Chinees schrift

Chinees schrift
Naam (taalvarianten)
Vereenvoudigd 汉字
Traditioneel 漢字
Pinyin hànzì
Jyutping (Standaardkantonees) hon3 zi6
Zhuyin ㄏㄢˋ ㄗˋ
Standaardkantonees IPA: [hɔn tsiː]
Yale (Standaardkantonees) hon3 ji6
Weitouhua fung1 zi6
Dapenghua IPA: [hɔn tsiː]
Bao'an-Hakka IPA: [hɔn tsiː]
Meixianhua hon5 se5
Taiwan-Hakka Hon ?
Chaozhouhua IPA: [hɐŋ jiː]
Peng'im (Chaozhouhua) hang3 yi7
Minnanyu Hàn-jī
Mindong Háng-cê
Shanghainees IPA: [hø zɿ]
Letterlijke vertaling Chinees karakter
Chinees schrift
Naamgeving in Volksrepubliek China
(taal-varianten)
Koreaans 한자
Vietnamees Hán tự
Letterlijke vertaling (Chinees schrift) Man teken(s)/Chinese teken(s)/Teken(s) van Han

Het Chinees schrift (Chinees: Hanzi ([han tsɨ]?), 'Chinees karakter'), is een logografisch schrift bestaande uit karakters, dat wordt gebruikt om de Chinese talen op te schrijven. De karakters zijn onder te verdelen in traditionele en vereenvoudigde karakters.

Beschrijving[bewerken | brontekst bewerken]

Chinese geleerden hebben de Chinese karakters (hànzì) traditioneel ingedeeld in zes typen door middel van etymologie:

Uittreksel uit een inleiding van 1436 op Chinese karakters
  1. Pictogrammen, die picturale vertegenwoordigingen zijn van het weergegeven morfeem, bijv. voor 'berg'.
  2. Ideogrammen, die proberen abstracte begrippen te visualiseren, zoals 'omhoog' en 'beneden'. Ook beschouwd als ideogrammen zijn pictogrammen met een ideografische indicator; bijvoorbeeld is een pictogram dat 'mes' betekent, terwijl een ideogram is dat 'lemmet' betekent.
  3. Samengestelde ideogrammen, waarbij elk onderdeel van het teken (radicaal genoemd) verwijst naar de betekenis. Bijvoorbeeld 'rust' is samengesteld uit de karakters voor 'persoon' () en 'boom' (), met het beoogde idee dat iemand tegen een boom leunt, dat wil zeggen rustend.
  4. Fonogrammen, waarbij het ene onderdeel (het radicaal) de algemene betekenis van het teken aangeeft, en het andere (fonetische) onderdeel duidt op de uitspraak. Een voorbeeld is (liáng), waar het fonetische onderdeel liáng de uitspraak aan het karakter geeft en het radicaal ('hout') de betekenis van 'steunbalk' aangeeft. Tekens van dit type vormen ongeveer 90% van de Chinese logogrammen. [1]
  5. Tekens met veranderde annotatie zijn tekens die oorspronkelijk hetzelfde teken waren, maar zijn afgesplitst door orthografische en vaak semantische verschuiving. Bijvoorbeeld kan zowel 'muziek' (yuè) en 'plezier' (lè) betekenen.
  6. Geïmproviseerde tekens worden gebruikt wanneer een inheems woord in de spreektaal geen corresponderend teken heeft, en daarom wordt een ander teken met hetzelfde of een soortgelijk geluid (en vaak een betekenis die erbij in de buurt komt) "geleend"; af en toe kan de nieuwe betekenis de oude betekenis vervangen. Bijvoorbeeld, was vroeger een pictografisch woord dat 'neus' betekende, maar werd geleend om 'zelf' te betekenen, en wordt nu bijna uitsluitend gebruikt om de laatste te betekenen; de oorspronkelijke betekenis overleeft alleen in standaardzinnen en meer archaïsche samenstellingen. Het Japanse Kanji worden beschouwd als van dit type teken. Bijvoorbeeld: Japans 仮名; is een vereenvoudigde vorm van Chinees gebruikt in Korea en Japan, en 假借 is de Chinese naam voor dit type.

De eerste twee typen zijn "enkel-lichaam", wat betekent dat het karakter onafhankelijk van andere karakter is gecreëerd. "Enkel-lichaam"-pictogrammen en ideogrammen vormen slechts een klein deel van de Chinese logogrammen. Productiever voor het Chinese schrift waren de twee samenstellingsmethoden, dwz dat het karakter is gecreëerd door verschillende karakters samen te voegen. Ondanks dat ze "samenstellingen" worden genoemd, zijn deze logogrammen nog steeds één karakter en nemen evenveel ruimte in als elk ander logogram. De laatste twee typen zijn methoden voor het gebruik van karakters in plaats van de formatie van karakters zelf. De meest productieve methode van Chinees schrijven, de radicaal-fonetische methode, werd mogelijk gemaakt door bepaalde verschillen in het fonetische systeem van lettergrepen te negeren. In het Oud-Chinees werden medeklinkers na het einde van de finale [/s/]? en [/ʔ/]? meestal genegeerd; deze ontwikkelden zich tot tonen in het Midden-Chinees, die eveneens werden genegeerd bij het creëren van nieuwe tekens. Eveneens genegeerd waren verschillen in aspiratie (tussen geaspireerde versus niet-geaspireerde obstruenten, en stemhebbende versus stemloze sonoranten); het Oud-Chinese verschil tussen lettergrepen van type A en type B (vaak beschreven als aanwezigheid versus afwezigheid van mouillering of faryngalisering ); en soms het het stemhebbend uitspreken van initiële obstruenten en/of de aanwezigheid van een mediale /r/ na de initiële medeklinker. Vroeger was er in het algemeen meer vrijheid van uitspraak toegestaan. In de tijd van het Midden-Chinees kwamen nieuw gecreëerde karakters meestal exact overeen met de uitspraak, behalve de toon - vaak door als fonetische onderdeel een teken te gebruiken dat zelf een radicaal-fonetische samenstelling is.

Vanwege de lange periode van taalevolutie zijn dergelijke "onderdelen-hints" in de tekens (zoals aangeduid door de radicaal-fonetische samenstellingen) soms nutteloos en kunnen ze misleidend zijn in modern gebruik. Bijvoorbeeld, gebaseerd op 'elk', uitgesproken als měi in Standaardmandarijn, zijn de karakters 'vernederen', 'betreuren', en 'zee', uitgesproken respectievelijk , huǐ en hǎi in het Mandarijn. Drie van deze karakters werden heel vergelijkbaar uitgesproken in het Oud Chinees - [mˤə]?   (每), [m̥ˤə]?   (悔) en [m̥ˤə]?   (海) volgens een recente reconstructie door William H. Baxter en Laurent Sagart [2] - maar klankverschuiving in de tussenliggende 3000 jaar (inclusief twee verschillende dialectale ontwikkelingen, in het geval van de laatste twee tekens) heeft geleid tot radicaal verschillende uitspraken.

Chinese tekens gebruikt in het Japans en Koreaans[bewerken | brontekst bewerken]

Binnen de context van de Chinese taal vertegenwoordigen Chinese tekens (hanzi) over het algemeen woorden en morfemen in plaats van pure ideeën; het gebruik van Chinese tekens door de Japanse en Koreaanse talen (waar ze respectievelijk bekend staan als kanji en hanja) heeft echter tot enkele complicaties voor deze uitspraak geleid.

Veel Chinese woorden, samengesteld uit Chinese morfemen, werden samen met hun tekens geleend in het Japans en Koreaans; in dit geval werden de morfemen en tekens samen geleend. In andere gevallen werden echter tekens geleend om inheemse Japanse en Koreaanse morfemen te vertegenwoordigen, alleen op basis van de betekenis. Als gevolg hiervan kan een enkel teken uiteindelijk meerdere morfemen met een vergelijkbare betekenis vertegenwoordigen, maar met een verschillende oorsprong in verschillende talen. Hierdoor worden kanji en hanja soms beschreven als morfografische schrijfsystemen.

Complexiteit van het schrift[bewerken | brontekst bewerken]

Chinese tekens op een inscriptie uit ca. 900 voor Christus

Er zijn in de loop der tijd zo'n 56.000 unieke Hanzi-tekens geïdentificeerd, maar een goed opgeleide, belezen Chinees kent er gemiddeld maar zo'n 7000. Om een Chinese krant te kunnen lezen dient men ongeveer 3000 karakters te kennen. Met een vocabulaire van zo'n 1500 tekens is de strekking nog te volgen. Volgens onderzoek beslaan de 3.500 meest gebruikte tekens vermeld in de "Lijst van Algemene Tekens van Modern Chinees" van de Volksrepubliek China 99,48% van een lijst met twee miljoen woorden. Wat traditionele Chinese tekens betreft, zijn er 4.808 karakters vermeld in de "Lijst van Standaardvormen van Gemeenschappelijke Nationale Tekens" door het Ministerie van Onderwijs van de Taiwan, terwijl er 4.759 vermeld worden door het Education and Manpower Bureau van Hongkong, die beide bedoeld zijn om geleerd te worden tijdens de lagere school en voortgezet onderwijs. Onderwijs na de basisschool bevat niet zoveel nieuwe karakters als nieuwe woorden, die meestal combinaties zijn van twee of meer reeds geleerde tekens.[3]

Chinezen leren hun schrift van oudsher door elk nieuw karakter 100 keer te schrijven, maar het is moeilijk om het te onthouden. Een groot aantal Chinezen zal bijvoorbeeld ‘niezen’ (打喷嚏 pinyin: [dǎ pēn tì] in het Chinees) niet kunnen schrijven, omdat ‘niezen’ een woord is dat vrijwel niet in geschreven taal voorkomt. Daar komt nog eens bij dat [pēn] 12 streepjes telt, [] 17, en dat net de moeilijkste van de twee ( []) alleen voorkomt in verband met niezen (en juist over dat onderwerp bestaat niet veel documentatie).

De complexiteit van dit schrift zorgt ervoor dat veel mensen in de Volksrepubliek China en de overzeese gebiedsdelen waar de Chinese talen worden gesproken het niet goed beheersen. Volgens The World Factbook kan 14% van de Chinezen niet lezen of schrijven.

Het Chinese schrift werd vereenvoudigd in 1949 onder leiding van Mao Zedong door middel van:

  • vermindering van het aantal karakters in een teken;
  • verwijdering van een aantal tekens uit de taal;
  • vervanging van verscheidene ingewikkelde tekens door één eenvoudig teken.

Overigens is deze vereenvoudigde spellingswijze alleen in de Volksrepubliek China en Singapore doorgevoerd. In Hongkong, op Taiwan, bij gebruik in het Japans en in Chinese gemeenschappen in het buitenland wordt het oude schrift gebruikt.

Een teken staat meestal niet gelijk aan een woord: de meeste woorden bestaan uit twee of meer tekens. Om de betekenis van het hele woord te begrijpen, is het meestal niet genoeg om alleen de betekenis van elk van de twee tekens te weten. Zo is boek, is helpen, maar de combinatie 经济 betekent economie.

Transliteratie[bewerken | brontekst bewerken]

Hanzi kan ook worden getranslitereerd in het Latijns alfabet. Dit gebeurt door middel van een transliteratiesysteem, namelijk Hanyu pinyin. Hanyu pinyin werd in de jaren vijftig van de 20e eeuw door de Volksrepubliek China zelf ontwikkeld, in tegenstelling tot andere systemen om de Chinese taal in het Latijns alfabet weer te geven. Voorgangers van dit systeem zijn Wade-Giles en Yale.

Hanyu pinyin wordt ook geschreven als gewoon pinyin. Deze letters mag men niet op z'n Engels of Nederlands of welke taal dan ook uitspreken. Ze moeten op z'n Chinees uitgesproken worden. Voorbeelden:

  • c = ts-klank
  • z = dz-klank
  • e = vergelijkbaar met '(e)u'

Bekende Hanzi-kalligrafen[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Chinese Characters op Wikimedia Commons.