Brexit

Wikipedia open wikipedia design.

Wielka Brytania i Unia Europejska
List rozpoczynający artykuł 50, czyli wyjście ze wspólnoty
Przemówienie Camerona, w którym zapowiedział referendum dotyczące Brexitu i negocjacje dotyczące reformy wspólnoty
People's Vote March 2018-10-20 - No Tory Brexit.jpg

Brexit (ang. Brexit, od British – „brytyjski” i exit – „wyjście”)[1] – potoczna nazwa procesu opuszczania przez Wielką Brytanię struktur Unii Europejskiej, zapoczątkowanego przez referendum w czerwcu 2016 roku[2][3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W referendum, które nie miało formy wiążącej dla brytyjskiego rządu, głosowało 72,2% uprawnionych[4], spośród których 51,89% opowiedziało się za opuszczeniem Unii Europejskiej przez Wielką Brytanię[5].

24 stycznia 2017 Sąd Najwyższy Zjednoczonego Królestwa wydał wyrok stwierdzający, że proces wystąpienia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej może być rozpoczęty po uprzedniej zgodzie parlamentu brytyjskiego[6]. Jednocześnie orzekł, że rząd nie ma obowiązku uzyskania zgody Parlamentu Szkockiego, Walijskiego Zgromadzenia Narodowego i Zgromadzenia Irlandii Północnej[7].

7 lutego 2017 Parlament Szkocki podjął uchwałę, w której „wyraził poparcie dla wszystkich posłów brytyjskiego parlamentu, którzy uważają, że złożony przez rząd projekt ustawy o notyfikacji wyjścia z Unii Europejskiej nie powinien być procedowany”[8].

W tzw. „Brexit white paper” z 2018, który był pierwszym oficjalnym dokumentem określającym relacje po Brexicie[9], proponowano wspólny rynek handlu towarami ze wspólnotą. Jednocześnie nie wspomniano o handlu usługami, podczas gdy nadwyżka handlowa Wielkiej Brytanii pochodzi z usług (w handlu towarami Brytyjczycy notują deficyt handlowy). Propozycje te już wstępnie zostały ocenione przez ekspertów jako nie do zaakceptowania przez UE i w istocie próbę utrzymania Wielką Brytanię w strukturach wspólnotowych[10][11]. Sama premier May przy rozpoczęciu procesu wychodzenia ze wspólnoty stwierdziła, że Wielka Brytania nie dąży do utrzymania członkostwa w jednolitym rynku, ponieważ miała świadomość, że cztery swobody jednolitego rynku są niepodzielne i nie może być mowy o „wybieraniu najlepszych kąsków” (That is why the United Kingdom doesn’t seek membership of single market: we understand and respect your position that the four freedoms of the single market are indivisible and there can be no „cherry picking”)[12].

Tymczasem jej poprzednik Cameron w swoim tzw. „Bloomberg speech”, który był pierwszą obietnicą przeprowadzenia referendum ws. brexitu, zauważał, że dla UK najważniejszą sprawą jest dostęp do wspólnego rynku, nawet w przypadku wyjścia ze wspólnoty, ponieważ tylko dzięki temu od 2004 Wielka Brytania była w stanie przyciągnąć 20% wszystkich inwestycji w Europie (Continued access to the Single Market is vital for British businesses and British jobs. Since 2004, Britain has been the destination for 1 in 5 of all inward investments into Europe. And being part of the Single Market has been key to that success.)[13].

Na wspólnotowym, nieformalnym szczycie w Salzburgu (2018) odrzucono propozycje Brytyjczyków dotyczące brexitu uznając je za potencjalne zagrożenie dla wspólnego rynku[14].

20 października 2018 w Londynie kolejny raz protestowały, według różnych źródeł setki tysięcy ludzi, domagających się referendum w sprawie ostatecznych zasad brexitu[15][16][17].

Wielka Brytania ma opuścić wspólnotę 30 marca 2019 o godz. 00:00 (29 marca 2019 o godzinie 23.00 wg czasu brytyjskiego). W myśl zawartych, lecz odrzuconych przez parlament brytyjskich porozumień, co najmniej do 31 grudnia 2020 zachowane miało być prawo do swobodnego przemieszczania się osób między Wielką Brytanią a UE[18], przy czym obie strony zgodziły się co do możliwości przedłużenia tego okresu przejściowego o 21 miesięcy, a więc do września 2022[19]. Dwuletni okres przejściowy miał obejmować także kwestie związane z wymianą handlową, co miało umożliwić wynegocjowanie nowych zasad dotyczących handlu między UE a Wielką Brytanią[20]. Wynegocjowana umowa łagodziła skutki wystąpienia, przewidując m.in. kontynuację brytyjskich wpłat do budżetu UE w wysokości 39 mld funtów, gwarancje praw obywateli po obu stronach kanału La Manche i mechanizm zapobiegający powstaniu granicy między Irlandią a Irlandią Północną[21]. Przewidywała ona, że jeżeli po wystąpieniu nie zostaną wypracowane inne rozwiązania, cała Wielka Brytania pozostanie faktycznie w unii celnej, przy czym dla Irlandii Północnej obowiązywać miały specyficzne regulacje. Rozwiązanie to budziło obawy brexitowców, że stan braku granicy między Irlandią a Irlandią Północną będzie trwał w nieskończoność i doprowadzi do tego, że wyjście tak naprawdę nie nastąpi nigdy. Z kolei prorządowi unioniści północnoirlandzcy obawiali się rozbicia jedności kraju[22].

10 grudnia 2018 Europejski Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że Wielka Brytania ma suwerenne prawo jednostronnie wycofać wniosek o wyjście z Unii Europejskiej, bez konieczności angażowania w to organów Unii lub państw członkowskich[23]. Postępowanie wszczęto na wniosek szkockich parlamentarzystów, którzy skierowali wniosek do sądu w Edynburgu, a ten przekazał go do Luksemburga. Rząd brytyjski próbował zablokować jego rozpatrywanie na poziomie unijnym, składając w ostatniej chwili apelację w brytyjskim Sądzie Najwyższym; która jednak została odrzucona[24].

Wobec perspektywy opuszczenia UE przez Wielką Brytanię bez porozumienia, 19 grudnia 2018 Komisja Europejska przyjęła plan działania awaryjnego. W jego ramach do końca lutego 2019 zaproponowano 19 środków ustawodawczych i opublikowano 88 zawiadomień dotyczących gotowości na brexit. Środki te, przyjęte jednostronnie przez UE w porozumieniu z krajami członkowskimi mają na celu uregulowanie trybu postępowania w stosunkach z Wielką Brytanią, natomiast ani w zamierzeniu, ani w wykonaniu nie złagodzą i nie mogą złagodzić ogólnych skutków brexitu bez porozumienia, w szczególności nie zapewnią warunków tak korzystnych, jak te wynikające z członkostwa w UE, czy w umowie o wystąpieniu[25].

15 stycznia 2019 Izba Gmin odrzuciła wniosek o skierowanie do prac parlamentarnych umowy ws. wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, przyjętej przez brytyjski rząd 14 listopada 2018[26]. Za porozumieniem głosowało 202 parlamentarzystów, przeciwko 432, zarówno zwolennikom wystąpienia, jak też wspierającym rząd May północnoirlandzkim unionistom. Zaraz po ogłoszeniu wyników lider opozycyjnej Partii Pracy Jeremy Corbyn złożył wniosek o wotum nieufności dla rządu premier Theresy May[27], które 16 stycznia zostało jednak odrzucone 325 głosami przeciwko 306[28].

W styczniu 2019 Izba Gmin przegłosowała swoje stanowisko w sprawie nadchodzącego brexitu, wyrażając swój sprzeciw parlamentu wobec perspektywy wyjścia ze wspólnoty bez umowy i oczekując negocjacji innego rozwiązania w sprawie granicy Irlandii Północnej. Obecne rozwiązanie zwane „backstopem” zakłada, że w razie braku innego porozumienia ws. granicy irlandzkiej Zjednoczone Królestwo byłoby zmuszone do pozostania w unii celnej i wspólnym rynku. Oprócz tego „backstop" otwiera możliwość dla powstania barier między Irlandią Północną a pozostałą częścią Zjednoczonego Królestwa. UE z miejsca odrzuciła to żądanie wskazując, że brak wewnątrzirlandzkiej granicy jest jednym z warunków wielkopiątkowego porozumienia pokojowego[29].

27 lutego 2019 parlament brytyjski przyjął poprawkę Yvette Cooper, która zawiera zobowiązanie May do umożliwienia brytyjskim parlamentarzystom opóźnienia brexitu, w przypadku gdyby po raz kolejny odrzucona została umowa wynegocjowana przez May[30]. Zwiększa to przewidywane przez część analityków szanse na opóźnienie Brexitu zamiast Brexitu bez umowy[31]. Sama May zagroziła, że jeżeli Izba Gmin odrzuci po 11 marca 2019 wynegocjowaną umowę, to Wielka Brytania nie opuści Unii jeszcze przez wiele miesięcy, może wyjść bez ochrony, jaką zapewnia wynegocjowana umowa, a może też zrezygnować z Brexitu[32].

12 marca Izba Gmin po raz drugi odrzuciła wynegocjowaną umowę (za jej przyjęciem głosowało 242, a przeciw 391 posłów)[33]. Dzień później, 13 marca 2019 Izba Gmin stosunkiem 321:278 wykluczyła z kolei możliwość opuszczenia UE bez porozumienia[34].

14 marca Izba Gmin większością 412 do 202 głosów poparła rządowy projekt uchwały, upoważniającej rząd brytyjski do zwrócenia się do Unii Europejskiej o zgodę na odroczenie brexitu. Akceptacja tego wniosku wymagała jednomyślnej decyzji wszystkich pozostałych państw UE. Brytyjczycy oczekiwali, że odroczenie miałoby trwać co najmniej do 30 czerwca 2019 (w razie przyjęcia umowy wyjścia ze wspólnoty) lub dłużej, jeśli parlament brytyjski nie poprze żadnego porozumienia ze wspólnotą. Jednocześnie 334 głosami przeciw 85 przegłosowano sprzeciw wobec projektu ponownego rozpisania referendum[35][36].

18 marca 2019 spiker Izby Gmin John Bercow poinformował, że nie dopuści do trzeciego głosowania nad porozumieniem z Brukselą wynegocjowanym przez premier Theresę May, motywując to pochodzącym z początku XVII wieku zwyczajem zakazującym głosowania nad wnioskiem, nad którym głosowano już wcześniej podczas tej samej sesji parlamentu[37]. Głosowanie to miało mieć miejsce 19 marca; premier May wiązała z nim nadzieję, że wobec perspektywy opóźnienia lub anulowania brexitu, jego zwolennicy poprą wypracowane porozumienie[38].

List May, w którym chce przedłużenia Brexitu do 30 czerwca 2019

W tej sytuacji, 20 marca 2019 rząd Wielkiej Brytanii złożył wniosek o opóźnienie Brexitu do dnia 30 czerwca 2019[39]. Przewodniczący Komisji Europejskiej Jean-Claude Juncker wyraził niezadowolenie z tej propozycji wskazując, że Wielka Brytania powinna opuścić Unię Europejską jeszcze przed wyborami do Parlamentu Europejskiego, które odbędą się w dniach 24-26 maja. Późniejszy termin wyjścia Wielkiej Brytanii z UE mógłby spowodować poważne trudności instytucjonalne i niepewność prawną[40]. Z kolei szef Rady Europejskiej Donald Tusk oświadczył, że wydłużenie terminu możliwe byłoby wyłącznie w przypadku akceptacji zawartego porozumienia między UE a Wielką Brytanią[41].

21 marca 2019 Unia Europejska zgodziła się na przedłużenie brexitu do 22 maja (czyli na dzień przed początkiem wyborów do Parlamentu Europejskiego), o ile Izba Gmin przegłosuje wynegocjowane, lecz dwukrotnie odrzucane porozumienie z Unią. W przypadku braku jego ratyfikacji, twardy brexit odbędzie się 12 kwietnia 2019[42][43].

23 marca 2019 w Londynie odbyła się demonstracja, która zgromadziła około milion osób przeciwnych wystąpieniu z Unii Europejskiej i żądających rozpisania ponownego referendum[44].

Konsekwencje[edytuj | edytuj kod]

W obecnej sytuacji prawnej, 12 kwietnia 2019 (do 21 marca 2019 terminem tym był 29 marca 2019, godz. 23:00 GMT) Wielka Brytania opuści UE bez jakichkolwiek uzgodnień dotyczących sfery gospodarczej czy społecznej. W tej sytuacji spodziewany jest spadek wartości funta o blisko 11 procent, przywrócenie kontroli celnej i konieczności posiadania paszportu przy przekraczaniu granicy, utrudnienia dla firm transportowych i przywrócenie ograniczeń w dostępie do brytyjskiego rynku pracy. Z uwagi na to, że Wielka Brytania jest drugim pod względem wielkości odbiorcą polskiej żywności oraz na konieczność wprowadzenia stawek celnych zgodnych z taryfami WTO, znaczne perturbacje dotkną polskich producentów i dostawców mięsa, przetworów mięsnych i produktów mleczarskich na rynek brytyjski. Wydłużeniu i podrożeniu ulegnie przewóz towarów z i na kontynent, co może zakłócić zaopatrzenie Wielkiej Brytanii w żywność i leki. Reakcją brytyjskich sieci spożywczych na tę ewentualność stało się gromadzenie zapasów produktów z długim terminem przydatności do spożycia[45]. Nie jest wiadomo, w jaki sposób uregulowana zostanie kwestia stałego pobytu Brytyjczyków w UE i obywateli UE na terytorium Wielkiej Brytanii po brexicie, problem ten dotyczy nie mniej niż 350 tys. obywateli francuskich w Wielkiej Brytanii oraz 150 tys. Brytyjczyków mieszkających we Francji.

Według ustaleń z listopada 2018 nawet w przypadku brexitu „bez ustalenia porozumienia” („no-deal Brexit”) prawo do przemieszczania się turystycznie i biznesowo ma zostać zachowane. Dotyczyć to ma krótkich okresów – maksymalnie 90 dni pobytu przez okres 180 dni. Wspólnota europejska zrezygnowała tym samym z wymagania od Brytyjczyków wizy kosztującej £52, pod warunkiem, że Brytyjczycy podobnie nie będą wymagać jej posiadania. Brytyjczycy wyrazili wolę niewymagania wizy od obywateli wielu państw, w tym Polski[46][47].

Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego utraci swoją ważność na terenie Wielkiej Brytanii, a obywatele brytyjscy stracą prawo do bezpłatnej opieki medycznej na kontynencie. Podobnie przestaną być uznawane prawa jazdy[48]. Brytyjskie sieci telekomunikacyjne odzyskają swobodę kształtowania stawek roamingowych (choć zapowiedziały, że z tego nie skorzystają). Nieznane są zasady funkcjonowania brytyjskich linii lotniczych na rynku europejskim po marcu 2019[20]. 29 stycznia 2018 władze brytyjskie oświadczyły, że w razie problemów transportowych z wejściem w życie brexitu pierwszeństwo przed dostawami żywności będzie miał transport leków.

Do 27 października 2019 wszystkie linie lotnicze, o ile chcą zachować status europejskiego przewoźnika i dostęp do otwartego nieba w Unii, będą musiały dostosować swoją strukturę akcjonariatu w taki sposób, aby większość akcji pozostała pod kontrolą osób prawnych posiadających siedzibę w pomniejszonej UE. Dotyczy to m.in. takich linii lotniczych zbazowanych w Wielkiej Brytanii, jak IAG International Airlines Group, British Airways i easyJet, a także zarejestrowanego w Irlandii Ryanaira, który jest notowany na giełdzie londyńskiej i w Wielkiej Brytanii ma znaczną liczbę akcjonariuszy. Linie lotnicze będą również musiały przedstawić plan utrzymania certyfikatu przewoźnika lotniczego UE (AOC) dla organów regulacyjnych UE. W konsekwencji, poza IAG, większość przewoźników założyła już w pomniejszonej UE filie z certyfikatem przewoźnika lotniczego, aby po brexicie zachować prawa przewozowe w obu jurysdykcjach[49].

Perspektywa przywrócenia bariery celnej między wyspą a kontynentem skłoniła władze francuskie do podjęcia decyzji o prowadzeniu naboru ponad 600 osób na stanowiska celników, inspektorów weterynaryjnych i kontroli sanitarnej[50]. Przygotowania strony francuskiej na taką ewentualność trwają od kwietnia 2018, w tym celu zamierza się m.in. przeznaczenie 50 mln euro na dostosowanie portów i lotnisk oraz podjęcie prac legislacyjnych w zakresie regulacji sektora połowu ryb oraz transportu[51].

Według Banku Anglii, mimo że brexit jeszcze nie doszedł do skutku, przeciętne brytyjskie gospodarstwo domowe straciło już na nim ok. 900 funtów[52]. Brytyjskie ministerstwo skarbu szacuje, że twardy brexit spowoduje zmniejszenie PKB per capita Wielkiej Brytanii do 2030 o 8 punktów procentowych, natomiast Światowa Organizacja Handlu szacuje tę zmianę na 4 proc.[51] W czwartym kwartale 2018 PKB wzrosło o 0,2 proc., a więc najmniej od 6 lat. Minister skarbu Philip Hammond ocenił, że „nie ma wątpliwości, że naszą gospodarkę przykrywa cień niepewności rzucany przez brexit”[53].

Według analiz Banku Anglii brexit bez porozumienia spowoduje kryzys i recesję brytyjskiej gospodarki w skali większej od kryzysu finansowego 2008 roku. „Sunday Times” w swoich prognozach przewiduje nawet ewentualność wprowadzenia przez rząd stanu wyjątkowego, gdyby rezultatem chaosu związanego z brexitem stały się społeczne rozruchy[54].

Według Konfederacji Przemysłu Brytyjskiego (CBI), największej brytyjskiej organizacji pracodawców, w przypadku, gdy Wielka Brytania przywróci kontrole graniczne oraz ograniczenia w związku z przepływem pracowników i turystów, brytyjskie firmy są gotowe uruchomić do grudnia 2019 „plany awaryjnego zarządzania”. Plany te na wypadek wymienionych skutków tzw. „twardego brexitu”, oraz innych jak np. wprowadzenie ceł i ograniczeń w dostępie do wspólnego rynku, polegają, m.in. na cięciu zatrudnienia i przenoszeniu działalności za granicę[55].

Brexit oznaczać będzie również opuszczenie Wielkiej Brytanii przez wiele znanych firm, np. Honda (planowane na 2021 zamknięcie istniejącej od 1989 fabryki w Swindon), Nissan[56] (przeniesienie produkcji do Japonii), Tata, Dyson Ltd (planowane przeniesienie głównego biura do Singapuru). Oznacza to także, że pozytywnych skutków brexitu nie oczekują już nawet zwolennicy brexitu – szef firmy sir James Dyson był zwolennikiem brexitu[57].

Szacuje się, że na brexicie bez porozumienia Brytyjczycy mogą stracić setki tysięcy miejsc pracy. Opuszczenie Wielkiej Brytanii planuje m.in. firma Airbus, co oznacza bezpośrednią utratę więcej niż 14 tysięcy miejsc pracy, a także możliwość zwolnień czy zmniejszenia pensji dla 110.000 miejsc pracy u kooperantów. Także inne firmy zapowiedziały relokację biur, czy nawet zmianę bandery statków w celach podatkowych (np. na cypryjską ma zmienić operator promów P&O)[58]. Część firm znacząco zwiększa zatrudnienie w oddziałach mających siedzibę poza Wielką Brytanią, a inne przenoszą się tylko formalnie, aby zachować położenie swojej głównej siedziby na terenie Unii i mieć dzięki temu nadal nieskrępowany dostęp do unijnego rynku. W związku z przenosinami szeregu instytucji finansowych na wzrost znaczenia jako centra tego rodzaju usług liczą Dublin, Paryż i Frankfurt[59].

Przedstawiciele Konsorcjum Brytyjskiego Handlu Detalicznego, sklepów Sainsbury’s, Marks & Spencer i Co-Op oraz restauracji sieciowych McDonald’s, KFC i Pret A Manger wyraziły swoje zaniepokojenie, wskazując na możliwość wzrostu cen wynikającą z wyższych kosztów transportu, utraty wartości funta i ceł. Dodatkowo istnieje ryzyko nieutrzymania obecnego wyboru, jakości i trwałości żywności (wymienione firmy niemal w jednej trzeciej polegają na żywności importowanej z pozostałych krajów wspólnoty; w miesiącach zimowych 90% sałaty, 80% pomidorów i 70% owoców trafia do Wielkiej Brytanii z 27 państw Wspólnoty[60]).

Toczące się w łonie brytyjskiej Partii Pracy spory co do oceny sposobu prowadzenia przez rząd brytyjski polityki zagranicznej, spowodowały w lutym 2019 największy od 1981 rozłam w szeregach tej partii[61] i odejście z jej szeregów 8 deputowanych. Kilka dni później 3 posłanki wystąpiły z kolei z Partii Konserwatywnej, zarzucając rządowi ryzyko doprowadzenia do brexitu bez umowy z Unią Europejską[62].

Perspektywa perturbacji, wiążących się z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z UE, może przyczynić się także do ogłoszenia kolejnego referendum na temat niepodległości Szkocji, co w razie odzyskania przez nią takiego statusu, wiązałoby się z podjęciem negocjacji na temat ponownego wejścia do Unii Europejskiej[53].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Brexit, n. (ang.). oed.com. [dostęp 2017-02-08].
  2. Cameron: 23 czerwca referendum w sprawie pozostania Wielkiej Brytanii w Unii Europejskiej. tvp.info, 2016-02-20. [dostęp 2016-12-11].
  3. Alex Hunt, Brian Wheeler: Brexit: All you need to know about the UK leaving the EU (ang.). bbc.co.uk. [dostęp 2016-12-11].
  4. Brytyjczycy zdecydowali. Wielka Brytania wychodzi z Unii Europejskiej (pol.). Wprost, 2016-06-24. [dostęp 2016-12-11].
  5. Brytyjczycy zagłosowali w referendum unijnym. onet.pl, 24 czerwca 2016. [dostęp 2016-12-11].
  6. Ta decyzja rozczarowała premier Wlk. Brytanii. Sąd Najwyższy zdecydował w sprawie Brexitu. gazeta.pl, 24 stycznia 2017. [dostęp 2017-01-24].
  7. Brexit: Supreme Court says Parliament must give Article 50 go-ahead. bbc.com, 24 stycznia 2017. [dostęp 2017-01-24].
  8. Parlament Szkocji symbolicznie zagłosował przeciw Brexitowi. wp.pl, 7 lutego 2017. [dostęp 2017-02-08].
  9. The future relationship between the United Kingdom. gov.uk. [dostęp 2018-08-02].
  10. Brytyjczycy albo nie chcą brexitu, albo strzelają sobie w stopę (pol.). biznes.interia.pl. [dostęp 2018-08-03].
  11. Brexit: White Paper 12 July 2018 and Further Developments (ang.). hjt-training.co.uk. [dostęp 2018-08-03].
  12. Plik:Prime Ministers letter to European Council President Donald Tusk.pdf, Wikipedia, wolna encyklopedia (pl.wikipedia.org) [dostęp 2019-01-25] (pol.).
  13. David Cameron resignation announcement
  14. „Times”: Doradcy May rozważają przedterminowe wybory (pol.). interia.pl. [dostęp 2018-09-25].
  15. Evening Standard comment: People’s protest brings a second vote closer (ang.). standard.co.uk. [dostęp 2018-10-23].
  16. Brexit march London: Thousands hit London’s streets for People’s Vote rally (ang.). standard.co.uk. [dostęp 2018-10-23].
  17. Hundreds of thousands march in London for „people’s vote” on Brexit (ang.). cbsnews.com. [dostęp 2018-10-23].
  18. When is Brexit happening and could there be a second referendum (ang.). metro.co.uk. [dostęp 2018-08-05].
  19. Jest jedna kwestia, która może uniemożliwić zawarcie umowy dotyczącej brexitu (pol.). interia.pl. [dostęp 2018-10-21].
  20. a b Co brexit oznacza dla ciebie? Lista najważniejszych pytań. 2019-01-16. [dostęp 2019-01-17].
  21. Maciej Czarnecki: Kluczowe głosowanie ws. brexitu dopiero we wtorek, a posłowie już walczą o to, co zrobić po klęsce May. 2019-01-09. [dostęp 2019-01-20].
  22. Maciej Czarnecki: Głosowanie w Westminsterze ws. umowy brexitowej przełożone. Opozycja nie kryje wściekłości. 2018-12-10. [dostęp 2019-01-20].
  23. Wielka Brytania może jednostronnie wycofać się z brexitu. Jest decyzja Trybunału. 2018-12-10. [dostęp 2019-01-17].
  24. Maciej Czarnecki: Londyn może jednostronnie wycofać się z przygotowań do brexitu. Ważna opinia unijnego prawnika. 2018-12-04. [dostęp 2019-01-20].
  25. Brexit a kolej. Komisja Europejska przyjmuje środki awaryjne. 2019-02-28. [dostęp 2019-03-02].
  26. Maciej Czarnecki: Rząd w Londynie przyjął wczoraj projekt porozumienia z UE. Dziś do dymisji podał się minister ds. brexitu. 2018-11-14. [dostęp 2019-01-20].
  27. Brexit. Ogromna porażka rządu Theresy May. Umowa odrzucona, money.pl, 15 stycznia 2019 [dostęp 2019-01-16] (pol.).
  28. Theresa May przetrwała. Wotum nieufności odrzucone. tvn24.pl, 2019-01-16. [dostęp 2019-01-17].
  29. Izba Gmin chce renegocjacji umowy. Politycy reagują.
  30. Jeremy Corbyn's Brexit vision defeated again by majority of 83, metro.co.uk [dostęp 2019-03-05] (ang.).
  31. Brexit dopiero za dwa lata
  32. W sprawie brexitu "pewna jest tylko niepewność" – nie wiadomo już nawet kiedy nastąpi
  33. Brexit: How did your MP vote on May's Brexit deal?. theguardian.com, 12 March 2019. [dostęp 2019-03-12].
  34. Maciej Czarnecki: Brytyjscy posłowie zagłosowali przeciwko brexitowi bez umowy. Ważne wieści o możliwym przełożeniu rozwodu. 2019-03-13. [dostęp 2019-03-13].
  35. Tomasz Bielecki: Londyn do UE: przełóżmy brexit. Drugie referendum? Na razie nie. 2019-03-14. [dostęp 2019-03-14].
  36. Brytyjski parlament poparł opóźnienie brexitu, fakty.interia.pl [dostęp 2019-03-15] (pol.).
  37. Maciej Czarnecki: Brytyjski rząd w kropce. Spiker Izby Gmin wyklucza ponowne głosowanie nad umową brexitową. Co to oznacza?. 2019-03-18. [dostęp 2019-03-20].
  38. Stanisław Skarżyński: Zjednoczone Królestwo ze zgrozą dowiedziało się, że będzie trzecie głosowanie nad umową May. Skarżyński czyta brytyjską prasę Stanisław Skarżyński, Londyn 15 marca 2019 10:29. 2019-03-15. [dostęp 2019-03-15].
  39. Brytyjski rząd złożył wniosek o opóźnienie brexitu
  40. Reuters, Juncker ostrzega przed opóźnieniem Brexitu dłużej niż do wyborów, Investing.com Polska [dostęp 2019-03-20] (pol.).
  41. Maciej Czarnecki: Tusk: Odroczenie brexitu, tylko jeśli Westminster przegłosuje umowę rozwodową. 2019-03-20. [dostęp 2019-03-20].
  42. Brexit 12 kwietnia bez umowy albo 22 maja z umową. Wszystko zależy od głosowania w Izbie Gmin
  43. Merkel do Macrona: Chcesz, żebyśmy przeszli do historii jako ci, którzy pozwolili na chaos po brexicie bez umowy?
  44. Milion przeciwników brexitu na ulicach Londynu. "Cała Europa myśli, że jesteśmy skończonymi idiotami"
  45. Dziś głosowanie w sprawie brexitu. Oto możliwe scenariusze. tvn24bis. [dostęp 2019-01-15].
  46. You won’t need a visa for holidays to Europe, EU admits (ang.). metro.co.uk. [dostęp 2018-11-15].
  47. Brytyjczycy ujawniają przepisy. Dotyczą Polaków, fakty.interia.pl [dostęp 2019-01-31] (pol.).
  48. Tysiące praw jazdy stracą ważność?. 2019-01-31. [dostęp 2019-02-01].
  49. Trudne życie po Brexicie. Linie lotnicze dostaną siedem dodatkowych miesięcy. [dostęp 2019-03-02].
  50. Francja przygotowuje się na twardy Brexit. Władze rozpoczęły nabór celników. 2018-10-18. [dostęp 2019-02-01].
  51. a b Francja i Niemcy już szykują się na twardy brexit i chronią biznes.
  52. GBP: Nadzieja dla funta, którą przekreśla brexit. interia.pl. [dostęp 2018-08-02].
  53. a b Stanisław Skarżyński: Brexit z bliska. Szkocka premier zapewnia: W ciągu pięciu lat będziemy niepodległym państwem. 2019-02-12. [dostęp 2019-03-15].
  54. Brexit: Najkrótsze negocjacje w historii. Coraz bliżej do katastrofy. 2019-01-30. [dostęp 2019-01-30].
  55. CBI: Brytyjskie firmy gotowe ciąć zatrudnienie i przenosić działalność za granicę w związku z brexitem (pol.). interia.pl. [dostęp 2018-10-23].
  56. Kolejny cios w Zjednoczone Królestwo. Honda ucieka z Wielkiej Brytanii.
  57. Pro-Brexit Dyson to relocate head offices to tax haven Singapore after Brexit, metro.co.uk [dostęp 2019-01-25] (ang.).
  58. Airbus could quit Britain as it calls Brexit a ‘disgrace’, metro.co.uk [dostęp 2019-01-25] (ang.).
  59. Brexit opóźniony, ale firmy się pakują. Dokąd wyjadą z Londynu?
  60. Wielka Brytania: Sieci handlowe ostrzegają przed brexitem bez umowy.
  61. Brexit: Rozłam w Partii Pracy. Członkowie ugrupowania opuszczają Jeremy’ego Corbyna.
  62. Brexit kruszy brytyjskie partie polityczne. Idzie nowe?


This page is based on a Wikipedia article written by contributors (read/edit).
Text is available under the CC BY-SA 4.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.

Destek