porwą, zarządzam mobilizację, wyborcza.pl, 3 kwietnia 2019 [dostęp 2019-04-08] (pol.).
  17. Maciej Stasiński, Wenezuela: Maduro chce rozmawiać. Guaidó: – Nie ma o czym, wyborcza.pl, 7 kwietnia 2019 [dostęp 2019-04-08] (pol.).
  18. a b c Piotr Białczyk (oprac.), Wenezuela. Masowe demonstracje w centrum Caracas, wiadomosci.wp.pl, 30 kwietnia 2019 [dostęp 2019-05-01] (pol.).
  19. Wenezuela. Guaido wzywa wojsko do obalenia Maduro. Reżim: żołnierze są po naszej stronie. wyborcza.pl. [dostęp 2019-04-30].
  20. Wenezuela. Masowe demonstracje w centrum Caracas. wp.pl. [dostęp 2019-04-30].
  21. a b Mateusz Mazzini, W Wenezueli właśnie zaczyna się przewrót, www.polityka.pl, 2019 [dostęp 2019-05-01] (pol.).
  22. a b Mateusz Mazzini, Wenezuela pogrąża się w chaosie, www.polityka.pl, 2019 [dostęp 2019-05-01] (pol.).
  23. a b Maciej Stasiński, Wenezuela: przewrotu nie było, jest impas, wyborcza.pl, 2 maja 2019 [dostęp 2019-05-02] (pol.).
  24. Tomasz Surdel, Maduro rozbija parlament. Wicemarszałek aresztowany, deputowani bez immunitetu, wyborcza.pl, 9 maja 2019 [dostęp 2019-05-10] (pol.).
  25. Eurozet Sp, Parlament Europejski uznał Juana Guaido za tymczasowego prezydenta Wenezueli – Wiadomości RadioZET, wiadomosci.radiozet.pl [dostęp 2019-02-03] (pol.).
  26. a b Maciej Stasiński, Europa uznaje nowego prezydenta Wenezueli, wyborcza.pl, 4 lutego 2019 [dostęp 2019-02-05] (pol.).
  27. Rosja wspiera Nicolása Maduro. „Podejmiemy wszelkie niezbędne działania”, Do Rzeczy, 29 stycznia 2019 [dostęp 2019-02-03] (pol.).
  28. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2019-02-03].


This page is based on a Wikipedia article written by contributors (read/edit).
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.

Destek