Arcybiskup

Herb arcybiskupa metropolity (na taśmie pod tarczą znajduje się dewiza)
Herb arcybiskupa niebędącego metropolitą
Sutanna biskupa oraz arcybiskupa
Strój chórowy biskupa oraz arcybiskupa

Arcybiskup (gr. αρχή, arché – pierwszeństwo, gr. επίσκοπος, epískopos – nadzorca, biskup) – tytuł honorowy lub urząd nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezja), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa (ad personam).

Pierwotnie arcybiskup był biskupem ważnego miasta czy regionu, sprawując często pieczę duszpasterską nad całym krajem. Miał prawo przewodniczyć synodom podległych sobie biskupów, korygować ich prace, prowadzić wybory lub mianować i wyświęcać nowych biskupów w prowincji. W historii utworzyła się w ten sposób instytucja arcybiskupa metropolity.

Metropolitą prowincji rzymskiej jest papież.

Inne Kościoły[edytuj | edytuj kod]

Oprócz Kościoła rzymskokatolickiego arcybiskupi istnieją także w Kościołach prawosławnym, luterańskim Szwecji, anglikańskim, Kościele starokatolickim Holandii, Kościele Katolickim Mariawitów.

W Kościołach Wschodnich metropolici mają znacznie więcej władzy: wpływ na wybór biskupów, tworzenie diecezji i inne, zachowują więc część pierwotnej struktury metropolitalnej (zob. arcybiskup większy).

Godności arcybiskupie[edytuj | edytuj kod]

  • Metropolitabiskup stojący na czele metropolii, tj. stolicy prowincji kościelnej, obejmującej archidiecezję i diecezje (sufraganie), noszący paliusz (tylko na terenach, które mu podlegają – wyjątek stanowi papież, biskup Rzymu, który paliusz może nosić na całym świecie).
  • Arcybiskup sufragalny – arcybiskup stojący na czele archidiecezji, należącej do jakiejś metropolii, ale nią niebędącej (np. Archidiecezja Gaeta w metropolii Rzymu).
  • Arcybiskup rezydencjonalny – stoi na czele archidiecezji podlegającej bezpośrednio Stolicy Apostolskiej, jemu natomiast nie podlegają żadne sufraganie.
  • Arcybiskup tytularnybiskup stojący na czele nieistniejącej obecnie archidiecezji (archidiecezja historyczna), pełniący najczęściej służbę w dyplomacji (nuncjusze apostolscy) lub w kurii rzymskiej lub biskup dieceji (istniejącej lub historycznej) wyróżniony (przez papieża) tytułem arcybiskupa (arcybiskup ad personam), np. abp Hoser, który w randze arcybiskupa stał na czele diecezji warszawsko-praskiej.

Polscy arcybiskupi[edytuj | edytuj kod]

Arcybiskupi katoliccy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mirosław Adamczyk – tytularny Otriculum (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  2. Stanisław Budzik – metropolita lubelski
  3. Tymon Chmielecki – tytularny Tres Tabernae (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  4. Wacław Depo – metropolita częstochowski
  5. Andrzej Dzięga – metropolita szczecińsko-kamieński
  6. Stanisław Dziwisz – senior krakowski, kardynał
  7. Adrian Galbas – koadiutor katowicki
  8. Stanisław Gądecki – metropolita poznański, przewodniczący KEP
  9. Sławoj Leszek Głódź – senior gdański
  10. Marian Gołębiewski – senior wrocławski
  11. Józef Górzyński – metropolita warmiński
  12. Józef Guzdek – metropolita białostocki
  13. Henryk Jagodziński – tytularny Limosano, nuncjusz apostolski
  14. Juliusz Janusz – tytularny Caprulae (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  15. Marek Jędraszewski – metropolita krakowski, wiceprzewodniczący KEP
  16. Andrzej Józwowicz – tytularny Lauriacum, nuncjusz apostolski
  17. Józef Kowalczyk – senior gnieźnieński, prymas senior
  18. Konrad Krajewski – jałmużnik papieski, kardynał
  19. Józef Kupny – metropolita wrocławski
  20. Jan Paweł Lengaad personam, senior karagandyjski
  21. Jan Martyniak – senior przemysko-warszawski
  22. Józef Michalik – senior przemyski
  23. Henryk Muszyński – senior gnieźnieński, prymas senior
  24. Alfons Nossolad personam, senior opolski
  25. Henryk Józef Nowacki – tytularny Blery (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  26. Edward Nowak – tytularny Luni (ad personam[a]), sekretarz senior Kongregacji ds. Świętych
  27. Kazimierz Nycz – metropolita warszawski, kardynał
  28. Edward Ozorowski – senior białostocki
  29. Jan Pawłowski – tytularny Sejn (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  30. Wojciech Polak – metropolita gnieźnieński, prymas Polski
  31. Eugeniusz Popowicz – metropolita przemysko-warszawski
  32. Grzegorz Ryś – metropolita łódzki
  33. Stanisław Ryłko – archiprezbiter bazyliki Matki Bożej Większej, kardynał
  34. Wiktor Skworc – metropolita katowicki
  35. Marek Solczyński – tytularny Cezarei Mauretańskiej (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  36. Waldemar Sommertag – tytularny Traiectum ad Mosam (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  37. Adam Szal – metropolita przemyski
  38. Stanisław Szymecki – senior białostocki
  39. Stanisław Wielgus – tytularny Viminacium
  40. Tadeusz Wojda – metropolita gdański
  41. Marek Zalewski – tytularny Africa (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  42. Wojciech Załuski – tytularny Diocleziany (ad personam[a]), nuncjusz apostolski
  43. Damian Zimoń – senior katowicki
  44. Władysław Ziółek – senior łódzki

Arcybiskupi prawosławni[edytuj | edytuj kod]

  1. Abel (Popławski) – ordynariusz lubelsko-chełmski
  2. Grzegorz (Charkiewicz) – bielski, wikariusz diecezji warszawsko-bielskiej
  3. Jakub (Kostiuczuk) – ordynariusz białostocko-gdański
  4. Jerzy (Pańkowski) – ordynariusz wrocławsko-szczeciński, prawosławny ordynariusz Wojska Polskiego
  5. Paisjusz (Martyniuk) – ordynariusz przemysko-gorlicki
  6. Sawa (Hrycuniak) – metropolita warszawski i całej Polski

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j Z racji, iż stolica tytularna jest biskupstwem, jest on jej arcybiskupem ad personam.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]